વાયુપુરાણમ્

અહરન્તે પ્રકુરુતે સર્ગસ્ય પ્રલયં પુનઃ। સુષુપ્સુર્ભગવાન્ બ્રહ્મા પ્રજાઃ સંહરતે તદા ।। ૩૮.

દિવસના અંતે, તે ફરી સર્જનનો વિનાશ કરે છે; ભગવાન બ્રહ્મા, આરામ ઈચ્છે છે ત્યારે, સર્વ પ્રજાઓને પોતાના માં ખેંચી લે છે.

તતો યુગસહસ્રાન્તે સંપ્રાપ્તે ચ યુગક્ષયે। તત્રાત્મસ્થાઃ પ્રજાઃ કર્ત્તું પ્રપેદે સ પ્રજાપતિઃ ।। ૩૮.

પછી, જ્યારે હજાર યુગો વીતી જાય છે અને યુગનો અંત આવે છે, ત્યારે એ પ્રજાપતિ પોતામાં સ્થિત રહેલી પ્રજાઓ સર્જવા તૈયાર થાય છે.

તદા ભવત્યનાવૃષ્ટિસ્તદા સા શત વાર્ષિકી। તથા યાન્યલ્પસારાણિ સત્ત્વાનિ પૃથિવીતલે ।। ૩૮.

એ સમયે વરસાદ થતો નથી, અને એ દુષ્કાળ સો વર્ષ સુધી ચાલે છે; તેથી, પૃથ્વી પરના બધા નબળા જીવો—

તાન્યેવાત્ર પ્રલીયન્તે ભૂમિત્વમુપયાન્તિ ચ। સપ્તરશ્મિરથો ભૂત્વા હ્યુદતિષ્ઠદ્વિભાવસુઃ ।। ૩૮.

—આ બધાં અહીં નાશ પામે છે અને પૃથ્વીરૂપ થઈ જાય છે; પછી તેજસ્વી અગ્નિ સાત કિરણવાળો બની ઊગે છે.

અસહ્યરશ્મિર્ભગવાન્ પિબન્નમ્ભો ગભસ્તિભિઃ। હરિતા રશ્મયસ્તસ્ય દીપ્યમાનાસ્તુ સપ્તભિઃ ।। ૩૮.

ભગવાન, અસહ્ય કિરણો સાથે, પોતાની કિરણોથી પાણી પી જાય છે; એની સાતેય કિરણો તેજથી ઝગમગતી અને લીલી હોય છે.

ભૂય એવ વિવર્તન્તે વ્યાપ્નુવન્તો વનં શનૈઃ। ભૌમં કાષ્ઠં ધનં તેજો ભૃશમદ્ભિસ્તુ દીપ્યતે ।। ૩૮.

પછી એ કિરણો ફરી ફરી વળે છે અને ધીરે ધીરે જંગલોમાં વ્યાપી જાય છે; પૃથ્વીનું લાકડું એ તેજસ્વી કિરણોથી ભારે રીતે સળગે છે.

તસ્માદુદકં સૂર્ય્યસ્ય તપતોઽતિ હિ કથ્યતે। નાવૃષ્ટ્યા તપતે સૂર્યો નાવૃષ્ટ્યા પરિવિષ્યતે ।। ૩૮.

એથી કહેવાય છે કે સૂર્ય પોતાની ગરમીથી પાણી ઉઠાવે છે; દુષ્કાળને કારણે સૂર્ય વધુ તપે છે અને એથી વધુ ઉગ્ર બને છે.

નાવૃષ્ટ્યા પરિચિન્વન્તિ વારિણા દીપ્યતે રવિઃ। તસ્માદપઃ પિબન્ યા વૈ દીપ્યતે રવિરમ્બરે ।। ૩૮.

દુષ્કાળને કારણે સૂર્યને પાણીથી તાજગી મળતી નથી, તેથી તે વધુ તેજથી ઝગમગે છે; એ રીતે, પાણી પી જતાં સૂર્ય આકાશમાં દહન કરે છે.

તસ્ય તે રશ્મયઃ સપ્ત પિબન્ત્યમ્ભો મહાર્ણવાત્। તેનાહારેણ સન્દીપ્તઃ સૂર્ય્યઃ સપ્ત ભવત્યુત ।। ૩૮.

એના સાત કિરણો મહાસાગરમાંથી પાણી પી જાય છે; એ આહારથી પોષાયેલી સૂર્યસ્વરૂપ સાત ગણો થઈ જાય છે.

તતસ્તે રશ્મયઃ સપ્ત સૂર્ય્યભૂતાશ્ચતુર્દિશમ્। ચતુર્લોકમિમં સર્વં દહન્તિ શિખિનસ્તદા ।। ૩૮.

પછી એ સાતેય કિરણો, સૂર્યરૂપ બનીને, ચારે દિશામાં ઝગમગે છે અને આ ચારેય લોકને દહન કરે છે.

પ્રાપ્નુવન્તિ ચ ભાભિસ્તુ હ્યૂર્દ્ધં ચાધશ્ચ રશ્મિભિઃ। દીપ્યન્તે ભાસ્કરાઃ સપ્ત યુગાન્તાગ્નિઃ પ્રતાપિનઃ ।। ૩૮.

એના કિરણો ઉપર અને નીચે બંને તરફ પહોંચે છે; સાતેય સૂર્ય યુગના અંતના અગ્નિથી ઉગ્ર રીતે દહન કરે છે.

તે વારિણા ચ સંદીપ્તા બહુસાહસ્રરશ્મયઃ। ખં સમાવૃત્ય તિષ્ઠન્તિ નિર્દહન્તો વસુન્ધરામ્ ।। ૩૮.

પાણીથી ઝગમગતા, અનેક હજાર કિરણો સાથે, એ આકાશને ઢાંકી ઉભા રહે છે અને પૃથ્વીને દહન કરે છે.

તતસ્તેષાં પ્રતાપેન દહ્યમાના વસુન્ધરા। સાદ્રિનદ્યર્ણવા પૃથ્વી વિસ્નેહા સમપદ્યત ।। ૩૮.

પછી, એના તાપથી પૃથ્વી—પર્વતો, નદીઓ અને મહાસાગરો સાથે—સંપૂર્ણ રીતે શુષ્ક થઈ જાય છે.

દીપ્તાભિઃ સન્તતાભિશ્ચ ચિત્રાભિશ્ચ સમન્તતઃ। અધશ્ચોર્ધ્વશ્ચ તિર્યક્ ચ સંરુદ્ધં સૂર્યરશ્મિભિઃ ।। ૩૮.

ઝગમગતી, સતત અને વિવિધ કિરણોથી, ઉપર, નીચે અને આડેધડ, બધું સૂર્યના કિરણોથી ઘેરી લેવાય છે.

સૂર્ય્યગ્નીનાં પ્રવૃદ્ધાનાં સંસૃષ્ટાનાં પરસ્પરમ્। એકત્વમુપયાતાનામેકજ્વાલં ભવત્યુત ।। ૩૮.

જ્યારે સૂર્યના અગ્નિ વધીને અને એકબીજામાં ભળી જાય છે, ત્યારે એ બધું એક જ જ્વાળા બની જાય છે.

સર્વલોકપ્રણાશઞ્ચ સોઽગ્નિર્ભૂત્વા તુ મણ્ડલી। ચતુર્લોકમિદં સર્વં નિર્દહત્યાશુ તેજસા ।। ૩૮.

એ અગ્નિ ગોળાકાર રૂપ ધારણ કરીને બધા લોકોએ નાશ કરે છે; એની તેજસ્વિતા વડે આ ચારેય લોક ઝડપથી ભસ્મ થઇ જાય છે.

તતઃ પ્રલીયતે સર્વ્વં જઙ્ગમં સ્થાવરં તદા। નિર્વૃક્ષા નિસ્તૃણા ભૂમિઃ કૂર્મપૃષ્ઠસમા ભવેત્ ।। ૩૮.

પછી એ સમયે ચાલતું અને અચળ બધું નાશ પામે છે; ધરતી પર વૃક્ષો અને ઘાસ રહી નથી, અને તે કાચબાની પીઠ જેવી સમતળ બની જાય છે.

અમ્બરીષમિવાભાતિ સર્વં મારિષિતં જગત્। સર્વમેવ તદાર્ચિર્ભિઃ પૂર્ણં જજ્વાલ્યતે નભઃ ।। ૩૮.

આગમાં બળી ગયેલું આખું જગત ઊનના ગોળા જેવું દેખાય છે; એ સમયે આખું આકાશ જ્યોતોથી ભરાઈને ધધકે છે.

પાતાલે યાનિ ભૂતાનિ મહોતધિગતાનિ ચ । તતસ્તાનિ પ્રલીયન્તે ભૂમિત્વમુપયાન્તિ ચ ।। ૩૮.

પાતાળમાં રહેલા અને મહાસાગરમાં વસતા બધા જીવ પણ એ પછી નાશ પામે છે અને ધરતીરૂપ થઇ જાય છે.

દ્વીપાશ્ચ પર્વતાશ્ચૈવ વર્ષાણ્યથ મહોદધિઃ। સર્વ્વં તદ્ભસ્મસાચ્ચક્રે સર્વ્વાત્મા પાવકસ્તુ સઃ ।। ૩૮.

દ્વીપો, પર્વતો, પ્રદેશો અને મહાસાગર—આ બધું સર્વવ્યાપી અગ્નિ સંપૂર્ણપણે રાખમાં ફેરવી દે છે.

સમુદ્રેભ્યો નદીભ્યશ્ચ પાતાલેભ્યશ્ચ સર્વતઃ। પિબન્નપઃ સમિદ્ધોઽગ્નિઃ પૃથિવીમાશ્રિતો જ્વલન્ ।। ૩૮.

જ્વલંત અગ્નિ ધરતી પર રહીને, દરિયાઓ, નદીઓ અને પાતાળના બધેની પાણી પી જાય છે.

તતઃ સંવર્ત્તકઃ શૈલાનતિક્રમ્ય મહાંસ્તથા। લોકાન્ સંહરતે દીપ્તો ઘોરઃ સંવર્ત્તકોઽનલઃ ।। ૩૮.

પછી ભયાનક અને તેજસ્વી સંહારક અગ્નિ મોટા પર્વતોને પણ પાર કરી, બધા લોકોએ સંહારી લે છે.

તતઃ સ પૃથિવીં ભિત્ત્વા રસાતલમશોષયત્। નિર્દહ્ય તાંસ્તુ પાતાલાન્નાગલોકમથાદહત્ ।। ૩૮.

પછી એ અગ્નિ ધરતીને ભેદી, નીચેના પ્રદેશને સુકવી નાખે છે; પાતાળોને બળી નાખીને પછી નાગલોકને પણ દહન કરે છે.

અધસ્તાત્પૃથિવીં દગ્ધ્વા હ્યૂર્દ્ધ્વં સ દહતે દિવમ્। યોજનાનાં સહસ્રાણિ હ્યયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।। ૩૮.

ધરતીને નીચે બળી નાખ્યા પછી, એ ઉપરના સ્વર્ગને પણ દહન કરે છે, હજારો, દસ હજાર અને કરોડો યોજન સુધી.

ઉદતિષ્ઠઞ્છિખાસ્તસ્ય બહ્વયઃ સંવર્ત્તકસ્ય તુ। ગન્ધર્વાંશ્ચ પિશાચાંશ્ચ સમહોરગરાક્ષસાન્ । તદા દહતિ સન્દીપ્તો ગોલકં ચૈવ સર્વ્વશઃ ।। ૩૮.

સંહારક અગ્નિના શીખાઓ અનેક દિશામાં ઊંચી ઉઠે છે; એ સમયે એ ગંધર્વો, પિશાચો, મહાનાગો, રાક્ષસો અને આખું બ્રહ્માંડ બળી જાય છે.

ભૂર્લોકન્તુ ભુવર્લોકં સ્વર્લોકઞ્ચ મહસ્તથા। ઘોરં દહતિ કાલાગ્નિરેવં લોકચતુષ્ટયમ્ ।। ૩૮.

એ રીતે કાળાગ્નિ ભયાનક રીતે ભૂર્લોક, ભુવર્લોક, સ્વર્લોક અને મહર્લોક—આ ચારેય લોકોએ દહન કરે છે.

વ્યાપ્તેષુ તેષુ લોકેષુ તિર્યગૂર્દ્ધ્વમથાગ્નિના। તત્તેજઃ સમનુપ્રાપ્તં કૃત્સ્નં જગદિદં શનૈઃ। અયોગુડનિભં સર્વ્વં તદા હ્યેવં પ્રકાશતે ।। ૩૮.

જ્યારે એ લોકો અગ્નિથી આડી અને ઊભી રીતે વ્યાપ્ત થાય છે, ત્યારે એ તેજ આ આખા જગતને ધીમે ધીમે ઘેરી લે છે, અને બધું લોખંડના ગોળા જેવું દેખાય છે.

તતો ગજકુલાકારાસ્તડિદ્ભિ સમલંકૃતાઃ। ઉત્તિષ્ઠન્તિ તદા ઘોરા વ્યોમ્નિ સંવર્ત્તકા ઘનાઃ ।। ૩૮.

પછી ભયાનક સંહારક વાદળો, હાથીના ઝુંડ જેવા આકાર ધરાવતાં અને વીજળીથી શોભિત, આકાશમાં ઊભા થાય છે.

કેચિન્નીલોત્પલશ્યામાઃ કેચિત્કુમુદસન્નિભાઃ। કેચિદ્વૈઢૂર્યસંકાશા ઇન્દ્રનીલનિભાઽપરે ।। ૩૮.

કેટલાંક વાદળો નીલોત્પલ જેવી કાળી છે, કેટલાંક કુમુદ જેવા સફેદ છે, કેટલાંક વૈડૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે, અને બીજાં ઇન્દ્રનીલ જેવી વાદળી છે.