વાયુપુરાણમ્

અભ્યન્તરપરિસ્કન્ધા દેવાવાસગૃહોચિતાઃ। રરામ ભગવાંસ્તત્ર દશબાહુર્મહેશ્વરઃ ।। ૩૯.

અંદરના ભવ્ય મંડપોમાં, જે દેવોના નિવાસ માટે યોગ્ય છે, ત્યાં દશબાહુ મહેશ્વર આનંદમાં વિહાર કરે છે.

નન્દિના ચ ગણૈઃ સાર્દ્ધં વિશ્વરૂપૈર્મહાત્મભિઃ। તથા રુદ્રગણૈશ્ચાપિ તુલ્યૌદાર્ય્યપરાક્રમૈઃ ।। ૩૯.

નંદી અને સર્વગुणી, સર્વરૂપ ધરાવનારા ગણો તથા સમાન ઉદારતા અને પરાક્રમ ધરાવતા રુદ્રગણો સાથે તેઓ રહે છે.

પાવકાત્મજસઙ્કાશૈર્યૂપદંષ્ટ્રોત્કટાનનૈઃ। વન્દ્યમાનો વિમાનશ્ચ પૂજ્યમાનશ્ચ તત્પરૈઃ ।। ૩૯.

પાવકના પુત્ર સમાન, ભયાનક ચહેરાવાળા અને મોટી દાંતવાળા ગણો વચ્ચે, પોતાના ભક્તો દ્વારા વિમાનમાં પણ પૂજાયમાન અને માન પામતા હતા.

સર્વર્તુકુસુમાં માલાં જિઘ્રમાણોરસિ સ્થિતાન્ । નીલોત્પલદલશ્યામં પૃથુતામ્રાયતેક્ષણમ્ ।। ૩૯.

તેણે સર્વ ઋતુના ફૂલોની માળા, જે છાતી પર મુકાઈ હતી, તેનો સુગંધ માણ્યો; તેનો રંગ નીલોત્પલના પાંદડાં જેવો ઘેરો હતો અને આંખો વિશાળ, તાંબડી અને પહોળી હતી.

ઈષત્કરાલ્લમ્બોષ્ઠં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રા ગણાઞચિતમ્। ષડૂર્દ્ધ્વનેત્રં દુષ્પ્રેક્ષ્યં રુચિરઞ્ચીરવાસસમ્ ।। ૩૯.

થોડી ઉંચી કરેલી હાથે, જાડા હોઠ, તીક્ષ્ણ દાંત, ગણોથી ઘેરાયેલા, ઉપર છ આંખો, જોવામાં દુર્લભ અને સુંદર વાઘા પહેરેલા હતા.

આહવેષ્વપરિક્લિષ્ટં દેવાનામરિનાશનમ્। બાહુના બાહુમાવેશ્ય પાર્શ્વે સવ્યેઽન્તરે સ્થિતમ્ ।। ૩૯.

યુદ્ધમાં, દેવોના દુશ્મનોનો વિનાશક, અવિરત અને અડગ રહીને, એક હાથ બીજામાં વળી પોતાના ડાબા બાજુએ સ્થિર ઊભો છે.

રરાજાપદિશન્તસ્ય વામાગ્રકરગોચરમ્। મહાભૈરવનિર્ઘોષં બલેનાપ્રતિમૌજસમ્। દશવર્ણધનુશ્ચૈવ વિચિત્રં શોભતેઽધિકમ્ ।। ૩૯.

તેના ડાબા હાથની પહોંચમાં દિશા દર્શાવતો, ભયાનક ગર્જના કરતા અને અનન્ય શક્તિથી ઝળહળતા, દસ હાથ લાંબા અને રંગબેરંગી ધનુષ્યે તેને વધુ તેજસ્વી બનાવ્યો હતો.

ત્રિશૂલં વિદ્યુતાભાસમમોઘં શત્રુનાશનમ્। જાજ્વલ્યમાનં વપુષા પરમં તત્ત્વિષા યુતમ્ ।। ૩૯.

તેનું ત્રિશૂલ વીજળી જેવી ઝળહળતું, નિષ્ફળ ન થતું અને શત્રુઓનો નાશ કરતું, પરમ તેજ અને શક્તિથી પ્રગટતું હતું.

અસિશ્ચૈવૌજસાં શ્રેષ્ઠઃ શીતરશ્મિઃ શશી તથા। તેજસા વપુષા કાન્ત્યા દેવેશસ્ય મહાત્મનઃ। શુશુભેઽભ્યધિકં તત્ર વેદ્યામગ્નિશિખા ઇવ ।। ૩૯.

તેની તલવાર, શક્તિશાળી ઓમાં શ્રેષ્ઠ, ચાંદની જેવી ઠંડી કિરણો ધરાવતી, મહાન આત્માવાળા દેવેશની તેજ, રૂપ અને કાંતિથી, યજ્ઞકુંડની જ્વાળા જેવી અતિશય ઝળકી રહી હતી.

સ્થિતઃ પુરસ્તાદ્દેવસ્ય શાતકૌમ્ભમયો મહાન્। શુશુભે રુચિરઃ શ્રીમાન્સોદકઃ સકમણ્ડલુઃ ।। ૩૯.

દેવના આગળ, સુંદર અને તેજસ્વી સોનાનું મોટું પાત્ર, પાણીથી ભરેલું અને કમંડળ સાથે, શોભી રહ્યું હતું.

અસિમાવેશ્ય ચાઙ્ગેષુ પાણ્ડુરામ્બર ધારિણી। ઉરશ્છદેન મહતા મૌક્તિકેન વિરાજિતા। ચતુર્ભુજા મહાભાગા વિજયા લોકસમ્મતા ।। ૩૯.

સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલી, વિશાળ મુક્તામાળાવાળા ઉરછાદનથી શોભાયમાન, અંગો પર તલવાર રાખીને, ચાર હાથવાળી, મહાભાગ્યશાળી અને સર્વેમાં માન્ય વિજયા ત્યાં ઊભી હતી.

દેવ્યા આદ્યઃ પ્રતીહારી શ્રીરિવાપ્રતિમા પરા। વિભ્રાજતી સ્થિતા ચૈવ કૃત્વા દેવસ્ય ચાઞ્જલિમ્ ।। ૩૯.

દેવીની પ્રથમ સહાયિકા, શ્રી જેવી અનન્ય, તેજસ્વી અને દેવની સામે હાથ જોડીને ઊભી હતી.

તસ્યાઃ પૃષ્ઠાનુગાશ્ચાન્યાઃ સ્ત્રિયોઽપ્સરોગણાન્વિતાઃ। તાઃ ખલ્વભિનવૈઃ કાન્તૈરુપતિષ્ઠન્તિ શઙ્કરમ્ ।। ૩૯.

તેના પાછળ અન્ય સ્ત્રીઓ, અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે, નવી કાંતિથી શોભાયમાન, શંકરજીની સેવા માટે હાજર હતી.

સર્વલક્ષણસમ્પન્ના વાદિત્રૈ રુપબૃંહિતાઃ। ઉપગાયન્તિ દેવેશં ગણા ગન્ધર્વયોનયઃ ।। ૩૯.

સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, વાદ્યયંત્ર અને રૂપથી વધારેલી, ગંધર્વ અને અન્ય દેવગણો દેવોના સ્વામીની સ્તુતિ ગાઈ રહ્યા હતા.

અભ્યુન્નતો મહોરસ્કઃ શરન્મેઘસમદ્યુતિઃ। શોભતે નન્દમાનશ્ચ ગોપતિસ્તસ્ય વેશ્મનિ ।। ૩૯.

ત્યાં એક ગોપાળ, વિશાળ છાતીવાળો અને શરદના વાદળ જેવો તેજસ્વી, પોતાના ઘરમા આનંદથી ઝળકી રહ્યો હતો.

સ્કન્દશ્ચ સપરીવારઃ પુત્રોઽસ્યામિતવીર્ય્યવાન્। રક્તામ્બરધરઃ શ્રીમાન્વરામ્બુજદલેક્ષણઃ ।। ૩૯.

તેમનો પુત્ર, અપરિમિત બળવાળો સ્કંદ, પોતાના સમૂહ સાથે, લાલ વસ્ત્રો પહેરેલો, તેજસ્વી અને સુંદર કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતો ઊભો હતો.

તસ્ય શાખો વિશાખશ્ચ નૈગમેયશ્ચ ચાષ્ટવાન્। વ્યપેતવ્યસનાક્રૂરાઃ પ્રજાનાં પાલને રતાઃ ।। ૩૯.

તેના શાખાઓ — વિશાખ અને નૈગમેય — પણ ત્યાં હાજર, દોષ અને ક્રૂરતા વિના, પ્રજાની રક્ષા માટે તત્પર હતા.

તૈઃ સાર્દ્ધં સ મહાવીર્ય્યઃ શોભતે શિખિવાહનઃ । વ્યાલક્રીડનકૈસ્તત્ર ક્રીડતે વિશ્વતોમુખઃ ।। ૩૯.

તેના સાથે મહાવીર્યવાન મયૂરવાહન સ્કંદ તેજથી ઝળકતો, સર્વત્રમુખવાળો ત્યાં સાપના રમકડાંથી રમતો હતો.

યે નૃપા વિભુધેન્દ્રાણાં કાઞ્ચનસ્ય પ્રદાયિનઃ। યે ચ સ્વાયતના વિપ્રા ગૃહસ્થા બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૩૯.

જે રાજાઓ દેવોના સ્વામીઓને સોનુ અર્પે છે, અને પોતાના સંસ્કારોમાં તત્પર એવા ગૃહસ્થ બ્રાહ્મણો છે—

ગૂઢસ્વાધ્યાય તપસસ્તથા ચૈવોઞ્છવૃત્તયઃ। એતે સભાસદસ્તસ્ય દેવેશસ્ય ચ સમ્મતાઃ ।। ૩૯.

જે ગુપ્ત રીતે અધ્યયન અને તપમાં લાગેલા છે, અને ઉંછવૃત્તિથી જીવન યાપન કરે છે—એ બધા દેવોના સ્વામીની સભામાં માન પામે છે.

મન્વન્તરાણ્યનેકાનિ વ્યવર્ત્તન્ત પુનઃ પુનઃ। શ્રૂયતાં દેવદેવસ્ય ભવિષ્યાશ્ચર્યમુત્તમમ્ ।। ૩૯.

અनेक મન્વંતરો વારંવાર વીતી ગયા; હવે દેવોના દેવના ભવિષ્યના અદભુત અને શ્રેષ્ઠ કાર્યો સાંભળો.

વ્યાઘ્રાશ્ચૈવાનુગાસ્તત્ર કાઞ્ચનાભાસ્તરસ્વિનઃ। સ્વચ્છન્દચારિણઃ સર્વે સ્વયં દેવેન નિર્મ્મિતાઃ।। ૩૯.

ત્યાં વાઘો, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને ઉર્જાવાન, સ્વેચ્છાએ ફરતા—all દેવે પોતે સર્જેલા છે.

મૃત્યોર્મૃત્યુસમાસ્તે તુ યમદર્પાપહારિણઃ । વિભૂતિમપ્યસંખ્યેયાં કો ન ખલ્વભિધાસ્યતે ।। ૩૯.

મૃત્યુના પણ મૃત્યુરૂપ, યમરાજના અહંકારને દુર કરનાર, તેની અનંત વિભૂતિઓને કોણ ગણાવી શકે?

અતઃપરમિદં ભૂયો ભવેનાદ્ભુતમુત્તમમ્। ભૂતાનામનુકંપાર્થં યત્કૃતં તન્નિબોધત ।। ૩૯.

હવે વધુ એક અદ્ભુત અને શ્રેષ્ઠ ઘટના સાંભળો, જે સર્વ જીવ પર દયા રાખીને કરવામાં આવી હતી.

મન્દરાદિપ્રકાશાનાં બલેનાપ્રતિમૌજસામ્। હારકુન્દેન્દુવર્ણાનાં વિદ્યુદ્વનનિનાદિનામ્ ।। ૩૯.

મંદર અને અન્ય પર્વતો જેવું તેજ ધરાવતા, અસાધારણ બળવાળા, હાર, કુંડળ અને ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતા, અને વીજળી જેવી ગર્જના કરતા દેવતાઓની શક્તિથી—

ચૂડામણિધરાણાં વૈ મેઘસન્નિભવાસસામ્। શ્રીવત્સાઙ્કિતવજ્રાણામઙ્ગુલીશૂલપાણિનામ્ ।। ૩૯.

મસ્તક પર મુક્તા મણિ ધારણ કરનાર, મેઘ જેવા વસ્ત્રો પહેરનાર, શ્રીવત્સ અને વજ્રના ચિહ્નવાળા, અંગૂઠા અને શૂલ હાથમાં ધરનાર એવા દેવતાઓ—

એવં દિશાનાં દેવાનાં રૂપેણોત્તમશાલિનામ્। તસ્ય પ્રાસાદમુખ્યસ્ય સ્તમ્ભેષૂત્તમશોભિષુ ।। ૩૯.

આ રીતે, દિશાદેવતાઓના ઉત્તમ સ્વરૂપો તે મહાન મહેલના સુંદર સ્તંભો પર ચિત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા.

સંયતાગ્નિમયીભિસ્તુ શ્રૃઙ્ખલાભિઃ પૃથક્પૃથક્। માયાસહસ્રં સિંહાનાં સુખં તત્ર નિવાસિનામ્ ।। ૩૯.

ત્યાં સિંહો, દરેકને આગથી બનેલી સાંકળથી અલગ-અલગ બાંધવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ આરામથી રહેતા હતા.

સ્તમ્ભેઽપ્યપાસૃતાષષ્ટં(?) ત્ર્યમ્બકસ્ય નિવેશને। અથ તત્પ્રતિસંપૂજ્ય વાયોર્વાક્યં સુવિસ્મિતાઃ। ઋષયઃ પ્રત્યભાષન્ત નૈમિષેયાસ્તપસ્વિનઃ ।। ૩૯.

સ્તંભ પર, ત્ર્યંબકના નિવાસસ્થાને, છઠ્ઠો સિંહ પણ અલગ રાખવામાં આવ્યો હતો; પછી, તેનું યોગ્ય રીતે સન્માન કરીને, વૈમિશ્યના આશ્ચર્યચકિત ઋષિઓએ વાયુને પૂછ્યું.