વાયુપુરાણમ્

ભૂત્યામુત્પાદિતો યસ્તુ ભૌત્યો નામાભવત્સુતઃ। વૈવસ્વતેઽન્તરે રાજા દ્વૌ મનૂ તુ વિવસ્વતોઃ ।। ૩૮.

ભૂતિથી જન્મેલો પુત્ર ભૌતિ કહેવાયો; વૈવસ્વત મનુના સમયમાં, વિવસ્વતના બે પુત્ર મનુ હતા.

વૈવસ્વતો મનુર્યશ્ચ સાવર્ણો યશ્ચ વિશ્રુતઃ। જ્યેષ્ઠઃ સંજ્ઞાસુતો વિદ્વાન્ મનુર્વૈવસ્વતઃ પ્રભુઃ ।। ૩૮.

વૈવસ્વત મનુ અને પ્રસિદ્ધ સાવર્ણિ, બંને વિવસ્વતના પુત્ર હતા; મોટો અને વિદ્વાન વૈવસ્વત મનુ ભગવાન હતા.

સવર્ણાયાઃ સુતશ્ચાન્યઃ સ્મૃતો વૈવસ્વતો મનુઃ । સવર્ણા મનવો યે ચ ચત્વારસ્તુ મહર્ષિજાઃ ।। ૩૮.

સાવર્ણિનો બીજો પુત્ર વૈવસ્વત મનુ તરીકે ઓળખાય છે; મહર્ષિથી જન્મેલા ચાર મનુઓ પણ સાવર્ણિ કહેવાય છે.

તપસા સમ્ભૃતાત્માનઃ સ્વેષુ મન્વન્તરેષુ વૈ। ભવિષ્યેષુ ભવિષ્યન્તિ સર્વકાર્યાર્થસાધકાઃ ।। ૩૮.

તપથી પોતાના આત્માને પવિત્ર કરનાર એ મનુઓ, પોતાના મન્વંતરમાં, ભવિષ્યમાં તમામ કાર્ય સિદ્ધ કરશે.

પ્રથમં મેરુસાવર્ણેર્દક્ષપુત્રસ્ય વૈ મનોઃ। પુત્રા મરીચિગર્ભાશ્ચ સુશર્માણશ્ચ તે ત્રયઃ । સમ્ભૂતાશ્ચ મહાત્માનઃ સર્વે વૈવસ્વતેઽન્તરે ।। ૩૮.

પ્રથમ, દક્ષના મનુનો પુત્ર મેરુસાવર્ણિ અને મરીચિના વંશમાંથી જન્મેલા સુશર્મા અને બીજા બે પુત્ર, એ બધા મહાત્મા વૈવસ્વત મનુના સમયમાં જન્મ્યા હતા.

દક્ષપુત્રસ્ય પુત્રાસ્તે રોહિતસ્ય પ્રજાપતેઃ। ભવિષ્યસ્ય ભવિષ્યસ્તુ એકૈકો દ્વાદશો ગણઃ ।। ૩૮.

દક્ષના પુત્ર રોહિત, જે પ્રજાપતિ છે, તેમના પુત્રો દરેકે દસ-બારના જૂથમાં છે અને ભવિષ્યમાં પણ આવા જૂથો આવશે.

ઐશ્વર્યસંગ્રાહો રાહો બાહુવશસ્તથૈવ ચ। પારા દ્વાદશ વિજ્ઞેયા ઉત્તરાંસ્તુ નિબોધત ।। ૩૮.

ઐશ્વર્યસંગ્રાહ, રાહ, બાહુવશ અને પારા એમ બાર નામ જાણી શકાય છે; હવે ઉત્તર તરફના નામો સાંભળો.

વાજિયો વાજિજિચ્ચૈવ પ્રભૃતિશ્ચ કકુદ્યથ। દધિક્રાવાયપક્વાશ્ચ પ્રણીતો વિજયો મધુઃ ।। ૩૮.

વાજીય, વાજિજિત, પ્રભૃતિ, કકુદ, દધિક્રાવ, આયપક્વ, પ્રણીત, વિજય અને મધુ એમ તેમના નામો છે.

તેજસ્માન્નથવો દ્વૌ તુ દ્વાદશૈતે મરીચયઃ। સુશર્મ્માણસ્તુ વક્ષ્યામિ નામતસ્તુ નિબોધત ।। ૩૮.

તેજસ્માનમાંથી બે નેતા થયા; આ બાર જણ મરીચય કહેવાય છે. હવે હું સુશર્માનો નામો કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

વર્ણસ્તથાપ્યઙ્ગવિશ્વૌ મુરણ્યો વ્રજનો મતઃ। અમિતો દ્રવકેતુશ્ચ જમ્ભોસ્થાજસ્રશક્રકાઃ ।। ૩૮.

વર્ણ, અપ્યંગ, વિશ્વ, મુરણ્ય, વ્રજન, અમિત, દ્રવકેતુ, જંભોથા, અજસ્ર અને શક્રક એમ તેમના નામો ગણાય છે.

સુનેમિર્દ્યુતપાશ્ચૈવ સુશર્મ્માણઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ। તેષામિન્દ્રસ્તદા ભાવ્યો હ્યદ્ભુતો નામ નામતઃ ।। ૩૮.

સુનેમી અને દ્યુતપા પણ સુશર્માનોમાં ગણાય છે. તેમનો ઇન્દ્ર 'અદ્ભુત' નામે ઓળખાશે.

સ્કન્દઃ સોમપ્રતીકાશઃ કાર્તિકેયસ્તુ પાવકઃ। માઘાતિથિશ્ચ પૌલસ્ત્યો વસુઃ કાશ્યપ એવ ચ ।। ૩૮.

સ્કંદ, સોમપ્રતીક, કાર્તિકેય, પાવક, માઘાતિ, પૌલસ્ત્ય, વસુ અને કાશ્યપ એમ પણ તેમાં સામેલ છે.

જ્યોતિષ્માન્ ભાર્ગવશ્ચૈવ દ્યુતિમાનઙ્ગિરાસ્તથા। વસિતશ્ચૈવ વાસિષ્ઠ આત્રેયો હવ્યવાહનઃ ।। ૩૮.

જ્યોતિષ્માન, ભાર્ગવ, દ્યુતિમાન, અંગિરસ, વસિત, વાસિષ્ઠ, આત્રેય અને હવ્યવાહન એમ પણ નામ છે.

સુતપાઃ પૌલવશ્ચૈવ સપ્તૈતે રોહિતાન્તરે। ધૃતિકેતુદીપ્તિકેતુશાપહસ્તા નિરામયઃ ।। ૩૮.

સુતપા અને પૌલવ, આ સાત જણ રોહિતના વંશમાં છે: ધૃતિકેતુ, દીપ્તિકેતુ, શાપહસ્ત અને નિરામય.

પૃથુશ્રવાસ્તથા નાકો ભૂરિદ્યુમ્નો બૃહદ્રથઃ। પ્રથમસ્ય તુ સાવર્ણેર્નવ પુત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।। ૩૮.

પૃથુશ્રવાસ, નાક, ભૂરિદ્યુમ્ન, બૃહદ્રથ—આ સૌ પ્રથમ સાવર્ણિના નવ પુત્ર તરીકે ઓળખાય છે.

દશમે ત્વથ પર્યાયે ધર્મપુત્રસ્ય વૈ મનોઃ। દ્વિતીયસ્ય તુ સાવર્ણેર્ભાવ્યસ્યૈવાન્તરે મનોઃ ।। ૩૮.

દસમા મન્વંતરમાં ધર્મપુત્ર મનુના પુત્રો, બીજામાં સાવર્ણિ અને ભવિષ્યના મનુના અંતરાળમાં પણ આવનાર છે.

સુખામના વિરુદ્ધાશ્ચ દ્વાવેવ તુ ગણૌ સ્મૃતૌ। ત્વિષિવન્તશ્ચ તે સર્વે શતસઙ્ખ્યાશ્ચ તે સમાઃ ।। ૩૮.

સુખામના અને વિરુદ્ધ એ બે જૂથો ગણાય છે; એ બધા ત્વિષિવંત છે અને તેમની સંખ્યા એક સો છે.

પ્રાણા નાયચ્છતઃ પ્રોક્ત ઋષિભિઃ પુરુષેષુ વૈ। દેવાસ્તે વૈ ભવિષ્યન્તિ ધર્મપુત્રસ્ય વૈ મનોઃ ।। ૩૮.

પ્રાણ, જે માર્ગદર્શન કરતા નથી, એવા ઋષિઓએ મનુષ્યોમાં વર્ણવ્યા છે; એ ધર્મપુત્ર મનુના દેવતા બનશે.

તેષામિન્દ્રસ્તથા વિદ્વાન્ ભવિષ્યઃ શાન્તિરુચ્યતે। હવિષ્માન્ પૌલહઃ શ્રીમાન્ સુકીર્તિશ્ચાપિ ભાર્ગવઃ ।। ૩૮.

તેમા ઇન્દ્ર, જ્ઞાની, ભવિષ્ય અને શાંતિ નામે ઓળખાશે; હવિષ્માન, પૌલહ, શ્રીમાન અને સુકીર્તિ, ભાર્ગવ પણ હશે.

આપોમૂર્તિસ્તથાત્રેયો વસિષ્ઠશ્ચાપિ યઃ સ્મૃતઃ। પૌલસ્ત્યઃ પ્રતિપશ્ચાપિ નાભાગશ્ચૈવ કાશ્યપઃ। અભિમન્યુશ્ચાઙ્ગિરસઃ સપ્તૈતે પરમર્ષયઃ ।। ૩૮.

આપોમૂર્તિ, આત્રેય, વાસિષ્ઠ, પૌલસ્ત્ય, પ્રતિપ, નાભાગ, કાશ્યપ અને અભિમન્યુ, અંગિરસ—આ સાતે શ્રેષ્ઠ ઋષિ છે.

સુક્ષેત્રશ્ચોત્તમૌજાશ્ચ ભૂરિષેણશ્ચ વીર્યવાન્। શતાનીકો નિરામિત્રો વૃષસેનો જયદ્રથઃ ।। ૩૮.

સુક્ષેત્ર, ઉત્તમૌજ, ભૂરિષેણ, શતાનિક, નિરામિત્ર, વૃષસેન અને જયદ્રથ.

ભૂરિદ્યુમ્નઃ સુવર્ચ્ચાશ્ચ દશૈતે માનવાઃ સ્મૃતાઃ। એકાદશે તુ પર્ય્યાયે સાવર્ણે વૈ તૃતીયકે ।। ૩૮.

ભૂરિદ્યુમ્ન અને સુવર્ચા પણ મનુના દસ પુત્રોમાં ગણાય છે; અગિયારમા મન્વંતરમાં ત્રીજા સાવર્ણિમાં.

નિર્મ્માણરતયો દેવાઃ કામજા વૈ મનોજવાઃ। ગણાસ્ત્વેતે ત્રયઃ ખ્યાતા દેવતાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૮.

નિર્માણરતિ દેવતા, કામથી જન્મેલા અને મન જેટલા ઝડપી, આવા ત્રણ જૂથ મહાત્મા દેવતાઓમાં પ્રસિદ્ધ છે.

એકૈકં ત્રિંશતસ્તેષાં ગણાસ્તુ ત્રિદિવૌકસામ્। માસસ્યાહાનિ ત્રિંશત્તુ યાનિ વૈ કવયો વિદુઃ ।। ૩૮.

આ સ્વર્ગવાસીઓના દરેક સમૂહમાં ત્રીસ ત્રીસ દેવતાઓ હોય છે; અને વિદ્વાનો જાણે છે કે મહિનાના દિવસો પણ ત્રીસ જ હોય છે.

નિર્મ્માણરતયો દેવા રાત્રયસ્તુ વિહઙ્ગમાઃ। ગણાસ્તે વૈ ત્રયઃ પ્રોક્તા દેવતાનાં ભવિષ્યતિ ।। ૩૮.

નિર્માણમાં આનંદ માણતા દેવતાઓ દિવસરૂપ છે અને પક્ષીઓ રાત્રિરૂપ છે; આવનારા સમયમાં દેવતાઓના ત્રણ સમૂહ એવા કહેવાય છે.

મનોજવા મુહૂર્ત્તાસ્તુ ઇતિ દેવાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ । એતે હિ બ્રહ્મણઃ પુત્રા ભવિષ્યા મનવઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૮.

મનથી ઝડપી ચાલતા મુહૂર્તો દેવતા કહેવાય છે; એ બધા બ્રહ્માના પુત્રો છે અને ભવિષ્યમાં મનુ બનશે એમ માનવામાં આવે છે.

તેષામિન્દ્રો વૃષો નામ ભવિષ્યઃ સુરરાટ્ તતઃ। તેષાં સપ્તર્ષયશ્ચાપિ કીર્ત્ત્યમાનાન્નિબોધત ।। ૩૮.

આ બધામાં ભવિષ્યના દેવરાજ ઈન્દ્રનું નામ વૃષ હશે; હવે એના સાત ઋષિઓના નામ સાંભળો.

હવિષ્માન્ કાશ્યપશ્ચાપિ વપુષ્માન્ યશ્ચ ભાર્ગવઃ। વારુણિશ્ચૈવ ચાત્રેયો વાસિષ્ઠો ભગ એવ ચ ।। ૩૮.

હવિષ્માન, કાશ્યપ, વપુષ્માન, ભૃગુ વંશજ, વારુણી, આત્રેય, વાસિષ્ઠ અને ભગ—આ બધા.

પુષ્ટિશ્ચાઙ્ગિરસો જ્ઞેયઃ પૌલસ્ત્યો નિશ્ચરસ્તથા। પૌલહો હ્યગ્નિતેજાશ્ચ દેવા હ્યેકાદશેઽન્તરે ।। ૩૮.

પુષ્ટિ, અંગિરસ, પૌલસ્ત્ય, નિશ્ચર, પૌલહ અને અગ્નિસમાન તેજવાળા—આ બધા અગિયારમા મન્વંતરના દેવતાઓ છે.