વાયુપુરાણમ્

અનાથા હિ પરિત્રસ્તા વાર્ત્તામુત્સૃજ્ય દુઃખિતાઃ। ત્યક્ત્વા પુરાણિ ગ્રામાંશ્ચ ભવિષ્યન્તિ વનૌકસઃ ।। ૩૭.

આ લોકો સહાય વિના, ભયભીત અને દુઃખી બની, પોતાનું જીવન ગુમાવી, જૂના ગામડાં છોડીને જંગલોમાં વસવાટ કરશે.

એવં નૃપેષુ નષ્ટેષુ પ્રજાસ્ત્યક્ત્વા ગૃહાણિ તુ। નષ્ટે સ્નેહે દુરાપન્ના ભ્રષ્ટસ્નેહાઃ સુહૃજ્જનાઃ ।। ૩૭.

જ્યારે રાજાઓ નાશ પામશે ત્યારે લોકો પોતાના ઘર છોડીને, પ્રેમથી વંચિત થઈ, દુઃખ ભોગવશે; મિત્રોમાં પણ પ્રેમના બંધન તૂટી જશે.

વર્ણાશ્રમપરિભ્રષ્ટાઃ સઙ્કરં ઘોરમાસ્થિતાઃ। સરિત્પર્વતસેવિન્યો ભવિષ્યન્તિ પ્રજાસ્તદા ।। ૩૭.

જાતિ અને આશ્રમથી વિમુખ થઈ, ભયાનક ગડમથલ સ્વીકારી, લોકો નદીઓ અને પર્વતો પાસે રહેવા લાગશે.

સરિતઃ સાગરાનૂપાન્ સેવન્તે પર્વતાનિ ચ। અઙ્ગાન્ કલિઙ્ગાન્ વઙ્ગાંશ્ચ કાશ્મીરાન્ કાશિકોશલાન્ ।। ૩૭.

એ લોકો નદીઓ, દરિયાકાંઠા અને પર્વતો પાસે જશે, તથા અંગ, કલિંગ, વંગ, કાશ્મીર, કાશી અને કોશલ પ્રદેશોમાં પણ રહેશે.

ઋષિકાન્તગિરિદ્રોણીઃ સંશ્રયિષ્યન્તિ માનવાઃ। કૃત્સ્નં હિમવતઃ પૃષ્ઠં કૂલં ચ લવણામ્ભસઃ ।। ૩૭.

માણસો ઋષિઓના પર્વતોની ઢાળ અને ખીણોમાં, આખા હિમાલયના પીઠ પર અને ખારા દરિયાના કાંઠે આશરો લેશે.

અરણ્યાન્યભિપત્સ્યન્તિ હ્યાર્ય્યા મ્લેચ્છજનૈઃ સહ। મૃગૈર્મીનૈર્વિહઙ્ગૈશ્ચ શ્વાપદૈસ્તક્ષુભિસ્તથા। મધુશાકફલૈર્મૂલૈર્વર્ત્તયિષ્યન્તિ માનવાઃ ।। ૩૭.

સજ્જન લોકો વિદેશીઓ સાથે જંગલોમાં જશે; પ્રાણીઓ, માછલીઓ, પક્ષીઓ અને જંગલી જાનવરો સાથે, લોકો મધ, શાકભાજી, ફળ અને મૂળ ખાઈને જીવશે.

ચીરં પર્ણઞ્ચ વિવિધં વલ્કલાન્યજિનાનિ ચ। સ્વયં કૃત્વા વિવત્સ્યન્તિ યથા મુનિજનાસ્તથા ।। ૩૭.

એ લોકો જાતે જ વિવિધ છાલના કપડા, પાંદડા અને ચામડાં બનાવીને, મુનિઓની જેમ જીવન પસાર કરશે.

બીજાન્નાનિ તથા નિમ્નેસ્વીહન્તઃ કાષ્ઠશઙ્કુભિઃ। અજૈડકં ખરોષ્ટ્રઞ્ચ પાલયિષ્યન્તિ યત્નતઃ ।। ૩૭.

એ લોકો નીચાણવાળા પ્રદેશોમાં લાકડાની લાકડીઓ વડે અનાજ ઉગાડશે; અને બકરી, ધેડ, ખચ્ચર અને ઊંટને કાળજીપૂર્વક પાલશે.

નદીર્વત્સ્યન્તિ તોયાર્થે કૂલમાશ્રિત્ય માનવાઃ। પાર્થિવાન્ વ્યવહારેણ વિબાધન્તઃ પરસ્પરમ્ ।। ૩૭.

માણસો પાણી માટે નદીઓના કાંઠે વસશે અને વ્યવહારમાં એકબીજાને દુઃખ આપશે.

બહુમન્યાઃ પ્રજાહીનાઃ શૌચાચારવિવર્જિતાઃ। એવં ભવિષ્યન્તિ નરાસ્તદાધર્મ્મે વ્યવસ્થિતાઃ ।। ૩૭.

જોકે બહુ માન્ય ગણાશે, પણ લોકો વિહોણા, શુદ્ધિ અને સારા વર્તન વિના, એ રીતે અધર્મમાં સ્થિર રહેશે.

હીનાદ્ધીનાંસ્તથા ધર્મ્માન્ પ્રજાઃ સમનુવર્ત્તતે। આયુસ્તદા ત્રયોવિંશં ન કશ્ચિદતિવર્ત્તતે ।। ૩૭.

લોકો નીચ અને અધૂરા ધર્મોનું અનુસરણ કરશે; એ સમયે કોઈ પણ વ્યક્તિ ત્રીસ વર્ષથી વધુ જીવી શકશે નહીં.

દુર્બલા વિષયગ્લાના જરયા સંપરિપ્લુતાઃ। પત્રમૂલફલાહારાશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરાઃ ।। ૩૭.

દુર્બળ, વિષયવાસનાથી થાકી ગયેલા, વૃદ્ધાવસ્થાથી ઘેરાયેલા, પાંદડા, મૂળ અને ફળ ખાઈને, છાલ અને કાળાં મૃગચર્મ પહેરીને જીવશે.

વૃત્ત્યર્થમભિલિપ્સન્તશ્ચરિષ્યન્તિ વસુન્ધરામ્। એતત્કાલમનુપ્રાપ્તાઃ પ્રજાઃ કલિયુગાન્તકે ।। ૩૭.

જીવિકા માટે લોકો ધરતી પર ફરશે; આવા લોકો કળિયુગના અંતે આવી પહોંચશે.

ક્ષીણે કલિયુગે તસ્મિન્ દિવ્યે વર્ષસહસ્રકે। નિઃશેષાસ્તુ ભવિષ્યન્તિ સાર્દ્ધં કલિયુગેન તુ। સસન્ધ્યાંશે તુ નિઃશેષે કૃતં વૈ પ્રતિપત્સ્યતે ।। ૩૭.

જ્યારે કળિયુગ ક્ષીણ થઈ જશે, એ દિવ્ય હજાર વર્ષોમાં, બધું કળિયુગ સાથે સમાપ્ત થઈ જશે; જ્યારે તેની સાંજ પણ પૂરી થઈ જશે, ત્યારે ફરીથી સત્યયુગ આવશે.

યદા ચન્દ્રશ્ચ સૂર્ય્યશ્ચ તથા તિષ્યબૃહસ્પતી। એકરાત્રે ભરિષ્યન્તિ તદા કૃતયુગં ભવેત્ ।। ૩૭.

જ્યારે ચંદ્ર, સૂર્ય અને તિષ્ય-બૃહસ્પતિ એક જ રાત્રે હશે, ત્યારે સત્યયુગ શરૂ થશે.

એષ વંશક્રમઃ કૃત્સ્નં કીર્તિતો વો યથાક્રમમ્। અતીતા વર્ત્તમાનાશ્ચ તથૈવાનાગતાશ્ચ યે ।। ૩૭.

આ આખી વંશાવળી તમને ક્રમશઃ કહી છે, જે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને આવનાર છે.

મહાદેવાભિષેકાત્તુ જન્મ યાવત્પરિક્ષિતઃ। એતદ્વર્ષસહસ્રન્તુ જ્ઞેયં પઞ્ચાદશદુત્તરમ્ ।। ૩૭.

મહાદેવના અભિષેકથી લઈને પરિક્ષિતના જન્મ સુધી, આ હજાર વર્ષ અને પંદર વધુ ગણવા જોઈએ.

પ્રમાણં વૈ તથા ચોક્તં મહાપદ્માન્તરં ચ યત્। અન્તરં તચ્છતાન્યષ્ટૌ ષટ્‌ત્રિંશચ્ચ સમાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૭.

માપ અને મહાપદ્મ વચ્ચેનું અંતર જેવું કહેવામાં આવ્યું છે, એ અંતર એકસો છયાસી વર્ષ ગણાય છે.

એતત્કાલાન્તરં ભાવ્યા અન્ધ્રાન્તા યે પ્રકીર્ત્તિતાઃ। ભવિષ્યૈસ્તત્ર સઙ્ખ્યાતાઃ પુરાણજ્ઞૈઃ શ્રુતર્ષિભિઃ ।। ૩૭.

આ સમયગાળો એ અંધ્ર અંતવાળા જે કહેવાય છે, તેમના માટે માનવો. તેમનો સંખ્યા પુરાણ જાણનારા ઋષિઓએ જણાવી છે.

સપ્તર્ષયસ્તદા પ્રાહુઃ પ્રતીપે રાજ્ઞિ વૈ શતમ્। સપ્તવિંશૈઃ શતૈર્ભાવ્યા અન્ધ્રાણાં તે ત્વયા પુનઃ ।। ૩૭.

તે સમયે સત્તર ઋષિઓએ પ્રતિપ રાજાના સમયમાં એકસો વર્ષ કહ્યું હતું; અને અંધ્રો માટે તું સત્તાવીસ સો વર્ષ ફરીથી ગણ.

સપ્તવિંશતિપર્ય્યન્તે કૃત્સ્ને નક્ષત્રમણ્ડલે। સપ્તર્ષયસ્તુ તિષ્ઠન્તિ પર્યાયેણ શતં શતમ્। સપ્તર્ષીણાં યુગં હ્યેતદ્દિવ્યયા સઙ્ખ્યયા સ્મૃતમ્ ।। ૩૭.

સત્તાવીસના અંતે, આખા નક્ષત્રમંડળમાં, સત્તર ઋષિઓ દરેક ચક્રમાં એકસો વર્ષ રહે છે; આ સત્તર ઋષિઓનું યુગ કહેવાય છે, જે દૈવી ગણતરીમાં માનવામાં આવે છે.

સા સા દિવ્યા સ્મૃતા ષષ્ટિર્દિવ્યાહ્નાશ્ચૈવ સપ્તભિઃ । તેભ્યઃ પ્રવર્ત્તતે કાલો દિવ્યઃ સપ્તર્ષિભિસ્તુ તૈઃ ।। ૩૭.

એ દૈવી યુગ સાઠ અને સાત દૈવી દિવસ સાથે માનવામાં આવે છે; એમાંથી દૈવી સમય સત્તર ઋષિઓ દ્વારા ચાલે છે.

સપ્તર્ષીણાન્તુ યે પૂર્વા દૃશ્યન્તે ઉત્તરાદિશિ। તતો મધ્યેન ચ ક્ષેત્રં દૃશ્યતે યત્સમં દિવિ ।। ૩૭.

પહેલા સત્તર ઋષિઓ ઉત્તર દિશામાં દેખાય છે; પછી મધ્યમાં જે ક્ષેત્ર દેખાય છે, તે આકાશમાં સમાન છે.

તેન સપ્તર્ષયો યુક્તા જ્ઞેયા વ્યોમ્નિ શતં સમાઃ। નક્ષત્રાણામૃષીણાઞ્ચ યોગસ્યૈતન્નિદર્શનમ્ ।। ૩૭.

એથી સત્તર ઋષિઓ આકાશમાં એકસો વર્ષ માટે જોડાયેલા છે એમ જાણવું; આ નક્ષત્રો અને ઋષિઓના સંયોગનું નિર્દેશન છે.

સપ્તર્ષયો મઘાયુક્તાઃ કાલે પારિક્ષિતે શતમ્। અન્ધ્રાંશે સ ચતુર્વ્વિશે ભવિષ્યન્તિ મતે મમ ।। ૩૭.

સત્તર ઋષિઓ મઘા સાથે જોડાયેલા, નિર્ધારિત સમયમાં એકસો વર્ષ રહે છે; અંધ્રના ભાગમાં ચોઅવીસમા સ્થાને તેઓ રહેશે, એમ મારી માન્યતા છે.

ઇમાસ્તદા તુ પ્રકૃતિર્વ્યાપત્સ્યન્તિ પ્રજા ભૃશમ્। અનૃતોપહતાઃ સર્વા ધર્મતઃ કામતોઽર્થતઃ ।। ૩૭.

પછી એ લોકોની સ્વભાવમાં ખૂબ બગાડ આવી જશે; બધા લોકો ધર્મ, કામ અને અર્થમાં અસત્યથી પીડાય જશે.

શ્રૌતસ્માર્ત્તે પ્રશિથિલે ધર્મે વર્ણાશ્રમે તદા। શઙ્કરં દુર્બલાત્માનઃ પ્રતિપત્સ્યન્તિ મોહિતાઃ ।। ૩૭.

જ્યારે શ્રૌત અને સ્માર્ત ધર્મ, varnashramના ધર્મો દુર્બળ થઈ જશે, ત્યારે મૂર્ખ અને ભ્રમિત લોકો શંકરનું મત અપનાવશે.

સંસક્તાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ શૂદ્રાઃ સાર્દ્ધં દ્વિજાતિભિઃ। બ્રાહ્મણાઃ શૂદ્રયષ્ટારઃ શૂદ્રા વૈ મન્ત્રયોનયઃ ।। ૩૭.

શૂદ્રો દ્વિજાતિઓ સાથે મળીને રહેશે; બ્રાહ્મણો શૂદ્રો માટે યજ્ઞ કરશે, અને શૂદ્રો મંત્રોના સ્ત્રોત બનશે.

ઉપસ્થાસ્યન્તિ તાન્ વિપ્રાસ્તદા વૈ વૃત્તિલિપ્સવઃ । લવં લવં ભ્રસ્યમાનાઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ ક્રમેણ તુ ।। ૩૭.

તે સમયે બ્રાહ્મણો રોજગાર માટે તેમના પાસે જશે; બધા લોકો ધીરે ધીરે, થોડું થોડું કરીને પતન પામશે.