વાયુપુરાણમ્

અલં સંરક્ષણે તેષાં પઞ્ચાલા ઇતિ વિશ્રુતાઃ। મુદ્ગલસ્યાપિ મૌદ્ગલ્યાઃ ક્ષાત્રોપેતદ્વિજાતયઃ ।। ૩૭.

તેમની રક્ષા પૂરતી છે; તેઓ પંચાલા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. મુદગલમાંથી મૌદગલ્ય વંશ ઊભો થયો—ક્ષત્રિય વંશવાળા દ્વિજ.

એતે હ્યઙ્ગિરસઃ પક્ષે સંશ્રિતાઃ કણ્ઠમુદ્ઘલાઃ । મુદ્ઘલસ્ય સુતો જ્યેષ્ઠો બ્રહ્મિષ્ઠઃ સુમહાયશાઃ ।। ૩૭.

આ અંજીરસ વંશના, કણ્ઠ કુળના મુદ્ઘલ છે. મુદ્ઘલના સૌથી મોટા પુત્ર, જે વેદમાં પારંગત અને ખુબ જ પ્રસિદ્ધ હતા.

ઇન્દ્રસેના યતો ગર્ભં બધ્યશ્વં પ્રત્યપદ્યત। બધ્યશ્વાન્મિથુનં જજ્ઞે મેનકા ઇતિ નઃ શ્રુતિઃ ।। ૩૭.

ઇન્દ્રસેના પાસેથી બદ્ધ્યશ્વ નામનો પુત્ર થયો. બદ્ધ્યશ્વથી જમણા-ડાબા બે સંતાન થયા, જેમને મેનકા કહેવાય છે, એમ પરંપરામાં સાંભળ્યું છે.

દિવોદાસશ્ચ રાજર્ષિરહલ્યા ચ યશસ્વિની। શારદ્વતસ્તુ દાયાદમહલ્યા સમસૂયત ।। ૩૭.

દિવોદાસ નામના રાજર્ષિ અને યશસ્વિ અહલ્યા હતા. અહલ્યાએ શારદ્વતને વારસ તરીકે પુત્ર આપ્યો.

શતાનન્દમૃષિશ્રેષ્ઠં તસ્યાપિ સુમહાયશાઃ। પુત્રઃ સત્યધૃતિર્નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગઃ ।। ૩૭.

અહલ્યાથી શ્રેષ્ઠ ઋષિ શતાનંદ જન્મ્યા. તેમના પુત્રનું નામ સત્યધૃતિ હતું, જે સચ્ચાઈમાં અડગ અને ધનુર્વેદના વિદ્વાન હતા.

અથ સત્યધૃતેઃ શુક્રં દૃષ્ટ્વાપ્સરસમગ્રતઃ। પ્રચસ્કન્દે શરસ્તમ્બે મૈથુનં સમપદ્યત ।। ૩૭.

પછી સત્યધૃતિએ સામે અપ્સરા જોઈ, ત્યારે તેમનું વીર્ય શરઉછેડમાં પડ્યું અને ત્યાં સંયોગ થયો.

કૃપયા તચ્ચ જગ્રાહ શન્તનુર્મૃગયાં ગતઃ। કૃપઃ સ્મૃતઃ સ વૈ તસ્માદ્ગૌતમી ચ કૃપી તથા ।। ૩૭.

શાંતનુ, જે શિકારે ગયા હતા, તેમણે દયા કરીને એ બાળકને ઉછેર્યું. એ બાળક કૃપા તરીકે ઓળખાયો અને તેની બહેન ગૌતમીએ કૃપી નામ પામી.

એતે શારદ્વતાઃ પ્રોક્તાઃ ઋતથ્યો ગૌતમાન્વયઃ। અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ દિવોદાસસ્ય સન્તતિમ્ ।। ૩૭.

આ બધા શારદ્વતના વંશજ, ઋતથ્ય કહેવાય છે, અને ગૌતમ કુળના છે. હવે હું દિવોદાસના વંશ વિશે કહું છું.

દિવોદાસસ્ય દાયાદો બ્રહ્મિષ્ઠો મિત્રયુર્નૃપઃ। મૈત્રેયસ્તુ તતો જજ્ઞે સ્મૃતા એતેઽપિ સંશ્રિતાઃ ।। ૩૭.

દિવોદાસના વારસ, વેદોમાં નિપુણ, રાજા મિત્રયુ હતા. મૈત્રેયથી સ્મૃતિ જન્મ્યા. એ લોકો પણ આ વંશમાં જ ગણાય છે.

એતેઽપિ સંશ્રિતાઃ પક્ષં ક્ષાત્રોપેતાસ્તુ ભાર્ગવાઃ। રાજાપિ ચ્યવનો વિદ્વાંસ્તતઃ પ્રતિરથોઽભવત્ ।। ૩૭.

આ લોકો પણ આ વંશમાં જોડાયા અને ક્ષત્રિય ભર્ગવ બન્યા. એમાંથી વિદ્વાન રાજા ચ્યવન જન્મ્યા, અને પછી પ્રતિરથ થયા.

અથ વૈ ચ્યવનાદ્ધીમાન્ સુદાસઃ સમપદ્યત। સૌદાસઃ સહદેવશ્ચ સોમકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૭.

પછી ચ્યવનથી બુદ્ધિશાળી સુદાસ જન્મ્યા. તેમના પુત્રોમાં સૌદાસ, સહદેવ અને સોમક હતા.

અજમીઢઃ પુનર્જાતઃ ક્ષીણે વંશે સ સોમકઃ। સોમકસ્ય સુતો જન્તુર્હતે તસ્મિઞ્છતં વિભો ।। ૩૭.

જ્યારે વંશ ઓછો રહ્યો ત્યારે અજમીઢ ફરી જન્મ્યા. સોમક તેમના પુત્ર હતા અને એ મહાન સોમકને સો પુત્રો થયા.

પુષાણામજમીઢસ્ય સોમકત્વે મહાત્મનઃ। તેષાં યવીયાન્ પૃષતો દ્રુપદસ્ય પિતામહઃ ।। ૩૭.

મહાન આત્માવાળા સોમક, અજમીઢના પુત્રોમાં સૌથી નાના, પૃષત હતા, જે દ્રુપદના પિતામહ હતા.

ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સુતસ્તસ્ય ધૃષ્ટકેતુશ્ચ તત્સુતઃ। મહિષી ચાજમીઢસ્ય ધૂમિની પુત્રગર્ધિની ।। ૩૭.

પૃષતના પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને તેમના પુત્ર ધૃષ્ટકેતુ હતા. અજમીઢની મુખ્ય રાણી ધૂમિની પુત્રવતી હતી.

પુનર્ભવે તપસ્તેપે શતં વર્ષાણિ દુશ્ચરમ્। હુતાગ્ન્યનિદ્રા હ્યભવત્ પવિત્રમિતભોજના ।। ૩૭.

પુનર્જન્મમાં ધૂમિનીએ સો વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યું. તે હંમેશા યજ્ઞાગ્નિ પાસે જાગતી, શુદ્ધ રહી અને ઓછું જમતી.

અહોરાત્રં કુશેષ્વેવ સુષ્વાપ સુમહાવ્રતા। તસ્યાં વૈ ધૂમ્રવર્ણાયામજમીઢશ્ચ વીર્યવાન્ ।। ૩૭.

એ મહાન વ્રતવાળી સ્ત્રી દિવસ-રાત કુશ પર જ સુતી. એ ધૂમ્રવર્ણામાં પરાક્રમી અજમીઢ જન્મ્યા.

ઋક્ષં સંજનયામાસ ધૂમ્રવર્ણ સિતાગ્રજમ્। ઋક્ષાત્ સંવરણો જજ્ઞે કુરુઃ સંવરણાદભૂત્ ।। ૩૭.

એ ધૂમ્રવર્ણામાંથી, સિતા કરતાં મોટા ઋક્ષ જન્મ્યા. ઋક્ષથી સંવરણ અને સંવરણથી કુરુ જન્મ્યા.

યઃ પ્રયાગં પદાક્રમ્ય કુરુક્ષેત્રઞ્ચકાર હ। કૃષ્ટ્વૈનં સુમહાતેજા વર્ષાણિ સુબહૂન્યથ ।। ૩૭.

જે કુરુ, પગપાળા પ્રયાગ પહોંચ્યા અને કુરુક્ષેત્ર સ્થાપ્યું. એ મહાપ્રભાવી પુરુષે વર્ષો સુધી એ ભૂમિ ખેડી.

કૃષ્યમાણે તદા શક્રસ્તત્રાસ્ય વરદો બભૌ। પુણ્યઞ્ચ રમણીયઞ્ચ પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતમ્ ।। ૩૭.

જ્યારે એ જમીન ખેડાઈ રહી હતી, ત્યારે ઇન્દ્ર ત્યાં આવ્યા અને તેમને આશીર્વાદ આપ્યો. એ ભૂમિ પવિત્ર, સુંદર અને પુણ્યશાળી લોકોની પ્રિય બની.

તસ્યાન્વવાયજાઃ ખ્યાતાઃ કુરવો નૃપસત્તમાઃ। કુરોસ્તુ દયિતાઃ પુત્રાઃ સુધન્વા જહ્નુરેવ ચ ।। ૩૭.

કુરુના વંશજો, જે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, પ્રસિદ્ધ થયા. કુરુના પ્રિય પુત્રો સુધન્વા અને જહ્નુ હતા.

પરિક્ષિતો મહારાજઃ પુત્રકશ્ચારિમર્દનઃ। સુધન્વનસ્તુ દાયાદઃ સુહોત્રો મતિમાન્ સ્મૃતઃ ।। ૩૭.

પરીક્ષિત મહાન રાજા હતા અને તેમના પુત્રનું નામ અરીમર્દન હતું. સુધન્વાનો વારસદાર સુહોત્ર હતો, જે બુદ્ધિશાળી તરીકે ઓળખાય છે.

ચ્યવનસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ રાજા ધર્માર્થકોવિદઃ। ચ્યવનસ્ય કૃતઃ પુત્ર ઇષ્ટ્વા યજ્ઞૈર્મહાતપાઃ ।। ૩૭.

સુહોત્રના પુત્ર ચ્યવન રાજા હતા, જે ધર્મ અને સંપત્તિમાં નિપુણ હતા. ચ્યવનના પુત્ર કૃતાએ મહાન તપ કરીને યજ્ઞો કર્યા હતા.

વિશ્રુતં જનયામાસ પુત્રમિન્દ્રસખં નૃપઃ। વિદ્યોપરિચરં વીરં વસું નામાન્તરિક્ષગમ્ ।। ૩૭.

તે મહારાજાએ પ્રસિદ્ધ પુત્ર ઈન્દ્રનો મિત્ર, વિદ્યોપરિચર નામે વીર વસુને જન્મ આપ્યો, જે આકાશમાં સંચરતો હતો.

વિદ્યોપરિચરાજ્જજ્ઞે ગિરિકા સપ્ત સૂનવઃ। મહારથો ભગધરો વિશ્રુતો યો બૃહદ્રથઃ ।। ૩૭.

વિદ્યોપરિચર અને ગિરિકા પાસેથી સાત પુત્રો જન્મ્યા: મહારથ, ભાગધર, પ્રસિદ્ધ બૃહદ્રથ,

પ્રત્યગ્રહઃ કુશશ્ચૈવ યમાહુર્મણિવાહનમ્। માથૈલ્યશ્ચ લલિત્થશ્ચ મત્સ્યકાલશ્ચ સપ્તમઃ ।। ૩૭.

પ્રત્યગ્રહ, કુશ (જેને મણિવાહન પણ કહે છે), માથૈલ્ય, લલિત્થ અને સાતમો મત્સ્યકાલ.

બૃહદ્રથસ્ય દાયાદઃ કુશાગ્રો નામ વિશ્રુતઃ। કુશાગ્રસ્યાત્મજશ્ચૈવ ઋષભો નામ વીર્યવાન્ ।। ૩૭.

બૃહદ્રથનો વારસદાર કુશાગ્ર નામે પ્રસિદ્ધ થયો. કુશાગ્રનો પુત્ર ઋષભ હતો, જે પોતાની તાકાત માટે ઓળખાય છે.

ઋષભસ્યાપિ દાયાદઃ પુષ્પવાન્નામ ધાર્મિકઃ। વિક્રાન્તસ્તસ્ય દાયાદો રાજા સત્યહિતઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૭.

ઋષભનો પુત્ર પુષ્પવાન હતો, જે ધર્મમાં સ્થિર હતો. પુષ્પવાનનો વારસદાર વિક્રમશાળી રાજા સત્યહિત હતો.

તસ્ય પુત્રઃ સુધન્વા ચ તસ્માદૂર્જ્જઃ પ્રતાપવાન્। ઊર્જ્જસ્ય નભસઃ પુત્રસ્તસ્માજ્જજ્ઞે સ વીર્યવાન્ ।। ૩૭.

સત્યહિતનો પુત્ર સુધન્વા અને તેના પછી પ્રતાપી ઊર્જ્જા જન્મ્યા. ઊર્જ્જાનો પુત્ર નભસ અને તેના પછી એક મહાન વીર જન્મ્યો.

શકલે દ્વે સ વૈ જાતો જરયા સન્ધિતસ્તુ સઃ। જરાસન્ધો મહાબાહુર્જરયા સન્ધિતસ્તુ સઃ ।। ૩૭.

તે વીર બે ભાગમાં જન્મ્યો હતો અને વૃદ્ધા નામની સ્ત્રીએ તેને જોડ્યો. એટલે તેને જરાસંધ કહેવામાં આવ્યો, જે મહાન બાહુશાળી હતો.