વાયુપુરાણમ્

તાન્ સર્વાન્ કીર્ત્તયિષ્યામિ ભવિષ્યે પઠિતાન્નૃપાન્। તેભ્યઃ પરે ચ યે ચાન્યે ઉત્પત્સ્યન્તે મહીક્ષિતઃ ।। ૩૭.

હું ભવિષ્યમાં આવનારા બધા રાજાઓનું વર્ણન કરીશ, અને પછી જે-જે મહારાજાઓ જન્મશે તેમનું પણ નામ લઉં છું.

ક્ષત્રાઃ પારશવાઃ શૂદ્રાસ્તથા યે ચ દ્વિજાતયઃ। અન્ધાઃ શકાઃ પુલિન્દાશ્ચ તૂલિકા યવનૈઃ સહ ।। ૩૭.

ક્ષત્રિય, પારશવ, શૂદ્ર અને દ્વિજાતિ, અંધ, શક, પુલિંદ, તુલિક અને યવન સાથેના લોકો.

કૈવર્ત્તાભીરશબરા યે ચાન્યે મ્લેચ્છજાતયઃ। વર્ષાગ્રતઃ પ્રવક્ષ્યામિ નામતશ્ચૈવ તાન્નૃપાન્ ।। ૩૭.

કૈવર્ત, આભીર, શબર અને અન્ય મ્લેચ્છ જાતિઓ; વર્ષવાર તેમનું વર્ણન કરીશ અને તે રાજાઓના નામ પણ કહું છું.

અધિસામકૃષ્ણઃ સોઽયં સામ્પ્રતં પૌરવાન્નૃપઃ। તસ્યાન્વવાયે વક્ષ્યામિ ભવિષ્યે તાવતો નૃપાન્ ।। ૩૭.

અધિસામકૃષ્ણ નામનો રાજા હાલમાં પૌરવ વંશમાં રાજ કરે છે. હવે હું તેના વંશમાં ભવિષ્યમાં જન્મનારા રાજાઓનું ક્રમશઃ વર્ણન કરીશ.

અધિસામકૃષ્ણપુત્રો નિર્વક્રે ભવિતા કિલ। ગઙ્ગયાપહૃતે તસ્મિન્નગરે નાગસાહ્વયે। ત્યક્ત્વા ચ તં સુવાસઞ્ચ કૌશામ્બ્યાં સ નિવત્સ્યતિ ।। ૩૭.

અધિસામકૃષ્ણનો પુત્ર નિર્વક્ર રહેશે એવું કહેવાય છે. જ્યારે ગંગા નાગસાહ્વય નામના શહેરને વહેંચી નાખશે, ત્યારે તે પોતાનું ઘર અને શહેર છોડીને કૌશાંબીમાં વસશે.

ભવિષ્યદુષ્ણસ્તત્પુત્ર ઉષ્ણાચ્ચિત્રરથઃ સ્મૃતઃ। શુચિદ્રથશ્ચિત્રરથાદ્‌વૃતિમાંશ્ચ શુચિદ્રથાત્ ।। ૩૭.

નિર્વક્રનો પુત્ર ઉષ્ણ હશે અને ઉષ્ણથી ચિત્રરથ જન્મશે. ચિત્રરથથી શુચિદ્રથ અને શુચિદ્રથથી વૃતિમાન પેદા થશે.

સુષેણો વૈ મહાવીર્યો ભવિષ્યતિ મહાયશાઃ। તસ્માત્સુષેણાદ્ભવિતા સુતીર્થો નામ પાર્થિવઃ ।। ૩૭.

વૃતિમાનથી સુશેણ નામનો મહાવીર અને પ્રસિદ્ધ રાજા જન્મશે. સુશેણથી સુતીર્થ નામનો રાજા થશે.

રુચઃ સુતીર્થાદ્ભવિતા ત્રિચક્ષો ભવિતા તતઃ। ત્રિચક્ષસ્ય તુ દાયાદો ભવિતા વૈ સુખીબલઃ ।। ૩૭.

સુતીર્થથી રુચ જન્મશે અને રુચથી ત્રિચક્ષુ. ત્રિચક્ષુનો વારસદાર સુખીબલ હશે.

સુખીબલસુતશ્ચાપિ ભાવ્યો રાજા પરિપ્લુતઃ। પરિપ્લુતસુતશ્ચાપિ ભવિતા સુનયો નૃપઃ ।। ૩૭.

સુખીબલનો પુત્ર પરિપ્લુત રાજા બનશે અને પરિપ્લુતનો પુત્ર સુનય રાજા થશે.

મેધાવી સુનયસ્યાથ ભવિષ્યતિ નરાધિપઃ। મેધાવિનઃ સુતશ્ચાપિ દણ્ડપાણિર્ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

સુનયનો પુત્ર મેધાવી રાજા બનશે. મેધાવીનો પુત્ર દંડપાણી થશે.

દણ્ડપાણેર્નિરામિત્રે નિરામિત્રાચ્ચ ક્ષેમકઃ। પઞ્ચવિંશનૃપા હ્યેતે ભવિષ્યાઃ પૂર્વવંશજાઃ ।। ૩૭.

દંડપાણીથી નિરામિત્ર જન્મશે અને નિરામિત્રથી ક્ષેમક પેદા થશે. આ રીતે કુલ પચ્ચીસ રાજાઓ આ પ્રાચીન વંશમાં જન્મશે.

અત્રાનુવંશશ્લોકોઽયં ગીતો વિપ્રૈઃ પુરાવિદૈઃ। બ્રહ્મક્ષત્રસ્ય યો યોનિર્વંશો દેવર્ષિસત્કૃતઃ ।। ૩૭.

આ વંશ વિશે વિદ્વાનોએ ગાયેલો એક શ્લોક છે: 'દેવર્ષિ દ્વારા સન્માનિત આ વંશ બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય બંનેનો મૂળ છે.'

ક્ષેમકં પ્રાપ્ય રાજાનં સંસ્થાં પ્રાપ્સ્યતિ વૈ કલૌ। ઇત્યેષ પૌરવો વંશો યથાવદનુકીર્ત્તિતઃ ।। ૩૭.

જ્યારે ક્ષેમક રાજા બનશે, ત્યારે કલિયુગમાં આ વંશનું અંત આવશે. આ રીતે પૌરવ વંશનું યોગ્ય રીતે વર્ણન થયું.

ધીમતઃ પાણ્ડુપુત્રસ્ય હ્યર્જુનસ્ય મહાત્મનઃ। અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ઇક્ષ્વાકૂણાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૭.

હવે હું પાંડુના વિદ્વાન પુત્ર મહાત્મા અર્જુન પછીના ઇક્ષ્વાકુઓના મહાન વંશનું વર્ણન કરીશ.

બૃહદ્રથસ્ય દાયાદો વીરો રાજા બૃહત્ક્ષયઃ । તતઃ ક્ષયઃ સુતસ્તસ્ય વત્સવ્યૂહસ્તતઃ ક્ષયાત્ ।। ૩૭.

બૃહદ્રથનો વારસદાર વીર રાજા બૃહત્ક્ષય હશે. તેના પુત્ર ક્ષય અને ક્ષયથી વત્સવ્યૂહ જન્મશે.

વત્સવ્યૂહાત્પ્રતિવ્યૂહસ્તસ્ય પુત્રો દિવાકરઃ। યશ્ચ સાંપ્રતમધ્યાસ્ત અયોધ્યાં નગરીં નૃપઃ ।। ૩૭.

વત્સવ્યૂહથી પ્રતિવ્યૂહ અને તેના પુત્ર દિવાકર થશે. દિવાકર એ રાજા છે જે હાલમાં અયોધ્યા શહેરમાં રાજ કરે છે.

દિવાકરસ્ય ભવિતા સહદેવો મહાયશાઃ। સહદેવસ્ય દાયાદો બૃહદશ્વો ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

દિવાકરનો પુત્ર મહાપ્રસિદ્ધ સહદેવ થશે. સહદેવનો વારસદાર બૃહદશ્વ હશે.

તસ્ય ભાનુરથો ભાવ્યઃ પ્રતીતાશ્વશ્ચ તત્સુતઃ। પ્રતીતાશ્વસુતશ્ચાપિ સુપ્રતીતો ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

બૃહદશ્વનો પુત્ર ભાનુરથ અને ભાનુરથનો પુત્ર પ્રતિતાશ્વ થશે. પ્રતિતાશ્વનો પુત્ર સુપ્રતીત હશે.

સહદેવઃ સુતસ્તસ્ય સુનક્ષત્રશ્ચ તત્સુતઃ ।। ૩૭.

સુપ્રતીતનો પુત્ર સહદેવ અને સહદેવનો પુત્ર સુનક્ષત્ર હશે.

કિન્નરસ્તુ સુનક્ષત્રાદ્ભવિષ્યતિ પરંતપઃ। ભવિતા ચાન્તરિક્ષસ્તુ કિન્નરસ્ય સુતો મહાન્ ।। ૩૭.

સુનક્ષત્રથી કિન્નર નામનો પરાક્રમી રાજા જન્મશે. કિન્નરનો મહાન પુત્ર અંતરિક્ષ હશે.

અન્તરિક્ષાત્સુપર્ણસ્તુ સુપર્ણાચ્ચાપ્યમિત્રજિત્। પુત્રસ્તસ્ય ભરદ્વાજો ધર્મી તસ્ય સુતઃ સ્મૃતઃ। પુત્રઃ કૃતઞ્જયો નામ ધર્મિણઃ સ ભવિષ્યતિ। કૃતઞ્જયસુતો વ્રાતો તસ્ય પુત્રો રણઞ્જયઃ ।। ૩૭.

અંતરિક્ષથી સુપર્ણ અને સુપર્ણથી અમિત્રજિત જન્મશે. અમિત્રજિતનો પુત્ર ધર્મી ભરદ્વાજ હશે. ધર્મીનો પુત્ર કૃતંજય કહેવાશે. કૃતંજયનો પુત્ર વ્રાત અને વ્રાતનો પુત્ર રણંજય હશે.

ભવિતા સઞ્જયશ્ચાપિ વીરો રાજા રણઞ્જયાત્। સઞ્જયસ્ય સુતઃ શાક્યઃ શાક્યાચ્છુદ્ધોદનોઽભવત્ ।। ૩૭.

વીર અને યુદ્ધમાં વિજયી એવા સંજય નામના રાજા થશે; સંજયના પુત્ર શાક્ય થશે અને શાક્યમાંથી શુદ્ધોધન જન્મશે.

શુદ્ધોદનસ્ય ભવિતા શાક્યાર્થે રાહુલઃ સ્મૃતઃ। પ્રસેનજિત્તતો ભાવ્યઃ ક્ષુદ્રકો ભવિતા તતઃ ।। ૩૭.

શુદ્ધોધનને શાક્ય વંશ માટે રાહુલ નામનો પુત્ર થશે; પ્રસેનજિતમાંથી ક્ષુદ્રક જન્મશે અને ત્યારબાદ બીજો પુત્ર થશે.

ક્ષુદ્રકાત્ક્ષુલિકો ભાવ્યઃ ક્ષુલિકાત્સુરથઃ સ્મૃતઃ। સુમિત્રઃ સુરથસ્યાપિ અન્ત્યશ્ચ ભવિતા નૃપઃ ।। ૩૭.

ક્ષુદ્રકમાંથી ક્ષુલિક જન્મશે, ક્ષુલિકમાંથી સુરથ નામે રાજા થશે; સુરથમાંથી સુમિત્ર જન્મશે અને એ છેલ્લો રાજા રહેશે.

એતે ઐક્ષ્વાકવાઃ પ્રોક્તા ભવિતારઃ કલૌ યુગે। બૃહદ્બલાન્વયે જાતા ભવિતારઃ કલૌ યુગે। શૂરાશ્ચ કૃતવિદ્યાશ્ચ સત્યસન્ધા જિતેન્દ્રિયાઃ ।। ૩૭.

આ બધા ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજાઓ કહ્યા છે, જે બૃહદ્બલના વંશમાં કલિયુગમાં જન્મશે; એ બધા શૂરવીર, વિદ્વાન, સત્યનિષ્ઠ અને ઇન્દ્રિયજિત હશે.

અત્રાનુવંશશ્લોકોઽયં ભવિષ્યજ્ઞૈરુદાહૃતઃ। ઇક્ષ્વાકૂણામયં વંશઃ સુમિત્રાન્તો ભવિષ્યતિ। સુમિત્રં પ્રાપ્ય રાજાનં સંસ્થાં પ્રાપ્સ્યતિ વૈ કલૌ। ઇત્યેતન્માનવં ક્ષેત્રમૈલઞ્ચ સમુદાહૃતમ્ ।। ૩૭.

અહીં ભવિષ્ય જાણનારા વંશાવલિકારોએ એક શ્લોક કહ્યો છે: 'આ ઇક્ષ્વાકુઓનો વંશ છે, જે સુમિત્ર સુધી પહોંચીને પૂર્ણ થશે; સુમિત્ર રાજા બન્યા પછી કલિયુગમાં વંશનો અંત આવશે.' આમ માનવ વંશ અને માઇલેય વંશનું વર્ણન થયું.

અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ માગધેયાન્બૃહદ્રથાન્। જરાસન્ધસ્ય યે વંશે સહદેવાન્વયે નૃપાઃ ।। ૩૭.

હવે હું બૃહદ્રથ વંશના મગધ રાજાઓનું વર્ણન કરું છું, જે જરાસંધના વંશમાં સહદેવના વંશજ છે.

અતીતા વર્ત્તમાનાશ્ચ ભવિષ્યાશ્ચ તથા પુનઃ। પ્રાધાન્યતઃ પ્રવક્ષ્યામિ ગદતો મે નિબોધત ।। ૩૭.

અતિત, વર્તમાન અને ભવિષ્યના રાજાઓનું મુખ્યત્વે વર્ણન કરું છું; તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

સંગ્રામે ભારતે તસ્મિન્ સહદેવો નિપાતિતઃ। સોમાધિસ્તસ્ય તનયો રાજર્ષિઃ સગિરિવ્રજે ।। ૩૭.

ભારત યુદ્ધમાં સહદેવ મારો ગયો; તેની પૌત્રી ગિરિવ્રજ નગરીમાં સોમાધિ નામે રાજર્ષિ થયો.