વાયુપુરાણમ્

દણ્ડપાણેર્નિરામિત્રે નિરામિત્રાચ્ચ ક્ષેમકઃ। પઞ્ચવિંશનૃપા હ્યેતે ભવિષ્યાઃ પૂર્વવંશજાઃ ।। ૩૭.

દંડપાણીથી નિરામિત્ર જન્મશે અને નિરામિત્રથી ક્ષેમક પેદા થશે. આ રીતે કુલ પચ્ચીસ રાજાઓ આ પ્રાચીન વંશમાં જન્મશે.

અત્રાનુવંશશ્લોકોઽયં ગીતો વિપ્રૈઃ પુરાવિદૈઃ। બ્રહ્મક્ષત્રસ્ય યો યોનિર્વંશો દેવર્ષિસત્કૃતઃ ।। ૩૭.

આ વંશ વિશે વિદ્વાનોએ ગાયેલો એક શ્લોક છે: 'દેવર્ષિ દ્વારા સન્માનિત આ વંશ બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય બંનેનો મૂળ છે.'

ક્ષેમકં પ્રાપ્ય રાજાનં સંસ્થાં પ્રાપ્સ્યતિ વૈ કલૌ। ઇત્યેષ પૌરવો વંશો યથાવદનુકીર્ત્તિતઃ ।। ૩૭.

જ્યારે ક્ષેમક રાજા બનશે, ત્યારે કલિયુગમાં આ વંશનું અંત આવશે. આ રીતે પૌરવ વંશનું યોગ્ય રીતે વર્ણન થયું.

ધીમતઃ પાણ્ડુપુત્રસ્ય હ્યર્જુનસ્ય મહાત્મનઃ। અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ઇક્ષ્વાકૂણાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૭.

હવે હું પાંડુના વિદ્વાન પુત્ર મહાત્મા અર્જુન પછીના ઇક્ષ્વાકુઓના મહાન વંશનું વર્ણન કરીશ.

બૃહદ્રથસ્ય દાયાદો વીરો રાજા બૃહત્ક્ષયઃ । તતઃ ક્ષયઃ સુતસ્તસ્ય વત્સવ્યૂહસ્તતઃ ક્ષયાત્ ।। ૩૭.

બૃહદ્રથનો વારસદાર વીર રાજા બૃહત્ક્ષય હશે. તેના પુત્ર ક્ષય અને ક્ષયથી વત્સવ્યૂહ જન્મશે.

વત્સવ્યૂહાત્પ્રતિવ્યૂહસ્તસ્ય પુત્રો દિવાકરઃ। યશ્ચ સાંપ્રતમધ્યાસ્ત અયોધ્યાં નગરીં નૃપઃ ।। ૩૭.

વત્સવ્યૂહથી પ્રતિવ્યૂહ અને તેના પુત્ર દિવાકર થશે. દિવાકર એ રાજા છે જે હાલમાં અયોધ્યા શહેરમાં રાજ કરે છે.

દિવાકરસ્ય ભવિતા સહદેવો મહાયશાઃ। સહદેવસ્ય દાયાદો બૃહદશ્વો ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

દિવાકરનો પુત્ર મહાપ્રસિદ્ધ સહદેવ થશે. સહદેવનો વારસદાર બૃહદશ્વ હશે.

તસ્ય ભાનુરથો ભાવ્યઃ પ્રતીતાશ્વશ્ચ તત્સુતઃ। પ્રતીતાશ્વસુતશ્ચાપિ સુપ્રતીતો ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

બૃહદશ્વનો પુત્ર ભાનુરથ અને ભાનુરથનો પુત્ર પ્રતિતાશ્વ થશે. પ્રતિતાશ્વનો પુત્ર સુપ્રતીત હશે.

સહદેવઃ સુતસ્તસ્ય સુનક્ષત્રશ્ચ તત્સુતઃ ।। ૩૭.

સુપ્રતીતનો પુત્ર સહદેવ અને સહદેવનો પુત્ર સુનક્ષત્ર હશે.

કિન્નરસ્તુ સુનક્ષત્રાદ્ભવિષ્યતિ પરંતપઃ। ભવિતા ચાન્તરિક્ષસ્તુ કિન્નરસ્ય સુતો મહાન્ ।। ૩૭.

સુનક્ષત્રથી કિન્નર નામનો પરાક્રમી રાજા જન્મશે. કિન્નરનો મહાન પુત્ર અંતરિક્ષ હશે.

અન્તરિક્ષાત્સુપર્ણસ્તુ સુપર્ણાચ્ચાપ્યમિત્રજિત્। પુત્રસ્તસ્ય ભરદ્વાજો ધર્મી તસ્ય સુતઃ સ્મૃતઃ। પુત્રઃ કૃતઞ્જયો નામ ધર્મિણઃ સ ભવિષ્યતિ। કૃતઞ્જયસુતો વ્રાતો તસ્ય પુત્રો રણઞ્જયઃ ।। ૩૭.

અંતરિક્ષથી સુપર્ણ અને સુપર્ણથી અમિત્રજિત જન્મશે. અમિત્રજિતનો પુત્ર ધર્મી ભરદ્વાજ હશે. ધર્મીનો પુત્ર કૃતંજય કહેવાશે. કૃતંજયનો પુત્ર વ્રાત અને વ્રાતનો પુત્ર રણંજય હશે.

ભવિતા સઞ્જયશ્ચાપિ વીરો રાજા રણઞ્જયાત્। સઞ્જયસ્ય સુતઃ શાક્યઃ શાક્યાચ્છુદ્ધોદનોઽભવત્ ।। ૩૭.

વીર અને યુદ્ધમાં વિજયી એવા સંજય નામના રાજા થશે; સંજયના પુત્ર શાક્ય થશે અને શાક્યમાંથી શુદ્ધોધન જન્મશે.

શુદ્ધોદનસ્ય ભવિતા શાક્યાર્થે રાહુલઃ સ્મૃતઃ। પ્રસેનજિત્તતો ભાવ્યઃ ક્ષુદ્રકો ભવિતા તતઃ ।। ૩૭.

શુદ્ધોધનને શાક્ય વંશ માટે રાહુલ નામનો પુત્ર થશે; પ્રસેનજિતમાંથી ક્ષુદ્રક જન્મશે અને ત્યારબાદ બીજો પુત્ર થશે.

ક્ષુદ્રકાત્ક્ષુલિકો ભાવ્યઃ ક્ષુલિકાત્સુરથઃ સ્મૃતઃ। સુમિત્રઃ સુરથસ્યાપિ અન્ત્યશ્ચ ભવિતા નૃપઃ ।। ૩૭.

ક્ષુદ્રકમાંથી ક્ષુલિક જન્મશે, ક્ષુલિકમાંથી સુરથ નામે રાજા થશે; સુરથમાંથી સુમિત્ર જન્મશે અને એ છેલ્લો રાજા રહેશે.

એતે ઐક્ષ્વાકવાઃ પ્રોક્તા ભવિતારઃ કલૌ યુગે। બૃહદ્બલાન્વયે જાતા ભવિતારઃ કલૌ યુગે। શૂરાશ્ચ કૃતવિદ્યાશ્ચ સત્યસન્ધા જિતેન્દ્રિયાઃ ।। ૩૭.

આ બધા ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજાઓ કહ્યા છે, જે બૃહદ્બલના વંશમાં કલિયુગમાં જન્મશે; એ બધા શૂરવીર, વિદ્વાન, સત્યનિષ્ઠ અને ઇન્દ્રિયજિત હશે.

અત્રાનુવંશશ્લોકોઽયં ભવિષ્યજ્ઞૈરુદાહૃતઃ। ઇક્ષ્વાકૂણામયં વંશઃ સુમિત્રાન્તો ભવિષ્યતિ। સુમિત્રં પ્રાપ્ય રાજાનં સંસ્થાં પ્રાપ્સ્યતિ વૈ કલૌ। ઇત્યેતન્માનવં ક્ષેત્રમૈલઞ્ચ સમુદાહૃતમ્ ।। ૩૭.

અહીં ભવિષ્ય જાણનારા વંશાવલિકારોએ એક શ્લોક કહ્યો છે: 'આ ઇક્ષ્વાકુઓનો વંશ છે, જે સુમિત્ર સુધી પહોંચીને પૂર્ણ થશે; સુમિત્ર રાજા બન્યા પછી કલિયુગમાં વંશનો અંત આવશે.' આમ માનવ વંશ અને માઇલેય વંશનું વર્ણન થયું.

અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ માગધેયાન્બૃહદ્રથાન્। જરાસન્ધસ્ય યે વંશે સહદેવાન્વયે નૃપાઃ ।। ૩૭.

હવે હું બૃહદ્રથ વંશના મગધ રાજાઓનું વર્ણન કરું છું, જે જરાસંધના વંશમાં સહદેવના વંશજ છે.

અતીતા વર્ત્તમાનાશ્ચ ભવિષ્યાશ્ચ તથા પુનઃ। પ્રાધાન્યતઃ પ્રવક્ષ્યામિ ગદતો મે નિબોધત ।। ૩૭.

અતિત, વર્તમાન અને ભવિષ્યના રાજાઓનું મુખ્યત્વે વર્ણન કરું છું; તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

સંગ્રામે ભારતે તસ્મિન્ સહદેવો નિપાતિતઃ। સોમાધિસ્તસ્ય તનયો રાજર્ષિઃ સગિરિવ્રજે ।। ૩૭.

ભારત યુદ્ધમાં સહદેવ મારો ગયો; તેની પૌત્રી ગિરિવ્રજ નગરીમાં સોમાધિ નામે રાજર્ષિ થયો.

પઞ્ચાશતં તથાષ્ટૌ ચ સમા રાજ્યમકારયત્। શ્રુતશ્રવાઃ ચતુઃષષ્ટિસમાસ્તસ્ય સુતોઽભવત્। અયુતાયુસ્તુ ષડ્વિંશં રાજ્યં વર્ષાણ્યકારયત્। સમાઃ શતં નિરામિત્રો મહીં ભુક્ત્વા દિવઙ્ગતઃ ।। ૩૭.

એણે અડસઠ વર્ષ રાજ કર્યું; તેનો પુત્ર શ્રુતશ્રવાએ ચૌસઠ વર્ષ આયુષ્ય પામ્યું. અયુતાયુએ છવીસ વર્ષ રાજ કર્યું અને નિરમિત્રે સો વર્ષ સુધી પૃથ્વી ભોગવીને પરલોક પામ્યો.

પઞ્ચાશતં સમાઃ ષટ્ ચ સુકૃત્તઃ પ્રાપ્તવાન્મહીમ્। ત્રયોવિંશં બૃહત્કર્મા રાજ્યં વર્ષાણ્યકારયત્ ।। ૩૭.

સુકૃતે છપન વર્ષ પૃથ્વી પર રાજ કર્યું; બૃહત્કર્માએ ત્રેવીસ વર્ષ રાજ કર્યું.

સેનાજિત્સામ્પ્રતં ચાપિ એતાં વૈ ભુજ્યતે સમાઃ। શ્રુતઞ્જયસ્તુ વર્ષાણિ ચત્વારિંશદ્ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

હમણા સેનાજિત આ વર્ષો સુધી રાજ કરે છે; શ્રુતંજયે ચાલીસ વર્ષ સુધી રાજ કરશે.

મહાબાહુર્મહાબુદ્ધિર્મહાભીમપરાક્રમઃ। પઞ્ચત્રિંશત્તુ વર્ષાણિ મહીં પાલયિતા નૃપઃ ।। ૩૭.

મહાબાહુ, મહાબુદ્ધિ અને મહાભયંકર પરાક્રમવાળો રાજા પાંત્રીસ વર્ષ સુધી પૃથ્વીનું રક્ષણ કરશે.

અષ્ટપઞ્ચા શતં ચાબ્દાન્ રાજ્યે સ્થાસ્યતિ વૈ શુચિઃ। અષ્ટાવિંશત્સમાઃ પૂર્ણાઃ ક્ષેમો રાજા ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

પવિત્ર રાજા પચાસ અને પાંત્રીસ એમ પચાસપાંચ વર્ષ સુધી રાજ કરશે; ક્ષેમ નામે રાજા પૂર્ણ અઠ્ઠાવીસ વર્ષ સુધી રાજ કરશે.

ભુવતસ્તુ ચતુઃષષ્ટીરાજ્યં પ્રાપ્સ્યતિ વીર્ય્યવાન્। પઞ્ચવર્ષાણિ પૂર્ણાનિ ધર્મનેત્રો ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

ભુવત શક્તિશાળી રાજા ચોસઠ વર્ષ સુધી રાજ્ય પામશે; ધર્મનેત્ર પાંચ વર્ષ સુધી રાજ કરશે.

ભોક્ષ્યતે નૃપતિશ્ચૈવ હ્યષ્ટપઞ્ચાશતં સમાઃ। અષ્ટાત્રિંશત્સમા રાજ્યં સુવ્રતસ્ય ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

રાજા અડસઠ વર્ષ સુધી રાજ્ય ભોગવશે; સુવ્રત ત્રીસઠ વર્ષ સુધી રાજ કરશે.

ચત્વારિંશદ્દશાષ્ટૌ ચ દૃઢસેનો ભવિષ્યતિ। ત્રયસ્ત્રિંશત્તુ વર્ષાણિ સુમતિઃ પ્રાપ્સ્યતે તતઃ ।। ૩૭.

દૃઢસેન ચાળીસ અને આઠ, એમ અડતાલીસ વર્ષ સુધી રાજ કરશે; પછી સુમતિ ત્રેતીસ વર્ષ સુધી રાજ્ય પામશે.

દ્વાવિંશતિસમા રાજ્યં સુચલો ભોક્ષ્યતે તતઃ। ચત્વારિંશત્સમા રાજા સુનેત્રો ભોક્ષ્યતે તતઃ ।। ૩૭.

સુચલ બાવીસ વર્ષ સુધી રાજ કરશે; પછી સુનેત્ર ચાલીસ વર્ષ સુધી રાજ કરશે.

સત્યજિત્પૃથિવીરાજ્યં ત્ર્યશીતિં ભોક્ષ્યતે સમાઃ। પ્રાપ્યેમાં વીરજિચ્ચાપિ પઞ્ચત્રિંશદ્ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

સત્યજિત ત્ર્યાસી વર્ષ સુધી પૃથ્વી પર રાજ કરશે; પછી વીરજિત પાંત્રીસ વર્ષ સુધી રાજ્ય પામશે.