વાયુપુરાણમ્

હીનાદ્ધીનાંસ્તથા ધર્મ્માન્ પ્રજાઃ સમનુવર્ત્તતે। આયુસ્તદા ત્રયોવિંશં ન કશ્ચિદતિવર્ત્તતે ।। ૩૭.

લોકો નીચ અને અધૂરા ધર્મોનું અનુસરણ કરશે; એ સમયે કોઈ પણ વ્યક્તિ ત્રીસ વર્ષથી વધુ જીવી શકશે નહીં.

દુર્બલા વિષયગ્લાના જરયા સંપરિપ્લુતાઃ। પત્રમૂલફલાહારાશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરાઃ ।। ૩૭.

દુર્બળ, વિષયવાસનાથી થાકી ગયેલા, વૃદ્ધાવસ્થાથી ઘેરાયેલા, પાંદડા, મૂળ અને ફળ ખાઈને, છાલ અને કાળાં મૃગચર્મ પહેરીને જીવશે.

વૃત્ત્યર્થમભિલિપ્સન્તશ્ચરિષ્યન્તિ વસુન્ધરામ્। એતત્કાલમનુપ્રાપ્તાઃ પ્રજાઃ કલિયુગાન્તકે ।। ૩૭.

જીવિકા માટે લોકો ધરતી પર ફરશે; આવા લોકો કળિયુગના અંતે આવી પહોંચશે.

ક્ષીણે કલિયુગે તસ્મિન્ દિવ્યે વર્ષસહસ્રકે। નિઃશેષાસ્તુ ભવિષ્યન્તિ સાર્દ્ધં કલિયુગેન તુ। સસન્ધ્યાંશે તુ નિઃશેષે કૃતં વૈ પ્રતિપત્સ્યતે ।। ૩૭.

જ્યારે કળિયુગ ક્ષીણ થઈ જશે, એ દિવ્ય હજાર વર્ષોમાં, બધું કળિયુગ સાથે સમાપ્ત થઈ જશે; જ્યારે તેની સાંજ પણ પૂરી થઈ જશે, ત્યારે ફરીથી સત્યયુગ આવશે.

યદા ચન્દ્રશ્ચ સૂર્ય્યશ્ચ તથા તિષ્યબૃહસ્પતી। એકરાત્રે ભરિષ્યન્તિ તદા કૃતયુગં ભવેત્ ।। ૩૭.

જ્યારે ચંદ્ર, સૂર્ય અને તિષ્ય-બૃહસ્પતિ એક જ રાત્રે હશે, ત્યારે સત્યયુગ શરૂ થશે.

એષ વંશક્રમઃ કૃત્સ્નં કીર્તિતો વો યથાક્રમમ્। અતીતા વર્ત્તમાનાશ્ચ તથૈવાનાગતાશ્ચ યે ।। ૩૭.

આ આખી વંશાવળી તમને ક્રમશઃ કહી છે, જે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને આવનાર છે.

મહાદેવાભિષેકાત્તુ જન્મ યાવત્પરિક્ષિતઃ। એતદ્વર્ષસહસ્રન્તુ જ્ઞેયં પઞ્ચાદશદુત્તરમ્ ।। ૩૭.

મહાદેવના અભિષેકથી લઈને પરિક્ષિતના જન્મ સુધી, આ હજાર વર્ષ અને પંદર વધુ ગણવા જોઈએ.

પ્રમાણં વૈ તથા ચોક્તં મહાપદ્માન્તરં ચ યત્। અન્તરં તચ્છતાન્યષ્ટૌ ષટ્‌ત્રિંશચ્ચ સમાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૭.

માપ અને મહાપદ્મ વચ્ચેનું અંતર જેવું કહેવામાં આવ્યું છે, એ અંતર એકસો છયાસી વર્ષ ગણાય છે.

એતત્કાલાન્તરં ભાવ્યા અન્ધ્રાન્તા યે પ્રકીર્ત્તિતાઃ। ભવિષ્યૈસ્તત્ર સઙ્ખ્યાતાઃ પુરાણજ્ઞૈઃ શ્રુતર્ષિભિઃ ।। ૩૭.

આ સમયગાળો એ અંધ્ર અંતવાળા જે કહેવાય છે, તેમના માટે માનવો. તેમનો સંખ્યા પુરાણ જાણનારા ઋષિઓએ જણાવી છે.

સપ્તર્ષયસ્તદા પ્રાહુઃ પ્રતીપે રાજ્ઞિ વૈ શતમ્। સપ્તવિંશૈઃ શતૈર્ભાવ્યા અન્ધ્રાણાં તે ત્વયા પુનઃ ।। ૩૭.

તે સમયે સત્તર ઋષિઓએ પ્રતિપ રાજાના સમયમાં એકસો વર્ષ કહ્યું હતું; અને અંધ્રો માટે તું સત્તાવીસ સો વર્ષ ફરીથી ગણ.

સપ્તવિંશતિપર્ય્યન્તે કૃત્સ્ને નક્ષત્રમણ્ડલે। સપ્તર્ષયસ્તુ તિષ્ઠન્તિ પર્યાયેણ શતં શતમ્। સપ્તર્ષીણાં યુગં હ્યેતદ્દિવ્યયા સઙ્ખ્યયા સ્મૃતમ્ ।। ૩૭.

સત્તાવીસના અંતે, આખા નક્ષત્રમંડળમાં, સત્તર ઋષિઓ દરેક ચક્રમાં એકસો વર્ષ રહે છે; આ સત્તર ઋષિઓનું યુગ કહેવાય છે, જે દૈવી ગણતરીમાં માનવામાં આવે છે.

સા સા દિવ્યા સ્મૃતા ષષ્ટિર્દિવ્યાહ્નાશ્ચૈવ સપ્તભિઃ । તેભ્યઃ પ્રવર્ત્તતે કાલો દિવ્યઃ સપ્તર્ષિભિસ્તુ તૈઃ ।। ૩૭.

એ દૈવી યુગ સાઠ અને સાત દૈવી દિવસ સાથે માનવામાં આવે છે; એમાંથી દૈવી સમય સત્તર ઋષિઓ દ્વારા ચાલે છે.

સપ્તર્ષીણાન્તુ યે પૂર્વા દૃશ્યન્તે ઉત્તરાદિશિ। તતો મધ્યેન ચ ક્ષેત્રં દૃશ્યતે યત્સમં દિવિ ।। ૩૭.

પહેલા સત્તર ઋષિઓ ઉત્તર દિશામાં દેખાય છે; પછી મધ્યમાં જે ક્ષેત્ર દેખાય છે, તે આકાશમાં સમાન છે.

તેન સપ્તર્ષયો યુક્તા જ્ઞેયા વ્યોમ્નિ શતં સમાઃ। નક્ષત્રાણામૃષીણાઞ્ચ યોગસ્યૈતન્નિદર્શનમ્ ।। ૩૭.

એથી સત્તર ઋષિઓ આકાશમાં એકસો વર્ષ માટે જોડાયેલા છે એમ જાણવું; આ નક્ષત્રો અને ઋષિઓના સંયોગનું નિર્દેશન છે.

સપ્તર્ષયો મઘાયુક્તાઃ કાલે પારિક્ષિતે શતમ્। અન્ધ્રાંશે સ ચતુર્વ્વિશે ભવિષ્યન્તિ મતે મમ ।। ૩૭.

સત્તર ઋષિઓ મઘા સાથે જોડાયેલા, નિર્ધારિત સમયમાં એકસો વર્ષ રહે છે; અંધ્રના ભાગમાં ચોઅવીસમા સ્થાને તેઓ રહેશે, એમ મારી માન્યતા છે.

ઇમાસ્તદા તુ પ્રકૃતિર્વ્યાપત્સ્યન્તિ પ્રજા ભૃશમ્। અનૃતોપહતાઃ સર્વા ધર્મતઃ કામતોઽર્થતઃ ।। ૩૭.

પછી એ લોકોની સ્વભાવમાં ખૂબ બગાડ આવી જશે; બધા લોકો ધર્મ, કામ અને અર્થમાં અસત્યથી પીડાય જશે.

શ્રૌતસ્માર્ત્તે પ્રશિથિલે ધર્મે વર્ણાશ્રમે તદા। શઙ્કરં દુર્બલાત્માનઃ પ્રતિપત્સ્યન્તિ મોહિતાઃ ।। ૩૭.

જ્યારે શ્રૌત અને સ્માર્ત ધર્મ, varnashramના ધર્મો દુર્બળ થઈ જશે, ત્યારે મૂર્ખ અને ભ્રમિત લોકો શંકરનું મત અપનાવશે.

સંસક્તાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ શૂદ્રાઃ સાર્દ્ધં દ્વિજાતિભિઃ। બ્રાહ્મણાઃ શૂદ્રયષ્ટારઃ શૂદ્રા વૈ મન્ત્રયોનયઃ ।। ૩૭.

શૂદ્રો દ્વિજાતિઓ સાથે મળીને રહેશે; બ્રાહ્મણો શૂદ્રો માટે યજ્ઞ કરશે, અને શૂદ્રો મંત્રોના સ્ત્રોત બનશે.

ઉપસ્થાસ્યન્તિ તાન્ વિપ્રાસ્તદા વૈ વૃત્તિલિપ્સવઃ । લવં લવં ભ્રસ્યમાનાઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ ક્રમેણ તુ ।। ૩૭.

તે સમયે બ્રાહ્મણો રોજગાર માટે તેમના પાસે જશે; બધા લોકો ધીરે ધીરે, થોડું થોડું કરીને પતન પામશે.

ક્ષયમેવ ગમિષ્યન્તિ ક્ષીણશેષા યુગક્ષયે। યસ્મિન્ કૃષ્ણો દિવં યાતસ્તસ્મિન્નેવ તદા દિને ।। ૩૭.

યુગના અંતે, થોડા જ લોકો બાકી રહી, બધા વિનાશ તરફ જશે; એ જ દિવસે, જ્યારે કૃષ્ણ સ્વર્ગે ગયા હતા.

પ્રતિપન્નઃ કલિયુગસ્તસ્ય સઙ્ખ્યાં નિબોધત। સહસ્રાણાં શતાનીહ ત્રીણિ માનુષસઙ્ખ્યયા। ષષ્ટિં ચૈવ સહસ્રાણિ વર્ષાણામુચ્યતે કલિઃ ।। ૩૭.

કળીયુગ શરૂ થયો છે; તેની ગણતરી સમજ: અહીં માનવ ગણતરી પ્રમાણે ત્રણ લાખ અને સાઠ હજાર વર્ષ કળીયુગના કહેવાય છે.

દિવ્યે વર્ષસહસ્રન્તુ તત્સન્ધ્યાંશં પ્રકીર્ત્તિતમ્। નિઃશેષે ચ તદા તસ્મિન્ કૃતં વૈ પ્રતિપત્સ્યતે ।। ૩૭.

દૈવી વર્ષના હજાર વર્ષ એ કળીયુગની સંધ્યાનો ભાગ કહેવાયો છે; એ પૂરો થવાથી ફરીથી કૃતયુગ શરૂ થશે.

ઐલ ઇક્ષ્વાકુવંશશ્ચ સહ ભેદૈઃ પ્રકીર્ત્તિતૌ। ઇક્ષ્વાકોસ્તુ સ્મૃતઃ ક્ષત્રઃ સુમિત્રાન્તં વિવસ્વતઃ ।। ૩૭.

ઐલ અને ઇક્ષ્વાકુ વંશ, તેમના શાખાઓ સાથે, ઉલ્લેખાયા છે; ઇક્ષ્વાકુનો ક્ષત્રિય વંશ વિવસ્વતના પુત્ર સુમિત્રા સુધી માનવામાં આવે છે.

ઐલં ક્ષત્રં ક્ષેમકાન્તં સોમવંશવિદો વિદુઃ। એતે વિવસ્વતઃ પુત્રાઃ કીર્ત્તિતાઃ કીર્ત્તિવર્દ્ધનાઃ ।। ૩૭.

ઐલ ક્ષત્રિય વંશ ક્ષેમક સુધીનો છે એમ સોમવંશ જાણનારા જાણે છે; એ બધા વિવસ્વતના પુત્રો છે, જે કીર્તિને વધારનાર છે.

અતીતા વર્ત્તમાનાશ્ચ તથૈવાનાગતાશ્ચ યે। બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવાન્વયે સ્મૃતાઃ ।। ૩૭.

ભૂતકાળ, વર્તમાન અને આવનારા, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર એમ અનુક્રમે યાદ કરવામાં આવ્યા છે.

યુગે યુગે મહાત્માનઃ સમતીતાઃ સહસ્રશઃ। બહુત્વાન્નામધેયાનાં પરિસંખ્યા કુલે કુલે ।। ૩૭.

દરેક યુગમાં હજારો મહાન આત્માઓ પસાર થઈ ગયા છે; તેમના નામો બહુ જ વધારે હોવાથી, દરેક કુળ પ્રમાણે તેમની ગણતરી કરવામાં આવી છે.

પુનરુક્તા બહુત્વાચ્ચ ન મયા પરિકીર્ત્તિતા। વૈવસ્વતેઽન્તરે હ્યસ્મિન્ નિમિવંશઃ સમાપ્યતે ।। ૩૭.

પુનરાવૃત્તિ અને સંખ્યાની વિશાળતા કારણે મેં બધા નામો ઉલ્લેખ્યા નથી; આ વૈવસ્વત મન્વંતરમાં નિમિ વંશનો અંત આવે છે.

એવાયાન્તુ યુગાખ્યાયાં યતઃ ક્ષત્રં પ્રપત્સ્યતે । તથા હિ કથયિષ્યામિ ગદતો મે નિબોધત ।। ૩૭.

હવે યુગોની વાતમાં, જ્યાંથી ક્ષત્રિય વંશ ઉદ્ભવશે, હું એ પ્રમાણે કહું છું; તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

દેવાપિઃ પૌરવો રાજા ઇક્ષ્વાકોશ્ચૈવ યો મતઃ। મહાયોગબલોપેતઃ કલાપગ્રામમાસ્થિતઃ ।। ૩૭.

દેવાપી પૌરવ રાજા અને ઇક્ષ્વાકુ, જે મહાન યોગબળ ધરાવે છે, કલાપ ગામમાં વસ્યા છે.