વાયુપુરાણમ્

સુક્ષેત્રશ્ચોત્તમૌજાશ્ચ ભૂરિષેણશ્ચ વીર્યવાન્। શતાનીકો નિરામિત્રો વૃષસેનો જયદ્રથઃ ।। ૩૮.

સુક્ષેત્ર, ઉત્તમૌજ, ભૂરિષેણ, શતાનિક, નિરામિત્ર, વૃષસેન અને જયદ્રથ.

ભૂરિદ્યુમ્નઃ સુવર્ચ્ચાશ્ચ દશૈતે માનવાઃ સ્મૃતાઃ। એકાદશે તુ પર્ય્યાયે સાવર્ણે વૈ તૃતીયકે ।। ૩૮.

ભૂરિદ્યુમ્ન અને સુવર્ચા પણ મનુના દસ પુત્રોમાં ગણાય છે; અગિયારમા મન્વંતરમાં ત્રીજા સાવર્ણિમાં.

નિર્મ્માણરતયો દેવાઃ કામજા વૈ મનોજવાઃ। ગણાસ્ત્વેતે ત્રયઃ ખ્યાતા દેવતાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૮.

નિર્માણરતિ દેવતા, કામથી જન્મેલા અને મન જેટલા ઝડપી, આવા ત્રણ જૂથ મહાત્મા દેવતાઓમાં પ્રસિદ્ધ છે.

એકૈકં ત્રિંશતસ્તેષાં ગણાસ્તુ ત્રિદિવૌકસામ્। માસસ્યાહાનિ ત્રિંશત્તુ યાનિ વૈ કવયો વિદુઃ ।। ૩૮.

આ સ્વર્ગવાસીઓના દરેક સમૂહમાં ત્રીસ ત્રીસ દેવતાઓ હોય છે; અને વિદ્વાનો જાણે છે કે મહિનાના દિવસો પણ ત્રીસ જ હોય છે.

નિર્મ્માણરતયો દેવા રાત્રયસ્તુ વિહઙ્ગમાઃ। ગણાસ્તે વૈ ત્રયઃ પ્રોક્તા દેવતાનાં ભવિષ્યતિ ।। ૩૮.

નિર્માણમાં આનંદ માણતા દેવતાઓ દિવસરૂપ છે અને પક્ષીઓ રાત્રિરૂપ છે; આવનારા સમયમાં દેવતાઓના ત્રણ સમૂહ એવા કહેવાય છે.

મનોજવા મુહૂર્ત્તાસ્તુ ઇતિ દેવાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ । એતે હિ બ્રહ્મણઃ પુત્રા ભવિષ્યા મનવઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૮.

મનથી ઝડપી ચાલતા મુહૂર્તો દેવતા કહેવાય છે; એ બધા બ્રહ્માના પુત્રો છે અને ભવિષ્યમાં મનુ બનશે એમ માનવામાં આવે છે.

તેષામિન્દ્રો વૃષો નામ ભવિષ્યઃ સુરરાટ્ તતઃ। તેષાં સપ્તર્ષયશ્ચાપિ કીર્ત્ત્યમાનાન્નિબોધત ।। ૩૮.

આ બધામાં ભવિષ્યના દેવરાજ ઈન્દ્રનું નામ વૃષ હશે; હવે એના સાત ઋષિઓના નામ સાંભળો.

હવિષ્માન્ કાશ્યપશ્ચાપિ વપુષ્માન્ યશ્ચ ભાર્ગવઃ। વારુણિશ્ચૈવ ચાત્રેયો વાસિષ્ઠો ભગ એવ ચ ।। ૩૮.

હવિષ્માન, કાશ્યપ, વપુષ્માન, ભૃગુ વંશજ, વારુણી, આત્રેય, વાસિષ્ઠ અને ભગ—આ બધા.

પુષ્ટિશ્ચાઙ્ગિરસો જ્ઞેયઃ પૌલસ્ત્યો નિશ્ચરસ્તથા। પૌલહો હ્યગ્નિતેજાશ્ચ દેવા હ્યેકાદશેઽન્તરે ।। ૩૮.

પુષ્ટિ, અંગિરસ, પૌલસ્ત્ય, નિશ્ચર, પૌલહ અને અગ્નિસમાન તેજવાળા—આ બધા અગિયારમા મન્વંતરના દેવતાઓ છે.

સર્વ્વવેગઃ સુધર્મ્મા ચ દેવાનીકઃ પુરોવહઃ। ક્ષેમધર્મા ગૃહેષુશ્ચ હ્યાદર્શઃ પૌણ્ડ્રકો મનઃ ।। ૩૮.

સર્વવેગ, સુધર્મા, દેવાનિક, પુરોવહ, ક્ષેમધર્મા, ગૃહેષુ, આદર્શ, પૌંડ્રક અને મન—આ બધા.

સાવર્ણસ્ય તુ તે પુત્રાઃ પ્રાજાપત્યસ્ય વૈ મનોઃ। દ્વાદશે ત્વથ પર્યાયે રુદ્રપુત્રસ્ય વૈ મનોઃ ।। ૩૮.

આ બધા પ્રજાપતિ સાવર્ણિ મનુના પુત્રો છે; અને બારમા મન્વંતરમાં રુદ્રપુત્ર મનુના પુત્રો થશે.

ચતુર્થે ઋતુસાવર્ણે દેવાસ્તસ્યાન્તરે શ્રૃણુ। પઞ્ચૈવ તુ ગણાઃ પ્રોક્તા દેવતાનામનાગતાઃ ।। ૩૮.

ચોથા ઋતુસાવર્ણિ મન્વંતરમાં જે દેવતાઓ હશે, એ સાંભળો; ત્યાં પાંચ સમૂહ આવનારા દેવતાઓના કહેવાયા છે.

હરિતા રોહિતાશ્ચૈવ દેવાઃ સુમનસસ્તથા। સુકર્મ્માણઃ સુપારાશ્ચ પઞ્ચ દેવગણાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૮.

હરિત, રોહિત, સુમનસ, સુકર્મા અને સુપાર—આ પાંચ દેવસમૂહ માનવામાં આવે છે.

બ્રહ્મણો માનસા હ્યેતે એકૈકો દશકો ગણઃ। અરુન્તિજો હરિશ્ચૈવ વિદ્વાન્ યશ્ચ સહસ્રશઃ ।। ૩૮.

આ બધા બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન પુત્રો છે, દરેક સમૂહમાં દસ દસ છે; અરુંતિજ, હરિ, વિદ્વાન અને સહસ્રશ—આ બધા.

પર્વતાનુચરશ્ચૈવ હ્યપોંઽશુશ્ચ મનોજવઃ। ઉર્જ્જા સ્વાહા સ્વધા તારા દશૈતે રોહિતાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૮.

પર્વતોના અનુયાયી, અપાંશુ, મનોજવ, ઊર્જા, સ્વાહા, સ્વધા, તારા—આ દસ રોહિત કહેવાય છે.

તપોજાનિર્ભૃતિશ્ચૈવ વાચા બન્ધુશ્ચ યઃ સ્મૃતઃ । રજશ્ચૈવ તુ રાજશ્ચ સ્વર્ણપાદસ્તથૈવ ચ ।। ૩૮.

તપોજનિ, ભૃતિ, વાચા, બંધુ, રજ, રાજ અને સ્વર્ણપાદ—આ પણ.

વ્યુષ્ટિર્વિધિશ્ચ વૈ દેવો દશૈતે રોહિતાઃ સ્મૃતાઃ । ઉષિતાદ્યાસ્તુ યે દેવાસ્ત્રયસ્ત્રિશત્પ્રકીર્તિતાઃ ।। ૩૮.

વ્યુષ્તિ, વિધિ—આ દસ રોહિત કહેવાય છે; અને ઉષિતા વગેરે દેવતાઓ ત્રણસો ત્રીસ ગણાય છે.

દેવાન્ સુમનસો વિદ્ધિ સુકર્માણો નિબોધત। સુપર્વા વૃષભઃ પૃષ્ટઃ કૃપિદ્યુમ્નૌ વિપશ્ચિતઃ ।। ૩૮.

સુમનસ દેવતાઓને ઓળખો અને સુકર્માઓના નામ સાંભળો: સુપર્વ, વૃષભ, પૃષ્ઠ, કૃપિદ્યુમ્ન અને વિપશ્ચિત.

વિક્રમશ્ચ ક્રમશ્ચૈવ નિભૃતઃ કાન્ત એવ ચ ૩૮.

વિક્રમ, ક્રમ, નિભૃત અને કાંત—આ પણ.

વર્ય્યોદિતસ્તથા જિષ્ટો વર્ચસ્વી દ્યુતિમાન્ હવિઃ। શુભો હવિકૃતાત્પ્રાપ્તિર્વ્યાપૃથો દશમસ્તથા ।। ૩૮.

વર્યોદિત, જિષ્ટ, વર્ચસ્વી, દ્યુતિમાન, હવિઃ, શુભ, હવિકૃત, પ્રાપ્તિ, વ્યાપૃત અને દસમો.

સુપારા માનસાસ્ત્વેતે દેવા વૈ સમ્પ્રકીર્ત્તિતાઃ। તેષામિન્દ્રસ્તુ વિજ્ઞેય ઋતધામા મહાયશાઃ ।। ૩૮.

આ સુપાર દેવતાઓ મનથી ઉત્પન્ન કહેવાયા છે; એમાં ઈન્દ્રનું નામ ઋતધામા છે, જે મહાન યશસ્વી છે.

કૃતિર્વસિષ્ઠપુત્રસ્તુ હ્યાત્રેયઃ સુતપાસ્તથા। તપોમૂર્તિશ્ચાઙ્ગિરસસ્તપસ્વી કાશ્યપસ્તથા ।। ૩૮.

વશિષ્ઠના પુત્ર કૃતિ છે, અત્રિના પુત્ર સુતપા છે, અંગિરા તપસ્વી સ્વરૂપે છે અને કશ્યપ પણ મહાન તપસ્વી છે.

તપોઽશયાનઃ પૌલસ્ત્યઃ પુલહશ્ચ તપોરતિઃ। ભાર્ગવઃ સપ્તમસ્ત્વેષાં વિજ્ઞેયસ્તુ તપોમતિઃ ।। ૩૮.

પૌલસ્ત્ય તપમાં સ્થિર છે, પુલહ તપમાં રત છે અને ભર્ગવ એ સાતમા છે, જે તપની બુદ્ધિ માટે જાણીતા છે.

એતે સપ્તર્ષયઃ સિદ્ધા અન્યે સાવર્ણિકેઽન્તરે। દેવવાનુપદેવશ્ચ દેવશ્રેષ્ઠો વિદૂરથઃ ।। ૩૮.

આ સાત ઋષિઓ સિદ્ધ છે; સાવર્ણિ મન્વંતરમાં બીજા પણ છે—દેવવાન, ઉપદેવ, દેવશ્રેષ્ઠ અને વિદૂરથ.

મિત્રવાન્ મિત્રબિન્દુશ્ચ મિત્રસેનો હ્યમિત્રહા। મિત્રબાહુઃ સુવર્ચાશ્ચ દ્વાદશૈતે મનોઃ સુતાઃ ।। ૩૮.

મિત્રવાન, મિત્રબિંદુ, મિત્રસેન, અમિત્રહા, મિત્રબાહુ અને સુવર્ચા—આ બાર મનુના પુત્રો છે.

ત્રયો દશે તુ પર્યાયે ભાવ્યા રૌચ્યાન્તરે પુનઃ। ત્રય એવ ગણાઃ પ્રોક્તા દેવાનાન્તુ સ્વયમ્ભુવા ।। ૩૮.

આગળના ચક્રમાં, રુચિના અંતરે ફરીથી ત્રણ ગણા ઉત્પન્ન થશે; સ્વયંભુએ દેવતાઓના ત્રણ ગણા જણાવ્યા છે.

બ્રહ્મણો માનસાઃ પુત્રાસ્તે હિ સર્વે મહાત્મનઃ। સુત્રામાણઃ સુધર્મ્માણઃ સુકર્મ્માણશ્ચ તે ત્રયઃ ।। ૩૮.

આ બધા બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન પુત્રો છે, બધા મહાન આત્મા છે: સુત્રામાણ, સુધર્માણ અને સુકર્માણ—આ ત્રણ.

ત્રિદશાનાં ગણાઃ પ્રોક્તા ભવિષ્યાઃ સોમપાયિનઃ। ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવતા યાઃ પ્રાભવિષ્યન્ત યાજ્ઞિકૈઃ ।। ૩૮.

આ દેવતાઓના ગણા કહ્યા છે: ભવિષ્યમાં સોમ પાન કરનારા; યજ્ઞમાં ઉપસ્થિત થનારા ત્રેતીસ દેવતાઓ.

આજ્યેન પૃષદાજ્યેન ગ્રહશ્રેષ્ઠેન ચૈવ હિ। દેવૈર્દેવાસ્ત્રયસ્ત્રિંશત્પૃથક્ત્વેન નિબોધત ।। ૩૮.

શુદ્ધ ઘી, મિશ્રિત ઘી અને શ્રેષ્ઠ હવન દ્રવ્યથી, ત્રેતીસ દેવતાઓને અલગ-અલગ જાણો.