વાયુપુરાણમ્

તાસુ પ્રકૃતિમત્સૂક્ષ્મમધિષ્ઠાતૃત્વમવ્યયમ્। અનુત્પાદ્યં પરન્ધામ પરમાણુ પરેશયમ્ ।। ૩૯.

આ પ્રકૃતિઓમાં જે સૂક્ષ્મ અને પ્રકૃતિયુક્ત છે, એમાં અવિનાશી અધિકાર, અજન્મ પરમ ધામ અને પરમાણુ સ્વરૂપ પરમેશ્વર છે.

અક્ષયશ્ચાપ્યનુહ્યશ્ચ અમૂર્ત્તિર્મૂર્ત્તિમાનસૌ। પ્રાદુર્ભાવસ્તિરોભાવઃ સ્થિતિશ્ચૈવાપ્યનુગ્રહઃ ।। ૩૯.

તે અક્ષય છે, કલ્પના બહાર છે, નિરૂપણ પણ રૂપવાળો છે; પ્રગટ થવું, લય, સ્થિતી અને કૃપા એના ગુણ છે.

વિધિરન્યૈરનૌપમ્યઃ પરમાણુર્મહેશ્વરઃ। સતેજા એષ તમસો યઃ પરસ્તાત્પ્રકાશકઃ ।। ૩૯.

તેની today કોઈની સાથે સરખાવી શકાય તેમ નથી; મહેશ્વર પરમાણુ સ્વરૂપ અને તેજથી ભરપૂર છે, જે અંધકારથી પરે પ્રકાશ આપે છે.

યદણ્ડમાસીત્સૌવર્ણં પ્રથમન્ત્વૌપસર્ગિકમ્। બૃહતં સર્વતોવૃત્તમીશ્વરાદ્વ્યવજાયત ।। ૩૯.

જ્યારે સૌવર્ણ અંડું, વિશાળ અને સર્વત્ર વ્યાપેલું, પ્રથમ ઉપાદાન કારણ તરીકે હતું, ત્યારે તે પરમાત્મામાંથી ઉત્પન્ન થયું હતું.

ઈશ્વરાદ્બીજનિર્ભેદઃ ક્ષેત્રજ્ઞો બીજ ઈષ્યતે। યોનિં પ્રકૃતિમાચષ્ટે સા ચ નારાયણાત્મિકા ।। ૩૯.

પરમાત્મામાંથી બીજનું વિભાજન થયું; ક્ષેત્રજ્ઞને બીજ કહેવાય છે, અને પ્રકૃતિને યોનિ કહે છે, જે નારાયણ સ્વરૂપ છે.

વિબુર્લોકસ્ય સૃષ્ટ્યર્થં લોકસંસ્થાનમેવ ચ। સન્નિસર્ગઃ સ તન્વા ચ લોકધાતુર્મહાત્મનઃ ।। ૩૯.

સમગ્ર જગતમાં વ્યાપક એવા પરમાત્માએ જગતની સર્જના અને સ્થાપન માટે પોતાની જ દેહથી પ્રવેશ કર્યો; એ મહાત્મા જગતના ધાતુરૂપ છે.

પુરસ્તાદ્બ્રહ્મલોકસ્ય હ્યણ્ડાદર્વાક્ચ બ્રહ્મણઃ। તયોર્મધ્યે પુરં દિવ્યં સ્થાનં યસ્ય મનોમયમ્ ।। ૩૯.

બ્રહ્મલોકની આગળ, અંડા અને બ્રહ્માથી નીચે, એ બંને વચ્ચે મનથી બનેલું એક દિવ્ય પુર વસે છે.

તદ્વિગ્રહવતઃ સ્થાનમીશ્વરસ્યામિતૌજસઃ। શિવં નામ પુરં તત્ર શરણં જન્મભીરુણામ્ ।। ૩૯.

અપરિમિત તેજવાળા, સ્વરૂપ ધરાવનારા પરમાત્માનું એ નિવાસ સ્થાન છે; ત્યાં શિવ નામનું પુર છે, જે જન્મથી ડરનારાઓનું આશ્રય છે.

સહસ્રાણાં શતં પૂર્ણં યોજનાનાં દ્વિજોત્તમાઃ। અભ્યન્તરે તુ વિસ્તીર્ણં મહીમણ્ડલસંસ્થિતમ્ ।। ૩૯.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એ પુરની અંદર સંપૂર્ણ હજાર યોજનનું વિસ્તરણ છે, જે મહાન ભૂમંડળમાં સ્થિત છે.

મધ્યાહ્નાર્કપ્રકાશેન પરતેજોઽભિમર્દિના। શાતકૌમ્ભેન મહતા પ્રાકારેણાર્કવર્ચસા ।। ૩૯.

મધ્યાહ્નના તપતા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, બધી જોતે તેજસ્વિતાને હરાવતી, એક વિશાળ સોનાની દીવાલ, સૂર્ય જેવી કાંતિથી ચમકતી, એ શહેરને ઘેરી રહી હતી.

દ્વારૈશ્ચતુર્ભિઃ સૌવર્ણૈર્મુક્તાદામવિભૂષિતૈઃ। તપનીયનિભૈઃ શુભ્રૈર્ગાઢં સુકૃતવેષ્ટનમ્ ।। ૩૯.

એ શહેરને ચાર સોનાની ભવ્ય બારણીઓથી મજબૂત રીતે ઘેરવામાં આવ્યું હતું, જે મુક્તાની માળાઓથી શોભિત હતી, શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી અને દેખાવમાં અતિ સુંદર હતી.

તચ્ચાકાશે પુરં રમ્યં દિવ્યં ઘણ્ટાદિનાદિતમ્। ન તત્ર ક્રમતે મૃત્યુર્ન તપો ન જરા શ્રમાઃ ।। ૩૯.

આકાશમાં એ મનોહર અને દિવ્ય શહેર હતું, જ્યાં ઘંટાડીઓ અને અન્ય વાદ્યોની ગૂંજ હતી; ત્યાં મૃત્યુ, તપ, વૃદ્ધાવસ્થા કે થાક ક્યારેય પ્રવેશતા નથી.

ન હિ તસ્ય પુરસ્યાન્યૈરુપમાં કર્તુમર્હતિ। સહસ્રાણાં શતં પૂર્ણં યોજનાનાં દિશો દશ ।। ૩૯.

એ શહેરની સરખામણી બીજું કોઈ કરી શકે તેમ નથી; એ શહેર દસેય દિશામાં પૂરા લાખ યોજન જેટલું વિસ્તરેલું છે.

તત્પુરં ગોવૃષાઙ્કસ્ય તેજસા વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ। ભાવેન મનસો ભૂમિર્વિન્યસ્તા કનકામયી ।। ૩૯.

એ શહેર ગોવૃષાંકના તેજથી વ્યાપેલું છે; તેની જમીન સુવર્ણની બનેલી છે અને એ તેમના મનના બળથી સ્થિર છે.

રત્નવાલુકયા તત્ર વિન્યસ્તા શુશુભેઽધિકમ્। શારદેન્દુર્પકાશાનિ બાલસૂર્ય્યનિબાનિ ચ ।। ૩૯.

ત્યાં રત્નોની ધૂળથી પાથરાયેલ જમીન હતી, જે શરદપૂનમના ચાંદની જેવી અને ઉગતા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી લાગી રહી હતી.

અર્દ્ધ શ્વેતાર્દ્ધરક્તાનિ સૌવર્ણાનિ તથૈવ ચ। રથચક્રપ્રમાણાનિ નાલૈર્મરકતપ્રભૈઃ ।। ૩૯.

કેટલાક અર્ધા સફેદ અને અર્ધા લાલ, કેટલાક સુવર્ણ રંગના, બધા રથના ચક્રીય જેટલા મોટા, અને એમના ડાંઠો પન્નાની જેમ ચમકતા હતા.

સૌકુમારેણ રૂપેણ ગન્ધિનાપ્રતિમેન ચ। તત્ર દિવ્યાનિ પદ્માનિ વનેષૂપવનેષુ ચ ।। ૩૯.

ત્યાં વનો અને ઉપવનોમાં દિવ્ય કમળો હતા, જે અતિ સુંદર આકારના અને અનન્ય સુગંધવાળા હતા.

ભૃઙ્ગપત્રનિકાશાનિ તપનીયાનિ યાનિ ચ। અર્દ્ધકૃષ્ણાર્દ્ધરક્તાનિ સુકુમારાન્તરાણિ ચ ।। ૩૯.

કેટલાક કમળો ભમરા ના પાંખ જેવા, કેટલાક સુવર્ણ રંગના, કેટલાક અર્ધા કાળા અને અર્ધા લાલ, અને કેટલાક અંદરથી બહુ નાજુક હતા.

આતપત્ર પ્રમાણાનિ પઙ્કજૈઃ સંવૃતાનિ ચ। ભૂયઃ સપ્ત મહાનદ્યસ્તાસાન્નામાનિ બોધત ।। ૩૯.

કેટલાક કમળો છત્રી જેટલા મોટા હતા અને કમળોથી ઢંકાયેલા હતા; એ શહેરમાં વધુમાં વધુ સાત મહાનદીઓ વહે છે—એના નામ સાંભળો.

વરા વરેણ્યા વરદા વરાર્હા વરવર્ણિની। વરમા વરભદ્રા ચ રમ્યાસ્તસ્મિન્પુરોત્તમે ।। ૩૯.

વરાં, વરેણ્યા, વરદા, વરાર્હા, વરવર્ણિની, વરમા અને વરભદ્રા—આ સુંદર નદીઓ એ ઉત્તમ શહેરમાં વહે છે.

પદ્મોત્પલદલોન્મિશ્રં ફેનાદ્યાવર્ત્તવિગ્રહમ્। જલં મણિદલપ્રખ્યમાવહન્તિ સરિદ્વરાઃ ।। ૩૯.

આ શ્રેષ્ઠ નદીઓ કમળ અને ઉટપલના પાંદડાંથી ભળેલા, ઝાકળ અને ઘુમ્મસથી ભરેલા, રત્ન જેવા ચમકતા પાણી વહાવે છે.

ન તુ બ્રહ્મર્ષયો દેવા નાસુરાઃ પિતરસ્તથા। ન ખલ્વન્યેઽપ્રમેયસ્ય વિદુરીશસ્ય તત્પુરમ્ ।। ૩૯.

પણ બ્રહ્મર્ષિ, દેવો, અસુરો કે પિતૃઓ, કે બીજું કોઈ પણ એ અનંત ઈશ્વરના શહેરને જાણતું નથી.

તત્ર યે ધ્યાનમવ્યગ્રાઃ સુયુક્તા વિજિતેન્દ્રિયાઃ। પશ્યન્તીહ મહાત્માનઃ પુરન્તદ્ગોવૃષાત્મનઃ ।। ૩૯.

ત્યાં, જે લોકો ધ્યાનમાં અડગ, યોગ્ય રીતે સ્થિર અને ઇન્દ્રિયજિત છે, તેઓ અહીં જ ગોવૃષાત્માના મહાન આત્માઓને જોઈ શકે છે.

મધ્યે પુરવરેન્દ્રસ્ય તસ્યાપ્રતિમતેજસઃ। સુમહાન્મેરુસઙ્ગાશો દિવ્યો ભદ્રશ્રિયા વૃતઃ ।। ૩૯.

એ અનન્ય તેજવાળા શહેરના મધ્યમાં, મેરુ પર્વત જેવું વિશાળ અને દિવ્ય શિખર છે, જે શુભ સૌંદર્યથી શોભાયમાન છે.

સહસ્ર પાદઃ પ્રાસાદસ્તપનીયમયઃ શુભઃ। અનુપમેયૈ રત્નૈશ્ચ સર્વતઃ સ વિભૂષિતઃ ।। ૩૯.

ત્યાં હજાર સ્તંભોવાળો ભવ્ય મહેલ છે, જે શુદ્ધ સોનાનો બનેલો છે અને સર્વત્ર અનન્ય રત્નોથી શોભાયમાન છે.

સ્ફટિકૈશ્ચન્દ્રસઙ્કાશૈર્વૈઢૂર્યૈઃ સોમસંપ્રભૈઃ। બાલસૂર્ય્યપ્રભૈશ્ચૈવ સૌવર્ણૈશ્ચાગ્નિસંપ્રભૈઃ ।। ૩૯.

એ મહેલ ચાંદની જેવા સ્ફટિક, ચંદ્ર જેવી કાંતિવાળા વૈઢૂર્ય, ઉગતા સૂર્ય જેવી કાંતિવાળા રત્નો અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી સોનાથી ઝગમગતો હતો.

રાજતૈશ્ચાપિ શુશુભે ઇન્દ્રનીલમયૈઃ શુભૈઃ। દૃઢૈર્વજ્રમયૈશ્ચૈવ ઇત્યેવં સુમહાહિતૈઃ ।। ૩૯.

એ મહેલ ચાંદીથી, સુંદર ઈન્દ્રનીલમણિથી અને મજબૂત વજ્રમણિથી પણ ઝલકતો હતો—આ રીતે એ મહાન અને ભવ્ય રત્નોથી શોભાયમાન હતો.

જલૈશ્ચ વિવિધાકારૈર્દીપ્યદ્ભિરધિવાસિતમ્। ચન્દ્રરશ્મિપ્રકાશાભિઃ પતાકાભિરલંકૃતમ્ ।। ૩૯.

વિવિધ પ્રકારના સુગંધિત જળોથી સુગંધિત, તેજસ્વી રીતે ઝગમગતું, ચાંદની જેવી ઝાંખી આપતી ધ્વજાઓથી શોભાયમાન હતું.

રુક્મઘણ્ટાનિનાદૈશ્ચ નિત્યપ્રમુદિતોત્સવઃ। કિન્નરાણામધીવાસૈઃ સન્ધ્યાભ્રાકારરાજિતૈઃ ।। ૩૯.

સોનાની ઘંટીઓના મીઠા ઘૂંટણાંથી હંમેશા આનંદિત અને ઉત્સવમય, કિનરાઓના નિવાસથી, સાંજના વાદળ જેવી રંગીન ઝાંખીથી શોભાયમાન હતું.