વાયુપુરાણમ્

યસ્માન્ન ચ્યવતે ભૂયો બ્રહ્માણં સ ઉપાસતે । એકકોટિર્યોજનાનાં પઞ્ચાશન્નિયુતાનિ તુ ।। ૩૯.

કારણ કે ત્યાંથી ફરીથી કોઈ પડતો નથી, તેથી જે લોકો બ્રહ્માનું પૂજન કરે છે તેઓ એ સ્થાનને પ્રાપ્ત કરે છે; તેનું વિસ્તરણ પચાસ કરોડ યોજન, દસ લાખથી ગુણિત છે.

ઊર્દ્ધ્વં ભાગસ્તતોઽણ્ડસ્ય બ્રહ્મલોકાત્પરઃ સ્મૃતઃ। ચતુરશ્ચૈવ કોટ્યસ્તુ નિયુતાઃ પઞ્ચષષ્ટિ ચ ।। ૩૯.

બ્રહ્મલોકથી ઉપર અંડનું ઉપરનું ભાગ છે, જે બ્રહ્મલોકથી પણ પર છે એવું કહેવાય છે; તેનું વિસ્તરણ ચારસો કરોડ અને પાંસઠ લાખ યોજન છે.

એષોઽર્દ્ધંશપ્રચારોઽસ્ય ગત્યન્તશ્ચાપરઃ સ્મૃતઃ। ધ્રવાગ્રમેતદ્વયાખ્યાતં યોજનાગ્રાદ્યથાશ્રુતમ્ ।। ૩૯.

આ અર્ધભાગનું વિસ્તરણ કહેવાયું છે, અને બીજું છે ગતિનો અંત; ધ્રુવ અને અગ્ર એમ બંને છે, જેમ યોજન પ્રમાણે સાંભળ્યું છે.

અધોગતીનાં વક્ષ્યામિ ભૂતાનાં સ્થાનકલ્પનામ્। ગચ્છન્તિ ઘોરકર્મ્માણઃ પ્રાણિનો યત્ર કર્મ્મભિઃ ।। ૩૯.

હવે હું નીચે જતાં જીવોના નિવાસસ્થાનોનું વર્ણન કરું છું, જ્યાં ભયાનક કર્મ કરનાર જીવો પોતાના કર્મ પ્રમાણે જાય છે.

નરકો રૌરવો રોધઃ સૂકરસ્તાલ એવ ચ। તપ્તકુમ્ભો મહાજ્વાલઃ શબલોઽથ વિમોચનઃ ।। ૩૯.

નરકો એવા છે: રૌરવ, રોધ, સૂકર, તાલ, તપ્તકુંભ, મહાજ્વાલ, શબલ અને વિમોચન.

કૃમી ચ કૃમિભક્ષશ્ચ લાલાભક્ષો વિશંસનઃ । અધઃશિરાઃ પૂયવહો રુધિરાન્ધસ્તથૈવ ચ ।। ૩૯.

અને કૃમી, કૃમિભક્ષ, લાલાભક્ષ, વિશંસન, અધઃશિરા, પૂયવહ અને રુધિરાંધ પણ છે.

તથા વૈતરણં કૃષ્ણમસિપત્રવનં તથા। અગ્નિજ્વાલો મહાઘોરઃ સંદંશોઽથ શ્વભોજનઃ ।।૩૯.

તેમજ વૈતરણી, કૃષ્ણ, અસિપત્રવન, અગ્નિજ્વાલા, મહાઘોર, સંદંશ અને શ્વભોજન પણ છે.

તમશ્ચ કૃષ્ણસૂત્રશ્ચ લોહશ્ચાપ્યસિજસ્તથા। અપ્રતિષ્ઠોઽથ વીચ્યશ્વનરકા હ્યેવમાદયઃ ।। ૩૯.

તેમજ તમ, કૃષ્ણસૂત્ર, લોહ, અસિજ, અપ્રતિષ્ઠ, વીચ્ય અને આવા અન્ય નરકો પણ છે.

તામસા નરકાઃ સર્વે યમસ્ય વિષયે સ્થિતાઃ। યેષુ દુષ્કૃતકર્માણઃ પતન્તીહ પૃથક્પૃથક્ ।। ૩૯.૧૫૦ ભૂમેરધસ્તાત્તે સર્વે રૌરવાદ્યાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ। રૌરવે કૂટસાક્ષી તુ મિથ્યા યશ્ચાભિશંસતિ। ક્રૂરગ્રહે પક્ષવાદી હ્યસત્યઃ પતતે નરઃ ।। ૩૯.

આ બધા નરકો અંધકારથી ભરેલા છે અને યમના ક્ષેત્રમાં આવેલ છે, જ્યાં દુષ્કર્મ કરનાર વ્યક્તિઓ અલગ-અલગ સ્થાન પર પડે છે.

રોધે ગોઘ્નો બ્રૂણહા ચ હ્યગ્નિદાતા પુરસ્ય ચ। સૂકરે બ્રહ્મહા મજ્જેત્સુરાપઃ સ્વર્ણતસ્કરઃ ।। ૩૯.

પૃથ્વીથી નીચે બધા રૌરવ વગેરે નરકો છે; રૌરવમાં ખોટી સાક્ષી આપનાર અને ખોટી રીતે દુષણ આપનાર પડે છે; ક્રૂરગ્રહમાં દોષી તરફેણ કરનાર અને અસત્ય બોલનાર મનુષ્ય પડે છે.

તાલે પતેત્ક્ષત્રિયહા હત્વા વૈશ્યઞ્ચ દુર્ગતિમ્। બ્રહમહત્યાઞ્ચ યઃ કુર્યાદ્યશ્ચ સ્યાદ્ગુરુતલ્પગઃ ।। ૩૯.

રોધ નરકમાં ગાયનો હત્યારો, ગર્ભહત્યારો, આગ લગાવનાર અને નગરનો વિનાશક પડે છે; સૂકર નરકમાં બ્રાહ્મણહત્યારો, દારૂ પીનાર અને સોનાનો ચોર ડૂબે છે.

તપ્તકુમ્ભી સ્વસાગામી તથા રાજભટશ્ચ યઃ। તપ્તલોહે ચાશ્વવણિક્તથા બન્ધનરક્ષિતા ।। ૩૯.

તાલ નરકમાં ક્ષત્રિયહત્યારો પડે છે, અને વૈશ્યહત્યારો દુર્ગતિ પામે છે; જે બ્રાહ્મણહત્યા કરે છે અથવા ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખે છે તે પણ ત્યાં જાય છે.

સાધ્વીવિક્રયકર્ત્તા ચ યસ્તુ ભક્તં પરિત્યજેત્। મહાજ્વાલે દુહિતરં સ્નુષાં ગચ્છતિ યસ્તુ વૈ ।। ૩૯.

તપ્તકુંભ નરકમાં પોતાની બહેન પાસે જનાર અને રાજાના સૈનિક પણ પડે છે; તપ્તલોહમાં ઘોડાની વેપારી અને જેલર જાય છે.

વેદો વિક્રીયતે યેન વેદં દૂષયતે ચ યઃ। ગુરૂંશ્ચૈવાવમન્યન્તે વાક્ક્રોશૈસ્તાડયન્તિ ચ ।। ૩૯.

જે સતી સ્ત્રીને વેચે છે અથવા ભક્તને ત્યાગે છે તે મહાજ્વાલ નરકમાં જાય છે; જે પોતાની દીકરી કે વહુ પાસે જાય છે તે પણ ત્યાં જાય છે.

અગમ્યગામીચ નરો નરકં શબલં વ્રજેત્। વિમોહે પતિતે ચૌરે મર્યાદાં યો ભિનત્તિ વૈ ।। ૩૯.

જેveda વેચે છે, veda ને બગાડે છે, ગુરુઓનું અપમાન કરે છે, ગુસ્સામાં બોલે છે અથવા માર મારેછે, તે શબલ નરકમાં જાય છે.

દુરધ્વં કુરુતે યસ્તુ કીટલોહં પ્રપદ્યતે। દેવબ્રાહ્મણવિદ્વેષ્ટા ગુરૂણાઞ્ચાપ્યપૂજકઃ। રત્નં દૂષયતે યસ્તુ કૃમિભક્ષ્યં પ્રપદ્યતે ।। ૩૯.

જે મનુષ્ય અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જાય છે તે શબલ નરકમાં જાય છે; જે ચોર વિશ્વાસઘાત કરે છે અથવા સીમા તોડે છે તે વિમોચન નરકમાં પડે છે.

પર્ય્યશ્નાતિ ય એકોઽન્યો બ્રાહ્મણીં સુહૃદઃ સુતામ્। લાલાભક્ષે સ પતતિ દુર્ગન્ધે નરકે ગતઃ ।। ૩૯.

જે દુષ્કૃત્ય કરે છે તે કીટલોહ નરકમાં જાય છે; દેવ કે બ્રાહ્મણનો દ્વેષી, ગુરુઓનું સન્માન ન કરનાર અથવા રત્નને બગાડનાર કૃમિભક્ષ નરકમાં જાય છે.

કાણ્ડકર્ત્તા કુલાલશ્ચ નિષ્કહર્ત્તા ચિકિત્સકઃ। આરા મેષ્વગ્નિદાતા યઃ પતતે સ વિશંસને ।। ૩૯.

જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી, મિત્ર અથવા પુત્રી સાથે એકલા કે બીજાની સાથે મળીને દુર્વ્યવહાર કરે છે, તે દુર્ગંધયુક્ત લાલાભક્ષ નામના ભયાનક નરકમાં પડે છે.

અસત્પ્રતિગ્રહી યશ્ચ તથૈવાયાજ્યયાજકઃ। નક્ષત્રૈર્જીવિતો યશ્ચ નરો ગચ્છત્યધોમુખમ્ ।। ૩૯.

જે વ્યક્તિ અયોગ્ય દાન સ્વીકારે છે, અથવા જે યજ્ઞ માટે અયોગ્ય વ્યક્તિ માટે યજ્ઞ કરે છે, અને જે નક્ષત્રો દ્વારા જીવન યાપે છે, એ બધાં લોકો માથું નીચે કરીને નરકમાં જાય છે.

ક્ષીરં સુરાં ચ માંસં ચ લાક્ષાં ગન્ધં રસન્તિલાન્। એવમાદીનિ વિક્રીણન્ઘોરો પૂયવહે પતેત્ ।। ૩૯.

જે દુષ્ટ માણસ દૂધ, દારૂ, માંસ, લાક, સુગંધ અથવા તેલબિયાં અને આવા વસ્તુઓ વેચે છે, તે ભયાનક પૂયવહ નામના નરકમાં પડે છે.

યઃ કુક્કુટાનિ બધ્નાતિ માર્જારાન્સૂકરાંશ્ચ તાન્। પક્ષિણશ્ચ મૃગાઞ્છાગાન્સોઽપ્યેનં નરકં વ્રજેત્ ।। ૩૯.

જે માણસ કૂકડાં, બિલાડી, ડૂંગર, પક્ષીઓ, હરણ કે બકરાં બાંધે છે, તે પણ એ જ નરકમાં જાય છે.

આજીવિકો માહિષકસ્તથા ચક્રધ્વજી ચ યઃ। રઙ્ગોપજીવિકો વિપ્રઃ શાકુનિગ્રામ યાજકઃ ।। ૩૯.

જે ભવિષ્ય જણાવે છે, ભેંસો રાખે છે, ધ્વજ લઈ ઝાંખી કરે છે, રંગમંચ પરથી જીવન ચલાવે છે, અથવા પક્ષી પકડનાર ગામનો યજમાન છે—

અગારદાહી ગરદઃ કુણ્ડાશી સોમવિક્રયી। સુરાપો માંસભક્ષશ્ચ તથા ચ પશુઘાતકઃ ।। ૩૯.

જે ઘર સળગાવે છે, ઝેર આપે છે, ખાડામાંથી ખાય છે, સોમરસ વેચે છે, દારૂ પીવે છે, માંસ ખાય છે અને પશુઓને મારી નાખે છે—

વિશ(શ્વ)સ્તા મહિષાદીનાં મૃગ હન્તા તથૈવ ચ। પર્વકારશ્ચ સૂચી ચ યશ્ચ સ્યાન્મિત્રઘાતકઃ। રુધિરાન્ધે પતન્ત્યેતે એવમાહુર્મનીષિણઃ ।। ૩૯.

જે શિરછેદક છે, ભેંસ વગેરે પશુઓનો હત્યારો છે, જંગલી પ્રાણીઓનો શિકારી છે, ઢોલ બનાવે છે, સોય બનાવે છે, કે મિત્રને મારી નાખે છે—આ બધાં જ્ઞાની લોકો કહે છે કે રુધિરાંધ નામના નરકમાં પડે છે.

ઉપવિષ્ટમેકપઙ્ક્ત્યાં વિષમં ભોજયન્તિ યે। પતન્તિ નરકે ઘોરે વિઙ્‌ભુજે નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૯.

જે લોકો એક જ પંક્તિમાં બેસાડીને ભોજન વિતરે છે પણ ખોરાક અસમાન આપે છે, તેઓ ભયાનક વિંભુજ નામના નરકમાં પડે છે; તેમાં કોઈ શંકા નથી.

મૃષાવાદી નરો યશ્ચ તથા પ્રાક્રોશકોઽશુભઃ। પતેત્તુ નરકે ઘોરો મૂત્રાકીર્ણે સ પાપકૃત્ ।। ૩૯.

જે માણસ ખોટું બોલે છે, અથવા બીજાને દુર્વચન કહે છે, તે પાપી ભયાનક મૂત્રથી ભરેલા નરકમાં પડે છે.

મધુગ્રાહાબિહન્તારો યન્તિ વૈતરણીં નરાઃ। ઉન્મત્તાશ્ચિત્તભગ્નાશ્ચ શૌચાચારવિવર્જ્જિતાઃ ।। ૩૯.

જે લોકો મધમાખીના છત્તા નાશ કરે છે, પાગલ છે, મનથી તૂટી ગયા છે, અથવા શુદ્ધિ અને સારા વર્તનનું પાલન નથી કરતા—એ બધા વૈતરણી નદીમાં જાય છે.

ક્રોધના દુઃખદાશ્ચૈવ કુહકાઃ કૃષ્ટગામિનઃ। અસિ પત્રવને છેદી તથા હ્યૌરભ્રિકાશ્ચ યે। કર્ત્તનૈશ્ચ નિકૃષ્યન્તે મૃગવ્યાધાઃ સુદારુણૈઃ ।। ૩૯.

ક્રોધી, બીજાને દુઃખ આપનારા, છેતરપિંડી કરનારા, નિષિદ્ધ માર્ગે ચાલનારા, તલવારના જંગલમાં કપાતા, અને લૂંટારૂઓ—શિકારીઓને ખૂબ જ ભયાનક રીતે કપાઈને દુઃખ મળે છે.

આશ્રમપ્રત્યવસિતા અગ્નિજ્વાલે પતન્તિ વૈ। ભૌજ્યન્તે શ્યામ શબલૈરયસ્તુણ્ડૈશ્ચ વાયસૈઃ ।। ૩૯.

જે લોકો પોતાના આશ્રમના કર્તવ્ય છોડે છે, તેઓ અગ્નિની જ્વાળામાં પડે છે; અને કાળાં અને ચિતરાં લોખંડના ચાંચવાળા કાગડાં તેમને ખાય છે.