વાયુપુરાણમ્

તારાગ્રહાણાં સર્વ્વેષામધસ્તાચ્ચરતે બુધઃ। તસ્યોર્દ્ધ્વઞ્ચરતે શુક્રસ્તસ્માદૂર્દ્ધ્વં ચ લોહિતઃ ।। ૩૯.

બધા તારાઓ અને ગ્રહોમાં બુધ નીચે ફરતો રહે છે; તેના ઉપર શુક્ર ચાલે છે, અને તેના ઉપર મંગળ છે.

તતો બૃહસ્પતિશ્ચોર્દ્ધ્વં તસ્માદૂર્દ્ધ્વં શનૈશ્ચરઃ। ઊર્દ્ધ્વં શતસહસ્રન્તુ યોજનાનાં શનૈશ્ચરાત્ ।। ૩૯.

પછી તેના ઉપર બૃહસ્પતિ છે, અને તેના ઉપર શનિ છે; શનિથી એક લાખ યોજન ઉપર સત્તરૃષિનું મંડળ માનવામાં આવે છે.

સપ્તર્ષિમણ્ડલં કૃત્સ્નમુપરિષ્ટાત્પ્રકાશતે। ઋષિભિસ્તુ સહસ્રાણાં શતાદૂર્દ્ધ્વં વિભાવ્યતે ।। ૩૯.

સત્તરૃષિનું આખું મંડળ ઉપર પ્રકાશિત થાય છે; ઋષિઓએ તેને એક લાખ યોજન ઉપર હોવાનું અનુભવ્યું છે.

યોઽસૌ તારામયે દિવ્યે વિમાને હ્રસ્વરૂપકે। ઉત્તાનપાદપુત્રોઽસૌ મેઢિભૂતો ધ્રુવો દિવિ ।। ૩૯.

જે તારાોથી ભરેલા દિવ્ય અને નાનાં રૂપના વિમાનમાં છે, જે ઉત્તાનપાદનો પુત્ર છે, એ ધ્રુવ છે, જે આકાશમાં અડગ છે.

ત્રૈલોક્યસ્યૈષ ઉત્સેધો વ્યાખ્યાતો યોજનૈર્મયા। મન્વન્તરેષુ દેવાનામિજ્યા યત્રૈવ લૌકિકી ।। ૩૯.

આ રીતે મેં ત્રણ લોકની ઊંચાઈ યોજનમાં સમજાવી છે; દરેક મન્વંતરમાં દેવતાઓની પૂજા અહીં લોકિક રીતે થાય છે.

વર્ણાશ્રમેભ્ય ઇજ્યા તુ લોકેઽસ્મિન્યા પ્રવર્ત્તતે। સર્વેષાં દેવયોનીનાં સ્થિતિહેતુઃ સવૈ સ્મૃતઃ ।। ૩૯.

આ લોકમાં વર્ણ અને આશ્રમ પ્રમાણે પૂજા થાય છે; એ સર્વે દેવયોનિઓના સ્થિતિનાં કારણ તરીકે માનવામાં આવે છે.

ત્રૈલોક્યમેતદ્વયાખ્યાતમત ઊર્દ્ધ્વં નિબોધત। ધ્રુવા દૂર્દ્ધ્વં મહર્લોકો યસ્મિસ્તે કલ્પવાસિનઃ। એકયોજનકોટી સા ઇત્યેવં નિશ્ચયં ગતમ્ ।। ૩૯.

આ રીતે ત્રણ લોકનું વર્ણન થયું; હવે આગળ સાંભળો: ધ્રુવથી ઉપર મહર્લોક છે, જ્યાં કલ્પવાસીઓ વસે છે, અને એ દસ મિલિયન યોજન દૂર છે.

દ્વે કોટ્યૌ તુ મહર્લોકાદ્યસ્મિંસ્તે કલ્પવાસિનઃ। યત્ર તે બ્રહ્મણઃ પુત્રા દક્ષાદ્યાઃ સાધકાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૯.

મહર્લોકથી બે કરોડ યોજન ઉપર એ લોક છે, જ્યાં કલ્પવાસીઓ વસે છે; ત્યાં બ્રહ્માના પુત્રો, જેમ કે દક્ષ અને અન્ય સિદ્ધો વસે છે.

ચતુર્ગુણોત્તરાદૂર્દ્ધ્વં જનલોકાત્તપઃ સ્મૃતમ્। વૈરાજા યત્ર તે દેવા ભૂતદાહવિવર્જિતાઃ ।। ૩૯.

જનલોકથી ચાર ગણું ઉપર તપોલોક છે; ત્યાં વૈરાજ દેવતાઓ વસે છે, જે જન્મમરણના દુઃખથી મુક્ત છે.

ષડ્ગુણન્તુ તપોલોકાત્સત્યલોકાન્તરં સ્મૃતમ્। અપુનર્મારકામાનાં બ્રહ્મલોકઃ સ ઉચ્યતે ।। ૩૯.

તપોલોકથી સત્યલોક સુધીનું અંતર છ ગણું કહેવાયું છે; એ બ્રહ્મલોક કહેવાય છે, જ્યાં ઇચ્છાઓથી મુક્ત થયેલા જીવો પાછા આવતાં નથી.

યસ્માન્ન ચ્યવતે ભૂયો બ્રહ્માણં સ ઉપાસતે । એકકોટિર્યોજનાનાં પઞ્ચાશન્નિયુતાનિ તુ ।। ૩૯.

કારણ કે ત્યાંથી ફરીથી કોઈ પડતો નથી, તેથી જે લોકો બ્રહ્માનું પૂજન કરે છે તેઓ એ સ્થાનને પ્રાપ્ત કરે છે; તેનું વિસ્તરણ પચાસ કરોડ યોજન, દસ લાખથી ગુણિત છે.

ઊર્દ્ધ્વં ભાગસ્તતોઽણ્ડસ્ય બ્રહ્મલોકાત્પરઃ સ્મૃતઃ। ચતુરશ્ચૈવ કોટ્યસ્તુ નિયુતાઃ પઞ્ચષષ્ટિ ચ ।। ૩૯.

બ્રહ્મલોકથી ઉપર અંડનું ઉપરનું ભાગ છે, જે બ્રહ્મલોકથી પણ પર છે એવું કહેવાય છે; તેનું વિસ્તરણ ચારસો કરોડ અને પાંસઠ લાખ યોજન છે.

એષોઽર્દ્ધંશપ્રચારોઽસ્ય ગત્યન્તશ્ચાપરઃ સ્મૃતઃ। ધ્રવાગ્રમેતદ્વયાખ્યાતં યોજનાગ્રાદ્યથાશ્રુતમ્ ।। ૩૯.

આ અર્ધભાગનું વિસ્તરણ કહેવાયું છે, અને બીજું છે ગતિનો અંત; ધ્રુવ અને અગ્ર એમ બંને છે, જેમ યોજન પ્રમાણે સાંભળ્યું છે.

અધોગતીનાં વક્ષ્યામિ ભૂતાનાં સ્થાનકલ્પનામ્। ગચ્છન્તિ ઘોરકર્મ્માણઃ પ્રાણિનો યત્ર કર્મ્મભિઃ ।। ૩૯.

હવે હું નીચે જતાં જીવોના નિવાસસ્થાનોનું વર્ણન કરું છું, જ્યાં ભયાનક કર્મ કરનાર જીવો પોતાના કર્મ પ્રમાણે જાય છે.

નરકો રૌરવો રોધઃ સૂકરસ્તાલ એવ ચ। તપ્તકુમ્ભો મહાજ્વાલઃ શબલોઽથ વિમોચનઃ ।। ૩૯.

નરકો એવા છે: રૌરવ, રોધ, સૂકર, તાલ, તપ્તકુંભ, મહાજ્વાલ, શબલ અને વિમોચન.

કૃમી ચ કૃમિભક્ષશ્ચ લાલાભક્ષો વિશંસનઃ । અધઃશિરાઃ પૂયવહો રુધિરાન્ધસ્તથૈવ ચ ।। ૩૯.

અને કૃમી, કૃમિભક્ષ, લાલાભક્ષ, વિશંસન, અધઃશિરા, પૂયવહ અને રુધિરાંધ પણ છે.

તથા વૈતરણં કૃષ્ણમસિપત્રવનં તથા। અગ્નિજ્વાલો મહાઘોરઃ સંદંશોઽથ શ્વભોજનઃ ।।૩૯.

તેમજ વૈતરણી, કૃષ્ણ, અસિપત્રવન, અગ્નિજ્વાલા, મહાઘોર, સંદંશ અને શ્વભોજન પણ છે.

તમશ્ચ કૃષ્ણસૂત્રશ્ચ લોહશ્ચાપ્યસિજસ્તથા। અપ્રતિષ્ઠોઽથ વીચ્યશ્વનરકા હ્યેવમાદયઃ ।। ૩૯.

તેમજ તમ, કૃષ્ણસૂત્ર, લોહ, અસિજ, અપ્રતિષ્ઠ, વીચ્ય અને આવા અન્ય નરકો પણ છે.

તામસા નરકાઃ સર્વે યમસ્ય વિષયે સ્થિતાઃ। યેષુ દુષ્કૃતકર્માણઃ પતન્તીહ પૃથક્પૃથક્ ।। ૩૯.૧૫૦ ભૂમેરધસ્તાત્તે સર્વે રૌરવાદ્યાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ। રૌરવે કૂટસાક્ષી તુ મિથ્યા યશ્ચાભિશંસતિ। ક્રૂરગ્રહે પક્ષવાદી હ્યસત્યઃ પતતે નરઃ ।। ૩૯.

આ બધા નરકો અંધકારથી ભરેલા છે અને યમના ક્ષેત્રમાં આવેલ છે, જ્યાં દુષ્કર્મ કરનાર વ્યક્તિઓ અલગ-અલગ સ્થાન પર પડે છે.

રોધે ગોઘ્નો બ્રૂણહા ચ હ્યગ્નિદાતા પુરસ્ય ચ। સૂકરે બ્રહ્મહા મજ્જેત્સુરાપઃ સ્વર્ણતસ્કરઃ ।। ૩૯.

પૃથ્વીથી નીચે બધા રૌરવ વગેરે નરકો છે; રૌરવમાં ખોટી સાક્ષી આપનાર અને ખોટી રીતે દુષણ આપનાર પડે છે; ક્રૂરગ્રહમાં દોષી તરફેણ કરનાર અને અસત્ય બોલનાર મનુષ્ય પડે છે.

તાલે પતેત્ક્ષત્રિયહા હત્વા વૈશ્યઞ્ચ દુર્ગતિમ્। બ્રહમહત્યાઞ્ચ યઃ કુર્યાદ્યશ્ચ સ્યાદ્ગુરુતલ્પગઃ ।। ૩૯.

રોધ નરકમાં ગાયનો હત્યારો, ગર્ભહત્યારો, આગ લગાવનાર અને નગરનો વિનાશક પડે છે; સૂકર નરકમાં બ્રાહ્મણહત્યારો, દારૂ પીનાર અને સોનાનો ચોર ડૂબે છે.

તપ્તકુમ્ભી સ્વસાગામી તથા રાજભટશ્ચ યઃ। તપ્તલોહે ચાશ્વવણિક્તથા બન્ધનરક્ષિતા ।। ૩૯.

તાલ નરકમાં ક્ષત્રિયહત્યારો પડે છે, અને વૈશ્યહત્યારો દુર્ગતિ પામે છે; જે બ્રાહ્મણહત્યા કરે છે અથવા ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખે છે તે પણ ત્યાં જાય છે.

સાધ્વીવિક્રયકર્ત્તા ચ યસ્તુ ભક્તં પરિત્યજેત્। મહાજ્વાલે દુહિતરં સ્નુષાં ગચ્છતિ યસ્તુ વૈ ।। ૩૯.

તપ્તકુંભ નરકમાં પોતાની બહેન પાસે જનાર અને રાજાના સૈનિક પણ પડે છે; તપ્તલોહમાં ઘોડાની વેપારી અને જેલર જાય છે.

વેદો વિક્રીયતે યેન વેદં દૂષયતે ચ યઃ। ગુરૂંશ્ચૈવાવમન્યન્તે વાક્ક્રોશૈસ્તાડયન્તિ ચ ।। ૩૯.

જે સતી સ્ત્રીને વેચે છે અથવા ભક્તને ત્યાગે છે તે મહાજ્વાલ નરકમાં જાય છે; જે પોતાની દીકરી કે વહુ પાસે જાય છે તે પણ ત્યાં જાય છે.

અગમ્યગામીચ નરો નરકં શબલં વ્રજેત્। વિમોહે પતિતે ચૌરે મર્યાદાં યો ભિનત્તિ વૈ ।। ૩૯.

જેveda વેચે છે, veda ને બગાડે છે, ગુરુઓનું અપમાન કરે છે, ગુસ્સામાં બોલે છે અથવા માર મારેછે, તે શબલ નરકમાં જાય છે.

દુરધ્વં કુરુતે યસ્તુ કીટલોહં પ્રપદ્યતે। દેવબ્રાહ્મણવિદ્વેષ્ટા ગુરૂણાઞ્ચાપ્યપૂજકઃ। રત્નં દૂષયતે યસ્તુ કૃમિભક્ષ્યં પ્રપદ્યતે ।। ૩૯.

જે મનુષ્ય અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જાય છે તે શબલ નરકમાં જાય છે; જે ચોર વિશ્વાસઘાત કરે છે અથવા સીમા તોડે છે તે વિમોચન નરકમાં પડે છે.

પર્ય્યશ્નાતિ ય એકોઽન્યો બ્રાહ્મણીં સુહૃદઃ સુતામ્। લાલાભક્ષે સ પતતિ દુર્ગન્ધે નરકે ગતઃ ।। ૩૯.

જે દુષ્કૃત્ય કરે છે તે કીટલોહ નરકમાં જાય છે; દેવ કે બ્રાહ્મણનો દ્વેષી, ગુરુઓનું સન્માન ન કરનાર અથવા રત્નને બગાડનાર કૃમિભક્ષ નરકમાં જાય છે.

કાણ્ડકર્ત્તા કુલાલશ્ચ નિષ્કહર્ત્તા ચિકિત્સકઃ। આરા મેષ્વગ્નિદાતા યઃ પતતે સ વિશંસને ।। ૩૯.

જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી, મિત્ર અથવા પુત્રી સાથે એકલા કે બીજાની સાથે મળીને દુર્વ્યવહાર કરે છે, તે દુર્ગંધયુક્ત લાલાભક્ષ નામના ભયાનક નરકમાં પડે છે.

અસત્પ્રતિગ્રહી યશ્ચ તથૈવાયાજ્યયાજકઃ। નક્ષત્રૈર્જીવિતો યશ્ચ નરો ગચ્છત્યધોમુખમ્ ।। ૩૯.

જે વ્યક્તિ અયોગ્ય દાન સ્વીકારે છે, અથવા જે યજ્ઞ માટે અયોગ્ય વ્યક્તિ માટે યજ્ઞ કરે છે, અને જે નક્ષત્રો દ્વારા જીવન યાપે છે, એ બધાં લોકો માથું નીચે કરીને નરકમાં જાય છે.