વાયુપુરાણમ્

શન્તનુસ્ત્વભવદ્રાજા વિદ્વાન્ વૈ સ મહાભિષઃ । ઇમં ચોદાહરન્ત્યત્ર શ્લોકં પ્રતિ મહાભિષમ્ ।। ૩૭.

શાંતનુ વિદ્વાન અને મહાન વૈદ્ય રાજા બન્યા; મહાન વૈદ્ય વિશે અહીં આ શ્લોક કહેવામાં આવે છે.

યં યં રાજા સ્પૃશતિ વૈ જીર્ણં સમયતો નરમ્। પુનર્યુવા સ ભવતિ તસ્માત્તે શન્તનું વિદુઃ ।। ૩૭.

રાજા જે વૃદ્ધ માણસને સ્પર્શે છે, તે ફરી યુવાન બની જાય છે; તેથી લોકો તેમને શાંતનુ તરીકે ઓળખે છે.

તતોઽસ્ય શન્તનુત્વં વૈ પ્રજાસ્વિહ પરિશ્રુતમ્। સ ઉપયેમે ધર્મ્માત્મા શન્તનુ ર્જાહ્નવીં નૃપઃ ।। ૩૭.

શાંતનુનું યશ અહીં લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે; એ ધર્મપ્રિય રાજા શાંતનુએ જાહ્નવી સાથે લગ્ન કર્યા.

તસ્યાં દેવવ્રતં ભીષ્મં પુત્રં સોઽજનયત્પ્રભુઃ । સ ચ ભીષ્મ ઇતિ ખ્યાતઃ પાણ્ડવાનાં પિતામહઃ ।। ૩૭.

જાહ્નવીમાંથી ભગવાને દેવવ્રત નામે પુત્ર ભીષ્મને જન્મ આપ્યો; એ ભીષ્મ તરીકે જાણીતા છે અને પાંડવોના પિતામહ છે.

કાલે વિચિત્રવીર્યન્તુ શન્તનુ ર્જનયત્સુતમ્। શન્તનોર્દયિતં પુત્રં પ્રજાહિતકરમ્પ્રભુમ્। કૃષ્ણદ્વૈપાયનશ્ચૈવ ક્ષેત્રે વૈચિત્રવીર્યકે ।। ૩૭.

સમય જતાં શાંતનુએ પોતાને ખૂબ પ્રિય અને પ્રજાહિતમાં લાગેલા પુત્ર વિચિત્રવીર્યને જન્મ આપ્યો; અને કૃષ્ણ દ્વૈપાયનએ પણ વિચિત્રવીર્યના વંશમાં પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.

ધૃતરાષ્ટ્રઞ્ચ પાણ્ડુઞ્ચ વિદુરઞ્ચાપ્યજીજનત્। ધૃતરાષ્ટ્રાત્તુ ગાન્ધારી પુત્રાણાં સુષુવે શતમ્ ।। ૩૭.

તેમણે ધૃતરાષ્ટ્ર, પાંડુ અને વિદુરને જન્મ આપ્યા; અને ધૃતરાષ્ટ્રથી ગાંધારીએ સો પુત્રોને જન્મ આપ્યા.

તેષાં દુર્યોધનો જ્યેષ્ઠઃ સર્વ્વક્ષત્રસ્ય સ પ્રભુઃ। માદ્રી રાજ્ઞી પૃથા ચૈવ પાણ્ડોર્ભાર્યે બભૂવતુઃ ।। ૩૭.

આ બધા પુત્રોમાં દુર્યોધન મોટો અને બધા ક્ષત્રિયોમાં પ્રમુખ હતો; પાંડુની પત્નીઓમાં માદ્રી અને પૃથા હતી.

દેવદત્તાઃ સુતાસ્તાભ્યાં પાણ્ડોરર્થે વિજજ્ઞિરે। ધર્મ્માદ્યુધિષ્ઠિરો જજ્ઞે વાયોર્જજ્ઞે વૃકોદરઃ ।। ૩૭.

આ બન્ને પત્નીઓથી પાંડુને દેવો દ્વારા પુત્રો પ્રાપ્ત થયા; ધર્મથી યુધિષ્ઠિર અને વાયુથી વૃકોદર જન્મ્યા.

ઇન્દ્રાદ્ધનઞ્જયો જજ્ઞે શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ। અશ્વિભ્યાં સહ દેવશ્ચ નકુલશ્ચાપિ માદ્રિજૌ ।। ૩૭.

ઇન્દ્રથી ધનંજયનો જન્મ થયો, જે શક્ર જેટલી પરાક્રમી છે; અને અશ્વિનીદેવોથી માદ્રીના પુત્ર નકુલ અને સહદેવ જન્મ્યા.

પઞ્ચૈવ પાણ્ડવેભ્યશ્ચ દ્રૌપદ્યાં જજ્ઞિરે સુતાઃ। દ્રૌપદ્યજનયજ્જ્યેષ્ઠં શ્રુતિવિદ્ધં યુધિષ્ઠિરાત્ ।। ૩૭.

પાંડવોમાંથી દ્રૌપદીના ગર્ભે પાંચ પુત્રો જન્મ્યા; દ્રૌપદીએ યુધિષ્ઠિરથી મોટા પુત્ર શ્રુતિવિધને જન્મ આપ્યો.

હિડમ્બા ભીમસેનાત્તુ જજ્ઞે પુત્રં ઘટોત્કચમ્। કાશ્યાઃ પુનર્ભીમસેનાજ્જજ્ઞે સર્વ્વવૃકં સુતમ્ ।। ૩૭.

ભીમસેન અને હિડિમ્બાથી ઘટોત્કચ નામનો પુત્ર થયો; અને કાશ્યા સાથે ભીમસેનથી સર્વવૃક નામનો પુત્ર થયો.

સુહોત્રં વિજયા માદ્રી સહદેવાદજાયત। કરેમત્યાન્તુ વૈદ્યાયાં નિરમિત્રસ્તુ લાઙ્ગલિઃ ।। ૩૭.

માદ્રીના પુત્ર વિજયાએ સુહોત્રને જન્મ આપ્યો; અને સહદેવ અને વૈદ્યા પાસેથી નિરમિત્ર અને લાંગલિ જન્મ્યા.

સુભદ્રાયાં રથી પાર્થાદભિમન્યુરજાયત। ઉત્તરાયાન્તુ વૈરાટ્યાં પરિક્ષિદભિમન્યુજઃ ।। ૩૭.

પાર્થ અને સુભદ્રાથી રથ ચલાવનાર અભિમન્યુ જન્મ્યો; અને અભિમન્યુ અને વિરાટની પુત્રી ઉત્તરાથી પરિક્ષિત જન્મ્યો.

પરિક્ષિતસ્તુ દાયાદો રાજાસીજ્જનમેજયઃ। બ્રાહ્મણાન્ સ્થાપયામાસ સ વૈ વાજસનેયિકાન્ ।। ૩૭.

પરિક્ષિતનો વારસદાર રાજા જનમેજય થયો; તેણે વાજસનેય વંશના બ્રાહ્મણોને સ્થાપ્યા.

અસપત્નં તદામર્ષાદ્વૈશમ્પાયન એવ તુ। ન સ્થાસ્યતીહ દુર્બુદ્ધે તવૈતદ્વચનં ભુવિ ।। ૩૭.

અસંતોષથી વૈશંપાયને કહ્યું: 'હે મૂર્ખ, તારો આ વચન અહીં બિનપ્રતિસ્પર્ધી રહેશે નહીં.'

યાવત્સ્થા સ્યામ્યહં લોકે તાવન્નૈતત્પ્રશસ્યતે। અભિતઃ સંસ્થિતશ્ચાપિ તતઃ સ જનમેજયઃ ।। ૩૭.

જ્યાં સુધી હું આ દુનિયામાં છું, ત્યાં સુધી આ પ્રસંશિત થવાનું નથી; અને પછી પણ, જનમેજય માટે પણ આવું જ થયું હતું.

પૌર્ણમાસ્યેન હવિષા દેવમિષ્ટ્વા પ્રજાપતિમ્। વિજ્ઞાય સંસ્થિતોઽપશ્યત્તદ્વધીષ્ટાં વિભોર્મખે ।। ૩૭.

પૌર્ણિમાના દિવસે હવનથી પ્રજાપતિની પૂજા કરીને અને સમજીને, તે વિદાય થયો અને ભગવાને યજ્ઞમાં ઈચ્છેલું વિનાશ જોયું.

પરિક્ષિત્તનયશ્વાપિ પૌરવો જનમેજયઃ । દ્વિરશ્વમેધમાહૃત્ય તતો વાજસનેયકમ્ । પ્રવર્ત્તયિત્વા તદ્બ્રહ્મ ત્રિખર્વ્વી જનમેજયઃ ।। ૩૭.

પરિક્ષિતનો પુત્ર, પૌરવ વંશનો જનમેજય, બે વખત અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરીને, પછી વાજસનેય પરંપરા સ્થાપી, અને ત્રણ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરીને તે બ્રહ્મા સ્થાપી.

ખર્વ્વમશ્વકમુખ્યાનાં ખર્વ્વમઙ્ગનિવાસિનામ્। સર્વ્વઞ્ચ મધ્યદેશાનાં ત્રિખર્વ્વી જનમેજયઃ । વિષાદાદ્બ્રાહ્મણૈઃ સાર્દ્ધમભિશસ્તઃ ક્ષયં યયૌ ।। ૩૭.

ત્રણ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરનાર જનમેજયે મુખ્ય ઘોડા, સ્ત્રીઓ અને મધ્યદેશના બધા લોકો ઓછા કર્યા; બ્રાહ્મણોના શાપથી દુઃખી થઈને તેનો અંત આવ્યો.

તસ્ય પુત્રઃ શતનીકો બલવાન્ સત્યવિક્રમઃ । તતઃ સુતં શતાનીકં વિપ્રાસ્તમભ્યષેચયત્ ।। ૩૭.

તેનો પુત્ર શતાનિક બલવાન અને સાચો પરાક્રમી હતો; પછી બ્રાહ્મણોએ તેના પુત્ર શતાનિકને અભિષેક કર્યો.

પુત્રોઽશ્વમેધ દત્તોઽભૂચ્છતાનીકસ્ય વીર્ય્યવાન્। પુત્રોઽશ્વમેધદત્તાદ્વૈ જાતઃ પરપુરંજયઃ ।। ૩૭.

શતાનિકનો પુત્ર અશ્વમેઘદત્ત શક્તિશાળી થયો; અને અશ્વમેઘદત્તથી પરપુરંજય જન્મ્યો.

અધિસામકૃષ્ણો ધર્માત્મા સામ્પ્રતોઽયં મહાયશાઃ। યસ્મિન્ પ્રશાસતિ મહીં યુષ્માભિરિદમાહૃતમ્ ।। ૩૭.

અધિસામકૃષ્ણ, ધર્મપ્રિય અને મહાન યશસ્વી, હાલમાં રાજ કરે છે; જેના શાસનમાં તમે આ કાર્ય પૂરું કર્યું છે.

દુરાપં દીર્ઘસત્રં વૈ ત્રીણિ વર્ષાણિ દુશ્ચરમ્। વર્ષદ્વયં કુરુક્ષેત્રે દૃષદ્વત્યાં દ્વિજોત્તમાઃ ।। ૩૭.

આ દુર્લભ અને લાંબો યજ્ઞ, ત્રણ વર્ષ ચાલ્યો, જેમાંથી બે વર્ષ કુરુક્ષેત્ર અને દૃશદ્વતી નદી પાસે કરવામાં આવ્યો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.

ઋષય ઊચુઃ ।। શ્રોતું ભવિષ્યમિચ્છામઃ પ્રજાનાં વૈ મહામતે । સૂત સાર્દ્ધં નૃપૈર્ભાવ્યં વ્યતીતં કીર્ત્તિતં ત્વયા ।। ૩૭.

ઋષિઓએ કહ્યું: હે વિદ્વાન, જેમ તમે ભૂતકાળના રાજાઓ સાથે લોકોની વાત કહી, તેમ હવે ભવિષ્યની વાત પણ અમને સાંભળવા ઇચ્છા છે.

યત્તુ સંસ્થાસ્યતે કૃત્યમુત્પત્સ્યન્તિ ચે યે નૃપાઃ। વર્ષાગ્રતોઽપિ પ્રબ્રૂહિ નામતશ્ચૈવ તાન્નૃપાન્ ।। ૩૭.

ભવિષ્યમાં શું સ્થાપિત થશે અને કયા રાજાઓ જન્મશે, તેમનાં નામો પણ, વર્ષો પછી જે આવશે તે પણ, અમને કહો.

કાલં યુગપ્રમાણઞ્ચ ગુણદોષાન્ ભવિષ્યતઃ। સુખદુઃખે પ્રજાનાઞ્ચ ધર્મતઃ કામતોઽર્થતઃ ।। ૩૭.

સમય, યુગોની માપ, ભવિષ્યના ગુણ-દોષ, અને ધર્મ, કામ અને અર્થમાં પ્રજાના સુખ-દુઃખ પણ અમને કહો.

એતત્સર્વં પ્રસઙ્ખ્યાય પૃચ્છતાં બ્રૂહિ તત્વતઃ। સ એવમુક્તો મુનિભિઃ સૂતો બુદ્ધિમતાં વરઃ। આચચક્ષે યથાવૃત્તં યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્ ।। ૩૭.

આ બધું વિચારીને, અમારે જે પૂછ્યું છે તેનું સાચું ઉત્તર આપો; ઋષિઓએ આમ કહ્યું ત્યારે, વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ સૂતાએ જે જોયું અને સાંભળ્યું તે પ્રમાણે વર્ણન કર્યું.

યથા મે કીર્ત્તિતં સર્વં વ્યાસેનાદ્ભુતકર્મ્મણા। ભાવ્યં કલિયુગઞ્ચૈવ તથા મન્વન્તરાણિ તુ ।। ૩૭.

મારે જે બધું વ્યાસે કહ્યું છે, તેમ જ કળિયુગ અને મન્વંતર વિશે પણ કહું છું.

અનાગતાનિ સર્વાણિ બ્રુવતો મે નિબોધત। અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ભવિષ્યન્તિ વૃપાસ્તુ યે ।। ૩૭.

હવે જે આવનાર છે તે બધું મારી પાસેથી સાંભળો; હવે પછી જે રાજાઓ આવશે, તેમનું વર્ણન કરું છું.