વાયુપુરાણમ્

તાલે પતેત્ક્ષત્રિયહા હત્વા વૈશ્યઞ્ચ દુર્ગતિમ્। બ્રહમહત્યાઞ્ચ યઃ કુર્યાદ્યશ્ચ સ્યાદ્ગુરુતલ્પગઃ ।। ૩૯.

રોધ નરકમાં ગાયનો હત્યારો, ગર્ભહત્યારો, આગ લગાવનાર અને નગરનો વિનાશક પડે છે; સૂકર નરકમાં બ્રાહ્મણહત્યારો, દારૂ પીનાર અને સોનાનો ચોર ડૂબે છે.

તપ્તકુમ્ભી સ્વસાગામી તથા રાજભટશ્ચ યઃ। તપ્તલોહે ચાશ્વવણિક્તથા બન્ધનરક્ષિતા ।। ૩૯.

તાલ નરકમાં ક્ષત્રિયહત્યારો પડે છે, અને વૈશ્યહત્યારો દુર્ગતિ પામે છે; જે બ્રાહ્મણહત્યા કરે છે અથવા ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખે છે તે પણ ત્યાં જાય છે.

સાધ્વીવિક્રયકર્ત્તા ચ યસ્તુ ભક્તં પરિત્યજેત્। મહાજ્વાલે દુહિતરં સ્નુષાં ગચ્છતિ યસ્તુ વૈ ।। ૩૯.

તપ્તકુંભ નરકમાં પોતાની બહેન પાસે જનાર અને રાજાના સૈનિક પણ પડે છે; તપ્તલોહમાં ઘોડાની વેપારી અને જેલર જાય છે.

વેદો વિક્રીયતે યેન વેદં દૂષયતે ચ યઃ। ગુરૂંશ્ચૈવાવમન્યન્તે વાક્ક્રોશૈસ્તાડયન્તિ ચ ।। ૩૯.

જે સતી સ્ત્રીને વેચે છે અથવા ભક્તને ત્યાગે છે તે મહાજ્વાલ નરકમાં જાય છે; જે પોતાની દીકરી કે વહુ પાસે જાય છે તે પણ ત્યાં જાય છે.

અગમ્યગામીચ નરો નરકં શબલં વ્રજેત્। વિમોહે પતિતે ચૌરે મર્યાદાં યો ભિનત્તિ વૈ ।। ૩૯.

જેveda વેચે છે, veda ને બગાડે છે, ગુરુઓનું અપમાન કરે છે, ગુસ્સામાં બોલે છે અથવા માર મારેછે, તે શબલ નરકમાં જાય છે.

દુરધ્વં કુરુતે યસ્તુ કીટલોહં પ્રપદ્યતે। દેવબ્રાહ્મણવિદ્વેષ્ટા ગુરૂણાઞ્ચાપ્યપૂજકઃ। રત્નં દૂષયતે યસ્તુ કૃમિભક્ષ્યં પ્રપદ્યતે ।। ૩૯.

જે મનુષ્ય અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જાય છે તે શબલ નરકમાં જાય છે; જે ચોર વિશ્વાસઘાત કરે છે અથવા સીમા તોડે છે તે વિમોચન નરકમાં પડે છે.

પર્ય્યશ્નાતિ ય એકોઽન્યો બ્રાહ્મણીં સુહૃદઃ સુતામ્। લાલાભક્ષે સ પતતિ દુર્ગન્ધે નરકે ગતઃ ।। ૩૯.

જે દુષ્કૃત્ય કરે છે તે કીટલોહ નરકમાં જાય છે; દેવ કે બ્રાહ્મણનો દ્વેષી, ગુરુઓનું સન્માન ન કરનાર અથવા રત્નને બગાડનાર કૃમિભક્ષ નરકમાં જાય છે.

કાણ્ડકર્ત્તા કુલાલશ્ચ નિષ્કહર્ત્તા ચિકિત્સકઃ। આરા મેષ્વગ્નિદાતા યઃ પતતે સ વિશંસને ।। ૩૯.

જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી, મિત્ર અથવા પુત્રી સાથે એકલા કે બીજાની સાથે મળીને દુર્વ્યવહાર કરે છે, તે દુર્ગંધયુક્ત લાલાભક્ષ નામના ભયાનક નરકમાં પડે છે.

અસત્પ્રતિગ્રહી યશ્ચ તથૈવાયાજ્યયાજકઃ। નક્ષત્રૈર્જીવિતો યશ્ચ નરો ગચ્છત્યધોમુખમ્ ।। ૩૯.

જે વ્યક્તિ અયોગ્ય દાન સ્વીકારે છે, અથવા જે યજ્ઞ માટે અયોગ્ય વ્યક્તિ માટે યજ્ઞ કરે છે, અને જે નક્ષત્રો દ્વારા જીવન યાપે છે, એ બધાં લોકો માથું નીચે કરીને નરકમાં જાય છે.

ક્ષીરં સુરાં ચ માંસં ચ લાક્ષાં ગન્ધં રસન્તિલાન્। એવમાદીનિ વિક્રીણન્ઘોરો પૂયવહે પતેત્ ।। ૩૯.

જે દુષ્ટ માણસ દૂધ, દારૂ, માંસ, લાક, સુગંધ અથવા તેલબિયાં અને આવા વસ્તુઓ વેચે છે, તે ભયાનક પૂયવહ નામના નરકમાં પડે છે.

યઃ કુક્કુટાનિ બધ્નાતિ માર્જારાન્સૂકરાંશ્ચ તાન્। પક્ષિણશ્ચ મૃગાઞ્છાગાન્સોઽપ્યેનં નરકં વ્રજેત્ ।। ૩૯.

જે માણસ કૂકડાં, બિલાડી, ડૂંગર, પક્ષીઓ, હરણ કે બકરાં બાંધે છે, તે પણ એ જ નરકમાં જાય છે.

આજીવિકો માહિષકસ્તથા ચક્રધ્વજી ચ યઃ। રઙ્ગોપજીવિકો વિપ્રઃ શાકુનિગ્રામ યાજકઃ ।। ૩૯.

જે ભવિષ્ય જણાવે છે, ભેંસો રાખે છે, ધ્વજ લઈ ઝાંખી કરે છે, રંગમંચ પરથી જીવન ચલાવે છે, અથવા પક્ષી પકડનાર ગામનો યજમાન છે—

અગારદાહી ગરદઃ કુણ્ડાશી સોમવિક્રયી। સુરાપો માંસભક્ષશ્ચ તથા ચ પશુઘાતકઃ ।। ૩૯.

જે ઘર સળગાવે છે, ઝેર આપે છે, ખાડામાંથી ખાય છે, સોમરસ વેચે છે, દારૂ પીવે છે, માંસ ખાય છે અને પશુઓને મારી નાખે છે—

વિશ(શ્વ)સ્તા મહિષાદીનાં મૃગ હન્તા તથૈવ ચ। પર્વકારશ્ચ સૂચી ચ યશ્ચ સ્યાન્મિત્રઘાતકઃ। રુધિરાન્ધે પતન્ત્યેતે એવમાહુર્મનીષિણઃ ।। ૩૯.

જે શિરછેદક છે, ભેંસ વગેરે પશુઓનો હત્યારો છે, જંગલી પ્રાણીઓનો શિકારી છે, ઢોલ બનાવે છે, સોય બનાવે છે, કે મિત્રને મારી નાખે છે—આ બધાં જ્ઞાની લોકો કહે છે કે રુધિરાંધ નામના નરકમાં પડે છે.

ઉપવિષ્ટમેકપઙ્ક્ત્યાં વિષમં ભોજયન્તિ યે। પતન્તિ નરકે ઘોરે વિઙ્‌ભુજે નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૯.

જે લોકો એક જ પંક્તિમાં બેસાડીને ભોજન વિતરે છે પણ ખોરાક અસમાન આપે છે, તેઓ ભયાનક વિંભુજ નામના નરકમાં પડે છે; તેમાં કોઈ શંકા નથી.

મૃષાવાદી નરો યશ્ચ તથા પ્રાક્રોશકોઽશુભઃ। પતેત્તુ નરકે ઘોરો મૂત્રાકીર્ણે સ પાપકૃત્ ।। ૩૯.

જે માણસ ખોટું બોલે છે, અથવા બીજાને દુર્વચન કહે છે, તે પાપી ભયાનક મૂત્રથી ભરેલા નરકમાં પડે છે.

મધુગ્રાહાબિહન્તારો યન્તિ વૈતરણીં નરાઃ। ઉન્મત્તાશ્ચિત્તભગ્નાશ્ચ શૌચાચારવિવર્જ્જિતાઃ ।। ૩૯.

જે લોકો મધમાખીના છત્તા નાશ કરે છે, પાગલ છે, મનથી તૂટી ગયા છે, અથવા શુદ્ધિ અને સારા વર્તનનું પાલન નથી કરતા—એ બધા વૈતરણી નદીમાં જાય છે.

ક્રોધના દુઃખદાશ્ચૈવ કુહકાઃ કૃષ્ટગામિનઃ। અસિ પત્રવને છેદી તથા હ્યૌરભ્રિકાશ્ચ યે। કર્ત્તનૈશ્ચ નિકૃષ્યન્તે મૃગવ્યાધાઃ સુદારુણૈઃ ।। ૩૯.

ક્રોધી, બીજાને દુઃખ આપનારા, છેતરપિંડી કરનારા, નિષિદ્ધ માર્ગે ચાલનારા, તલવારના જંગલમાં કપાતા, અને લૂંટારૂઓ—શિકારીઓને ખૂબ જ ભયાનક રીતે કપાઈને દુઃખ મળે છે.

આશ્રમપ્રત્યવસિતા અગ્નિજ્વાલે પતન્તિ વૈ। ભૌજ્યન્તે શ્યામ શબલૈરયસ્તુણ્ડૈશ્ચ વાયસૈઃ ।। ૩૯.

જે લોકો પોતાના આશ્રમના કર્તવ્ય છોડે છે, તેઓ અગ્નિની જ્વાળામાં પડે છે; અને કાળાં અને ચિતરાં લોખંડના ચાંચવાળા કાગડાં તેમને ખાય છે.

ઇજ્યાયાં વ્રતમાલોપાત્સન્દંશે નરકે પતેત્। સ્કન્દન્તે યદિ વા સ્વપ્ને વ્રતિનો બ્રહ્મચારિણઃ ।। ૩૯.

યજ્ઞમાં વ્રત તોડી નાખવાથી માણસ સંદંશ નામના નરકમાં પડે છે; અને જો બ્રહ્મચારી કે વ્રતી સ્વપ્નમાં પણ લપસી જાય, તો તે પણ એ જ નરકમાં જાય છે.

પુત્રૈરધ્યાપિતા યે ચ પુત્રૈરાજ્ઞાપિતાશ્ચ યે। તેસર્વે નરકં યાન્તિ નિયતન્તુ શ્વભોજને ।। ૩૯.

જે લોકો પોતાના પુત્રો દ્વારા શિક્ષિત થાય છે, અથવા પુત્રો દ્વારા આજ્ઞાપિત થાય છે, એ બધા નિશ્ચિતપણે એવા નરકમાં જાય છે જ્યાં તેમને કૂતરાં ખાય છે.

વર્ણાશ્રમવિરૂદ્ધાનિ ક્રોધહર્ષસમન્વિતાઃ। કર્માણિ યે તુ કુર્વન્તિ સર્વે નિરયગામિનઃ ।। ૩૯.

જે લોકો જાતિ અને આશ્રમના નિયમો વિરુદ્ધ ક્રોધ કે આનંદથી કામ કરે છે, એ બધા નરકમાં જાય છે.

ઉપરિષ્ટાત્સિતો ઘોર ઉષ્ણાત્મા રૌરવો મહાન્। સુદારુણસ્તુ શીતાત્મા તસ્યાધસ્તાત્તપઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૯.

ઉપર ભયાનક, ઠંડું અને મહાન રૌરવ નામનું નરક છે, જેનું સ્વરૂપ ગરમ છે; અને તેના નીચે અત્યંત ભયાનક, ઠંડું તપ નામનું નરક છે.

એવમાદિ ક્રમેણૈવ વર્ણ્યમાનાન્નિબોધત। ભૂમેરધસ્તાત્સપ્તૈવ નરકાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।। ૩૯.

આ રીતે ક્રમશઃ વર્ણન થાય છે, સાંભળો—પૃથ્વીથી નીચે સાત નરકો જણાવવામાં આવ્યા છે.

અધર્મસૂનવસ્તે સ્યુરન્ધતામિસ્રકાદયઃ। રૌરવઃ પ્રથમસ્તેષાં મહા રૌરવ એવ ચ ।। ૩૯.

અધર્મના પુત્રો અંધતમિસ્ર વગેરે કહેવાય છે; એમાં રૌરવ પહેલું છે અને મહારૌરવ પણ છે.

અસ્યાધઃ પુનરપ્યન્યઃ શીતસ્તપ ઇતિ સ્મૃતઃ। તૃતીયઃ કાલસૂત્રઃ સ્યાન્મહાહવિવિધિઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૯.

આના નીચે બીજું એક સ્થાન છે, જેને 'ઠંડી ગરમી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; ત્રીજું 'કાલસૂત્ર' કહેવાય છે, જેને મહાન યુદ્ધભૂમિ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.

અપ્રતિષ્ઠ શ્ચતુર્થઃ સ્યાદવીચી પઞ્ચમઃ સ્મૃતઃ। લોહપૃષ્ઠસ્તમસ્તેષામવિધેયસ્તુ સપ્તમઃ ।। ૩૯.

ચોથું 'અપ્રતિષ્ઠા' કહેવાય છે; પાંચમું 'અવીચિ' તરીકે ઓળખાય છે. છઠ્ઠું 'લોહપ્રષ્ઠ' છે અને સાતમું 'અવિધેય' કહેવાય છે.

ઘોરત્વાદ્રૌરવઃ પ્રોક્તઃ સામ્ભકો દહનઃ સ્મૃતઃ। સુદારુણસ્તુ શીતાત્મા તસ્યાધસ્તાત્તપોઽધમઃ ।। ૩૯.

તેના ભયાનક સ્વરૂપને કારણે તેને 'રૌરવ' કહેવામાં આવ્યું છે; 'સાંભક' અગ્નિથી ભરેલું છે. 'સુદારુણ' બહુ જ ઠંડુ છે અને તેના નીચે સૌથી નીચું તપ છે.

સર્પો નિકૃન્તનઃ પ્રોક્તઃ કાલસૂત્રેતિ દારુણઃ। અપ્રતિષ્ઠે સ્થિતિર્નાસ્તિ ભ્રમસ્તસ્મિન્સુદારુણઃ ।। ૩૯.

એક સાપ છે જેને 'નિકૃંતન' કહે છે, તે 'કાલસૂત્ર' તરીકે જાણીતો છે અને અત્યંત ભયાનક છે. 'અપ્રતિષ્ઠા'માં કોઈ સ્થિરતા નથી; ત્યાં સતત ભટકવું બહુ જ દુખદાયક છે.