વાયુપુરાણમ્

સમુદ્રેભ્યો નદીભ્યશ્ચ પાતાલેભ્યશ્ચ સર્વતઃ। પિબન્નપઃ સમિદ્ધોઽગ્નિઃ પૃથિવીમાશ્રિતો જ્વલન્ ।। ૩૮.

જ્વલંત અગ્નિ ધરતી પર રહીને, દરિયાઓ, નદીઓ અને પાતાળના બધેની પાણી પી જાય છે.

તતઃ સંવર્ત્તકઃ શૈલાનતિક્રમ્ય મહાંસ્તથા। લોકાન્ સંહરતે દીપ્તો ઘોરઃ સંવર્ત્તકોઽનલઃ ।। ૩૮.

પછી ભયાનક અને તેજસ્વી સંહારક અગ્નિ મોટા પર્વતોને પણ પાર કરી, બધા લોકોએ સંહારી લે છે.

તતઃ સ પૃથિવીં ભિત્ત્વા રસાતલમશોષયત્। નિર્દહ્ય તાંસ્તુ પાતાલાન્નાગલોકમથાદહત્ ।। ૩૮.

પછી એ અગ્નિ ધરતીને ભેદી, નીચેના પ્રદેશને સુકવી નાખે છે; પાતાળોને બળી નાખીને પછી નાગલોકને પણ દહન કરે છે.

અધસ્તાત્પૃથિવીં દગ્ધ્વા હ્યૂર્દ્ધ્વં સ દહતે દિવમ્। યોજનાનાં સહસ્રાણિ હ્યયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।। ૩૮.

ધરતીને નીચે બળી નાખ્યા પછી, એ ઉપરના સ્વર્ગને પણ દહન કરે છે, હજારો, દસ હજાર અને કરોડો યોજન સુધી.

ઉદતિષ્ઠઞ્છિખાસ્તસ્ય બહ્વયઃ સંવર્ત્તકસ્ય તુ। ગન્ધર્વાંશ્ચ પિશાચાંશ્ચ સમહોરગરાક્ષસાન્ । તદા દહતિ સન્દીપ્તો ગોલકં ચૈવ સર્વ્વશઃ ।। ૩૮.

સંહારક અગ્નિના શીખાઓ અનેક દિશામાં ઊંચી ઉઠે છે; એ સમયે એ ગંધર્વો, પિશાચો, મહાનાગો, રાક્ષસો અને આખું બ્રહ્માંડ બળી જાય છે.

ભૂર્લોકન્તુ ભુવર્લોકં સ્વર્લોકઞ્ચ મહસ્તથા। ઘોરં દહતિ કાલાગ્નિરેવં લોકચતુષ્ટયમ્ ।। ૩૮.

એ રીતે કાળાગ્નિ ભયાનક રીતે ભૂર્લોક, ભુવર્લોક, સ્વર્લોક અને મહર્લોક—આ ચારેય લોકોએ દહન કરે છે.

વ્યાપ્તેષુ તેષુ લોકેષુ તિર્યગૂર્દ્ધ્વમથાગ્નિના। તત્તેજઃ સમનુપ્રાપ્તં કૃત્સ્નં જગદિદં શનૈઃ। અયોગુડનિભં સર્વ્વં તદા હ્યેવં પ્રકાશતે ।। ૩૮.

જ્યારે એ લોકો અગ્નિથી આડી અને ઊભી રીતે વ્યાપ્ત થાય છે, ત્યારે એ તેજ આ આખા જગતને ધીમે ધીમે ઘેરી લે છે, અને બધું લોખંડના ગોળા જેવું દેખાય છે.

તતો ગજકુલાકારાસ્તડિદ્ભિ સમલંકૃતાઃ। ઉત્તિષ્ઠન્તિ તદા ઘોરા વ્યોમ્નિ સંવર્ત્તકા ઘનાઃ ।। ૩૮.

પછી ભયાનક સંહારક વાદળો, હાથીના ઝુંડ જેવા આકાર ધરાવતાં અને વીજળીથી શોભિત, આકાશમાં ઊભા થાય છે.

કેચિન્નીલોત્પલશ્યામાઃ કેચિત્કુમુદસન્નિભાઃ। કેચિદ્વૈઢૂર્યસંકાશા ઇન્દ્રનીલનિભાઽપરે ।। ૩૮.

કેટલાંક વાદળો નીલોત્પલ જેવી કાળી છે, કેટલાંક કુમુદ જેવા સફેદ છે, કેટલાંક વૈડૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે, અને બીજાં ઇન્દ્રનીલ જેવી વાદળી છે.

શઙ્ખકુન્દનિભાશ્ચાન્યે જાત્યઞ્જનનિભાસ્તથા । ધૂમ્ર વર્ણા ઘનાઃ કેચિત્કેચિત્પીતાઃ પયોધરાઃ ।। ૩૮.

કેટલાંક શંખ કે કુન્દ જેવા સફેદ છે, કેટલાંક જાતિ અંજણ જેવા છે; કેટલાંક ધૂમ્ર રંગના છે, તો કેટલાંક પીળા અને પાણીથી ભરેલા છે.

કેચિદ્રાસભવર્ણાભા લાક્ષારક્તનિભાસ્તથા। મનઃશિલાભાસ્ત્વપરે કપોતાભાસ્તથામ્બુદાઃ ।। ૩૮.

કેટલાંક વાદળો ગધેડાની જેમ રંગ ધરાવે છે, કેટલાંક લાક્ષા જેવી લાલ છે; બીજાં મન:શિલા જેવા છે, અને કેટલાંક કબૂતરની જેમ ધૂસરી છે.

ઇન્દ્રગોપનિભાઃ કેચિદુત્તિષ્ઠન્તિ ઘના દિવિ। કેચિત્પુરધરાકારાઃ કેચિદ્ગજકુલોપમાઃ ।। ૩૮.

કેટલાંક વાદળો ઇન્દ્રગોપ જેવી લાલછાંય છે, કેટલાંક નગરની દિવાલ જેવા છે, તો કેટલાંક હાથીના ઝુંડ જેવા છે.

કે ચિત્પર્વતસંકાશાઃ કેચિત્સ્થલનિભા ઘનાઃ। કુણ્ડાગારનિભાઃ કેચિત્કેચિન્મીનકુલોપમાઃ ।। ૩૮.

કેટલાંક પર્વત જેવા છે, કેટલાંક મેદાન જેવા છે; કેટલાંક સભાગૃહ જેવા છે, અને કેટલાંક માછલીઓના જૂથ જેવા છે.

બહુરૂપા ઘોરરૂપા ઘોરસ્વરનિનાદિનઃ। તદા જલધરાઃ સર્વે પૂરયન્તિ નભઃસ્થલમ્ ।। ૩૮.

પછી બધા વાદળો અનેક રૂપ ધારણ કરે છે, ભયાનક દેખાવ અને ડરાવના અવાજ સાથે આખા આકાશને ઘેરી લે છે.

તતસ્તે જલદા ઘોરા નવીના ભાસ્કરાત્મિકાઃ। સપ્તધા સંવૃતાત્માનસ્તમગ્નિં શમયન્ત્યુત ।। ૩૮.

એ સમયે એ ભયાનક, નવી ઊગેલી વાદળો, જેમણે સૂર્યની શક્તિ ધારણ કરી છે, સાત પ્રકારના સ્વરૂપે અંધકાર અને અગ્નિને બુઝાવી દે છે.

તતસ્તે જલદા વર્ષં મુઞ્ચન્તિ ચ મહોદ્યમમ્। સુઘોરમશિવં સર્વ્વં નાશયન્તિ ચ પાવકમ્ ।। ૩૮.

પછી એ વાદળો ભારે જોરથી વરસાદ વરસાવે છે—ખૂબ જ ભયાનક અને અશુભ—અને આખો અગ્નિ બુઝાવી નાખે છે.

પ્રવૃષ્ટૈશ્ચ તથાત્યર્થં વારિભિઃ પૂર્ય્યતે જગત્। અદ્ભિસ્તેજોઽભિભૂતઞ્ચ તદાગ્નિઃ પ્રાવિશત્યપઃ ।। ૩૮.

એ રીતે ભારે વરસાદના પાણીથી આખું જગત ભરાઈ જાય છે; પાણીથી દમણ થયેલો અગ્નિ પણ એ જ પાણીમાં સમાઈ જાય છે.

નષ્ટે ચાગ્નૌ વર્ષશતે પયોદાઃ પાકસમ્ભવાઃ। પ્લાવયન્તિ જગત્સર્વં બૃહજ્જાલપરિસ્રવૈઃ ।। ૩૮.

સો વર્ષના વરસાદ પછી, જ્યારે અગ્નિ નાશ પામે છે, તપથી ઉત્પન્ન થયેલા વાદળો વિશાળ ધોધથી આખું જગત પાણીમાં ગરકાવ કરે છે.

ધારાભિઃ પૂરયન્તીમં ચોદ્યમાનાઃ સ્વયમ્ભુવા। અન્યે તુ સલિલૌઘૈસ્તુ વેલામભિભવન્ત્યપિ। સાદ્રિર્દ્વીપાન્તરં પૃથ્વી હ્યદ્ભિઃ સંછાદ્યતે તદા ।। ૩૮.

સ્વયંભૂ દ્વારા ચલાવવામાં આવતા કેટલાક વાદળો ધોધથી જગતને ભરાવે છે, તો બીજા વાદળો પાણીના પ્રવાહથી કિનારાઓને પાર કરી જાય છે; ત્યારે પર્વતો અને દ્વીપો સહિત આખી પૃથ્વી પાણીમાં ઢંકાઈ જાય છે.

તસ્ય વૃષ્ટ્યા ચ તોયં તત્સર્વ્વં હિ પરિમણ્ડિતમ્। પ્રવિશત્યુદધૌ વિપ્રાઃ પીતં સૂર્ય્યસ્ય રશ્મિભિઃ ।। ૩૮.

એ વરસાદથી બધું પાણી, બધું ઘેરીને, સમુદ્રમાં પ્રવેશે છે, જે સૂર્યની કિરણોથી પીવાઈ ગયું છે, હે વિદ્વાનો.

આદિત્યરશ્મિભિઃ પીતં જલમભ્રેષુ તિષ્ઠતિ। પુનઃ પતતિ તદ્ભૂમૌ તેન પૂર્ય્યન્તિ ચાર્ણવાઃ ।। ૩૮.

સૂર્યકિરણોથી પીવાયેલું પાણી વાદળોમાં રહે છે; પછી એ ફરીથી ધરા પર વરસે છે, અને એથી સમુદ્રો ફરીથી ભરાઈ જાય છે.

તતઃ સમુદ્રાઃ સ્વાં વેલાં પરિક્રામન્તિ સર્વ્વશઃ। પર્વ્વતાશ્ચ વિશીર્ય્યન્તે મહી ચાપ્સુ નિમજ્જતિ ।। ૩૮.

પછી સમુદ્રો દરેક રીતે પોતાની સીમા ઓળંગી જાય છે; પર્વતો તૂટી જાય છે અને પૃથ્વી પાણીમાં ડૂબી જાય છે.

તતસ્તુ સહસોદ્ભ્રાન્તઃ પયોદાંસ્તાન્નભસ્તલે। સંવેષ્ટયતિ ઘોરાત્મા દિવિ વાયુઃ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

પછી ભયાનક પવન આખા આકાશમાં ફેલાયેલા એ વાદળોને જોરથી ઘેરી લે છે.

તસ્મિન્નેકાર્ણવે ઘોરે નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે। પૂર્ણે યુગસહસ્રે વૈ નિઃશેષઃ કલ્પ ઉચ્યતે ।। ૩૮.

એ ભયાનક એકમાત્ર મહાસાગરમાં, જ્યારે ચાલતું અને અચળ બધું નાશ પામે છે, અને હજાર યુગ પૂરા થાય છે, ત્યારે તેને પૂર્ણ કલ્પવિનાશ કહે છે.

અથામ્ભસા વૃતે લોકે પ્રાહુરેકાર્ણવં બુધાઃ। અથ ભૂમિતલં ખઞ્ચ વાયુશ્ચૈકાર્ણવે તદા। નષ્ટે ભાવેઽવલીનં તત્પ્રાજ્ઞાયત ન કિઞ્ચન ।। ૩૮.

પછી જ્યારે આખું જગત પાણીથી ઢંકાઈ જાય છે, ત્યારે વિદ્વાનો તેને એકમાત્ર મહાસાગર કહે છે; એ સમયે પૃથ્વી, આકાશ અને પવન બધું એ જ મહાસાગરમાં સમાઈ જાય છે, અને બધું નાશ પામે ત્યારે કંઈ જ દેખાતું નથી, એમ વિદ્વાનો કહે છે.

પાર્થિવાસ્ત્વથ સામુદ્રા આપો હૈમાશ્ચ સર્વ્વશઃ। પ્રસરન્ત્યો વ્રજન્ત્યેકં સલિલાખ્યાં ભજન્ત્યુત ।। ૩૮.

પછી જમીનનું, સમુદ્રનું અને સોનાનું બધું જ પાણી ફેલાઈને એક થઈ જાય છે અને તેને પાણીનું સ્વરૂપ મળે છે.

આગતાગતિકં ચૈવ તદા તત્સલિલં સ્મૃતમ્। પ્રચ્છાદ્ય તિષ્ઠતિ મહીમર્ણવાખ્યં ચ તજ્જલમ્ ।। ૩૮.

એ પાણી, આવવું-જવું કહેવાતું, બધું ઢાંકી રાખે છે અને એ જ પાણી પૃથ્વીનો મહાસાગર કહેવાય છે.

આભાન્તિ યસ્માત્તા ભાભિર્ભાશબ્દવ્યાપ્તિદીપ્તિષુ। ભસ્મ સર્વ્વમનુપ્રાપ્ય તસ્માદમ્ભો નિરુચ્યતે ।। ૩૮.

કારણ કે એમાં તેજ છે, અને 'ભ' શબ્દ વ્યાપકતા અને પ્રકાશ માટે આવે છે, અને બધું ભસ્મ થઈ જાય છે, એટલે તેને પાણી કહેવામાં આવે છે.

નાનાત્વે ચૈવ શીઘ્રે ચ ધાતુર્વૈ અર ઉચ્યતે। એકાર્ણવે તદા યો વૈ ન શીઘ્રાસ્તેન તા નરાઃ ।। ૩૮.

એની વિવિધતા અને ઝડપને કારણે એ તત્વને 'અર' કહે છે; એ એકમાત્ર મહાસાગરમાં, જે ઝડપથી નથી, તેને 'નર' કહે છે.