વાયુપુરાણમ્

જામદગ્ન્યેન રામેણ ક્ષત્રે નિરવશેષિતે। કૃતે વંશકુલાઃ સર્વાઃ ક્ષત્રિયૈર્વસુધાધિપૈઃ। દ્વિવંશકરણાશ્ચૈવ કીર્ત્તયિષ્યે નિબોધત ।। ૩૭.

જામદગ્નિપુત્ર રામે ક્ષત્રિય વંશને સંપૂર્ણ નાશ કર્યો ત્યારે, બધા વંશ અને કુળો ક્ષત્રિય રાજાઓ દ્વારા પુનઃસ્થાપિત થયા; હું બંને વંશોની રચના કહું છું, સાંભળો.

ઐલસ્યેક્ષ્વાકુનન્દસ્ય પ્રકૃતિઃ પરિવર્ત્તતે। રાજાનઃ શ્રેણિબદ્ધાસ્તુ તથાન્યે ક્ષત્રિયા નૃપાઃ ।। ૩૭.

ઇલા, ઇક્ષ્વાકુ અને નંદ વંશની પ્રકૃતિ બદલાય છે; રાજાઓ શ્રેણીબદ્ધ છે, અને અન્ય ક્ષત્રિય રાજાઓ પણ એ જ રીતે છે.

ઐલવંશસ્ય યે ખ્યાતાસ્તથૈવૈક્ષ્વાકવા નૃપાઃ । તેષામેકશતં પૂર્ણં કુલાનામભિષેકિનામ્ ।। ૩૭.

ઇલા વંશમાં જે પ્રસિદ્ધ છે, અને ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજાઓ પણ, એમમાં એકસો પૂર્ણ કુળો અભિષિષ્ટ રાજાઓના છે.

તાવદેવ તુ ભોજાનાં વિસ્તારો દ્વિગુણઃ સ્મૃતઃ । ભજતે ત્રિંશકં ક્ષત્રં ચતુર્ધા તદ્યથાદિશમ્ ।। ૩૭.

ભોજોનું વિસ્તરણ દોઢ ગણું કહેવાયું છે; ક્ષત્રિય વર્ગને ચાર ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જેમ પહેલાં સમજાવ્યું છે.

તેષ્વતીતાઃ સમાના યે બ્રુવતસ્તાન્નિબોધત। શતં વૈ પ્રતિવિન્ધ્યાનાં શતં નાગાઃ શતં હયાઃ ।। ૩૭.

હવે સાંભળો, જેમણે પોતાના સમકાલીનોને પાર કરી દીધા: પ્રતિવિંધ્યના સો, નાગના સો અને ઘોડાના પણ સો હતા.

ધૃતરાષ્ટ્રાશ્ચૈકશતમશીતિર્જનમેજયાઃ। શતઞ્ચ બ્રહ્મદત્તાનાં શીરિણાં વીરિણાં શતમ્ ।। ૩૭.

ધૃતરાષ્ટ્રના સો, જનમેજયના એંસી, બ્રહ્મદત્તના સો, તેમજ શીરીન અને વીરિનના પણ સો હતા.

તતઃ શતં પુરોમાનાં શ્વેતકાશકુશાદયઃ । તતોઽપરે સહસ્રં વૈ યેઽતીતાઃ શતબિન્દવઃ ।। ૩૭.

પછી પુરોમા નામના સો, અને શ્વેતકાશ તથા કુશ વગેરે; એ પછી શતબિંદુ નામના જૂના હજારો પુરુષો હતા.

ઈજિરે ચાશ્વમેધૈસ્તે સર્વે નિયુતદક્ષિણૈઃ । એવં રાજર્ષયોઽતીતાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।। ૩૭.

આ બધાએ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા અને ઘણું દાન આપ્યું; આમ, રાજર્ષિઓની સંખ્યા સૈંકડો અને હજારોમાં હતી.

મનોર્વૈવસ્વતસ્યાસ્મિન્ વર્ત્તમાનેઽન્તરે તુ યે । તેષાં નિબોધતોત્પન્ના લોકે સન્તતયઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૭.

હવે, મનુ વૈવશ્વતના આ વર્તમાન અવધિમાં, દુનિયામાં જે વંશો ઉત્પન્ન થયા છે, તે સાંભળો.

નુ શક્યં વિસ્તરં તેષાં સન્તાનાનાં પરમ્પરા। તત્પૂર્વાપરયોગેન વક્તું વર્ષશતૈરપિ ।। ૩૭.

એ વંશો અને તેમની પરંપરા વિગતે કહેવી શક્ય નથી, ભલેને સો વર્ષ પણ લાગ્યા હોય.

અષ્ટાવિંશદ્યુગાખ્યાસ્તુ ગતા વૈવસ્વતેઽન્તરે। એતા રાજર્ષિભિઃ સાર્દ્ધં શિષ્ટા યાસ્તા નિબોધત ।। ૩૭.

વૈવશ્વત મનુના સમયમાં અઠ્ઠાવીસ યુગ વીતી ગયા છે; એ યુગો અને રાજર્ષિઓ સાથે જે બાકી છે, તે હવે સાંભળો.

ચત્વારિંશચ્ચ યે ચૈવ ભવિષ્યાઃ સહ રાજભિઃ। યુગાખ્યાનાં વિશિષ્ટાસ્તુ તતો વૈવસ્વતક્ષયે ।। ૩૭.

અને ચાલીસ યુગો, તેમના રાજાઓ સાથે, હજુ આવવાના છે; એ યુગો વૈવશ્વત અવધિના અંત સુધી ખાસ ગણાય છે.

એતદ્વઃ કથિતં સર્વ્વં સમાસવ્યાસયોગતઃ। પુનરુક્તં બહુત્વાચ્ચ ન શક્યન્તુ યુગૈઃ સહ ।। ૩૭.

આ બધું તમને સંક્ષિપ્ત અને વિગતવાર રીતે કહ્યું છે; તેમ છતાં, તેમની સંખ્યા એટલી વધારે છે કે બધુંય યુગો સાથે પણ કહી શકાય એમ નથી.

એતે યયાતિપુત્રાણાં પઞ્ચવિંશા વિશાં હિતાઃ। કીર્ત્તિતાશ્ચામિતા યે મે લોકાન્ વૈ ધારયન્ત્યુત ।। ૩૭.

યયાતિના પાંચવીસ પુત્રો, જે લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, તેમનું વર્ણન કર્યું છે; એ બધા મારા માટે લોકને ધારે છે.

લભતે ચ વરેણ્યઞ્ચ દુર્લભાનિહ લૌકિકાન્। આયુઃ કીર્ત્તિં ધનં પુત્રાન્ સ્વર્ગં ચાનન્ત્યમશ્નુતે ।। ૩૭.

જેને ઇચ્છિત અને દુર્લભ લોકિક ફળ મળે છે: આયુષ્ય, કીર્તિ, ધન, સંતાન અને અનંત સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.

ધારણાચ્છ્રવણાચ્ચૈવ તે લોકાન્ ધારયન્ત્યુત। ઇત્યેષ વો મયો પાદસ્તૃતીયઃ કથિતો દ્વિજાઃ। વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્વી ચ કિમ્ભૂયો વર્ત્તયામ્યહમ્ ।। ૩૭.

આનું પઠન અને શ્રવણથી એ લોકો લોકને ધારે છે; હે દ્વિજો, આ રીતે ત્રીજું પાદ વિગતે અને ક્રમશઃ કહ્યું છે—હવે વધુ શું કહું?

શ્રુત્વા પાદં તૃતીયન્તુ ક્રાન્તં સૂતેન ધીમતા। તતશ્ચતુર્થં પપ્રચ્છુઃ પાદં વૈ ઋષિસત્તમાઃ ।। ૩૮.

વિદ્વાન સૂતે ત્રીજું પાદ સંભળાવ્યું ત્યારે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ પછી ચોથા પાદ વિશે પૂછ્યું.

ઋષય ઊચુઃ।। પાદઃ ક્રાન્તસ્તૃતીયોઽયમનુષઙ્ગેણ યસ્ત્વયા। ચતુર્થં વિસ્તરાત્પાદં સંહારં પરિકીર્ત્તય ।। ૩૮.

ઋષિઓએ કહ્યું: તું ક્રમશઃ ત્રીજું પાદ કહી દીધું છે; હવે ચોથું પાદ, જેમાં સંહારનું વર્ણન આવે છે, તે વિગતે કહો.

મન્વન્તરાણિ સર્વાણિ પૂર્વાણ્યેવાપરૈઃ સહ। સપ્તર્ષીણામથૈતેષાં સામ્પ્રતસ્યાન્તરે મનોઃ ।। ૩૮.

પહેલાંના અને પછીના બધા મન્વંતરો, સાત ઋષિઓ, અને આ સમયના મનુના પણ—

વિસ્તરાવયવઞ્ચૈવ નિસર્ગસ્ય મહાત્મનઃ। વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ સર્વમેવ બ્રવીહિ મે ।। ૩૮.

મહાન સ્વભાવના તમામ અંગો અને વિગતવાર ભાગો—આ બધું ક્રમશઃ અને વિગતે મને કહો.

સૂત ઉવાચ।। ભવતાં કથયિષ્યામિ સર્વમેતદ્યથાતથમ્। પાદં ત્વિમં સસંહારં ચતુર્થં મુનિસત્તમાઃ ।। ૩૮.

સૂતે કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, હું આ બધું જેમ છે તેમ, ચોથું પાદ અને તેમાં સંહાર સહિત કહું છું.

મનોર્વૈવસ્વતસ્યેમં સાંપ્રતસ્ય મહાત્મનઃ। વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ નિસર્ગં શ્રૃણુત દ્વિજાઃ ।। ૩૮.

હવે, દ્વિજજનોએ, આ સમયના મહાત્મા વૈવસ્વત મનુની કથા વિગતે અને ક્રમશઃ સાંભળો.

મન્વન્તરાણાં સંક્ષેપં ભવિષ્યૈઃ સહ સપ્તભિઃ। પ્રલયઞ્ચૈવ લોકાનાં બ્રુવતો મે નિબોધત ।। ૩૮.

હવે મારા પાસેથી મન્વંતરોનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન, આવનારા સાત મન્વંતરો સાથે, અને લોકોના પ્રલય વિશે પણ સાંભળો.

એતાન્યુક્તાનિ વૈ સમ્યક્ સપ્તસપ્તસુ વૈ મયા। મન્વન્તરાણિ સંક્ષેપાચ્છૃણુતાનાગતાનિ મે ।। ૩૮.

આ મન્વંતરો મેં સાત-સાતના જૂથમાં યોગ્ય રીતે સમજાવ્યા છે; હવે મારા પાસેથી જે મન્વંતરો આવવાના છે તેનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન સાંભળો.

સાવર્ણસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ મનોર્વૈવસ્વતસ્ય હ। ભવિષ્યસ્ય ભવિષ્યન્તિ સમાસાત્તુ નિબોધત ।। ૩૮.

હું વૈવસ્વતના પુત્ર સાવર્ણિ મનુના આવનારા મન્વંતરાનું વર્ણન કરું છું; આવનાર સમયનું સંક્ષિપ્તમાં ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.

અનાગતાશ્ચ સપ્તૈવ સ્મૃતાસ્ત્વિહ મહર્ષયઃ। કૌશિકો ગાતવશ્ચૈવ જામદગ્ન્યશ્ચ ભાર્ગવઃ ।। ૩૮.

અહીં, જે મહર્ષિઓ હજુ આવવાના છે તે સાત મહાન ઋષિઓ તરીકે યાદ કરવામાં આવ્યા છે: કૌશિક, ગાલવ, જામદગ્ન્ય ભાર્ગવ,

દ્વૈપાયનો વસિષ્ઠશ્ચ કૃપઃ શારદ્વતસ્તથા। આત્રેયો દીપ્તિમાંશ્ચૈવ ઋષ્યશ્રૃઙ્ગસ્તુ કાશ્યપઃ ।। ૩૮.

દ્વૈપાયન, વસિષ્ઠ, શારદ્વતના પુત્ર કૃપ, તેજસ્વી આત્રીય અને ઋષ્યશૃંગ કાશ્યપ.

ભારદ્વાજસ્તથા દ્રૌણિરશ્વત્થામા મહાયશાઃ। એતે સપ્ત મહાત્માનો ભવિષ્યાઃ પરમર્ષયઃ ।। ૩૮.

ભારદ્વાજ અને દ્રૌણિ, મહાન યશસ્વી અશ્વત્થામા—આ સાત મહાત્માઓ ભવિષ્યના પ્રખ્યાત મહર્ષિ બનશે.

સુતપા શ્ચામિતાભાશ્ચ સુખાશ્ચૈવ ગણાસ્ત્રયઃ। તેષાં ગણાસ્તુ દેવાનાં એકૈકો વિંશકઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૮.

સુતપ, અમિતાભ અને સુખ—આ દેવતાઓના ત્રણ જૂથ છે; દરેક જૂથમાં વીસ દેવતાઓ ગણાય છે.