વાયુપુરાણમ્

અથ રુક્મરથસ્યાપિ સુપાર્શ્વો નામ પાર્થિવઃ। સુપાર્શ્વતનયશ્ચાપિ સુમતિર્નામ ધાર્મિકઃ ।। ૩૭.

પછી રુક્મરથનો પુત્ર સુપાર્શ્વ નામે રાજા થયો; સુપાર્શ્વનો પુત્ર સુમતિ, ધર્મપ્રિય હતો.

સુમતેરપિ ધર્મ્માત્મા રાજા સન્નતિમાન્ પ્રભુઃ। તસ્યાસીત્સનતિર્નામ કૃતસ્તસ્ય સુતોઽભવત્ ।। ૩૭.

સુમતિમાંથી પણ ધર્મી અને વિનમ્ર રાજા સનતિ જન્મ્યો; તેના પુત્રનું નામ કૃત હતું.

શિષ્યો હિરણ્યનાભેસ્તુ કૌથુમસ્ય મહાત્મનઃ। ચતુર્વિંશતિધા તેન પ્રોક્તાસ્તાઃ સામસંહિતાઃ ।। ૩૭.

તે મહાત્મા કૌથુમ હિરણ્યનાભનો શિષ્ય હતો; તેના દ્વારા સામ સંહિતાઓ ચોવીસ શાખાઓમાં શીખવવામાં આવી.

સ્મૃતાસ્તે પ્રાચ્યનામાનઃ કાર્ત્તાઃ સામ્નાન્તુ સામગાઃ । કાર્તિરુગ્રાયુધઃ સોઽથ વીરઃ પૌરવનન્દનઃ ।। ૩૭.

આ શાખાઓ પૂર્વી નામથી જાણીતી છે, અને સામગાન કરનારોએ રચી છે; કાર્તિ ઉગ્રાયુધ એ પૌરવ વંશનો વીર હતો.

બભૂવ યેન વિક્રમ્ય પૃષતસ્ય પિતામહઃ। નીલો નામ મહાબાહુઃ પઞ્ચાલાધિપતિર્હતઃ ।। ૩૭.

જેના દ્વારા પરાક્રમ બતાવી પૃષતના પૂર્વજનો વધ થયો; મહાબાહુ નીલ, પંચાલોના અધિપતિ, માર્યા ગયા.

ઉગ્રાયુધસ્ય દાયાદઃ ક્ષેમો નામ મહાયશાઃ। ક્ષેમાત્સુ વીરઃ સંજજ્ઞે સુવીરસ્ય નૃપઞ્જયઃ। નૃપઞ્જયાદ્વીરરથો ઇત્યેતે પૌરવાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૭.

ઉગ્રાયુધનો વારસદાર મહાયશવી ક્ષેમ હતો; ક્ષેમમાંથી વીર સુવીર જન્મ્યો, સુવીરથી નૃપંજય, અને નૃપંજયથી વીરરથ—આ પૌરવ તરીકે ઓળખાય છે.

અજમીઢસ્ય નીલિન્યાં નીલઃ સમભવન્નૃપઃ। નીલસ્ય તપસોગ્રેણ સુશાન્તિરભ્યજાયત ।। ૩૭.

અજમીઢ અને નીલિનીમાંથી રાજા નીલ જન્મ્યો; નીલની કઠોર તપસ્યાથી સુશાંતિ જન્મ્યો.

પુરુજાનુઃ સુશાન્તેસ્તુ રિક્ષસ્તુ પુરુજાનુજઃ। તતસ્તુ રિક્ષદાયાદા ભેદાશ્ચ તનયાસ્ત્વિમે ।। ૩૭.

સુશાંતિનો પુત્ર પુરુજાનુ, અને પુરુજાનુનો પુત્ર રિક્ષા હતો; પછી રિક્ષાના પુત્રો અને તેમની શાખાઓ જન્મી.

મુદ્ગલઃ સૃઞ્જયશ્ચૈવ રાજા બૃહદિષુસ્તથા । યવીયાંશ્ચાપિ વિક્રાન્તઃ કમ્પિલ્યશ્ચૈવ પઞ્ચમઃ ।। ૩૭.

મુદગલ, સૃંજય, રાજા બૃહદિષુ, વીર યવીયાન અને પાંચમો કંપિલ્ય—આ પાંચ પુત્રો હતા.

પઞ્ચાનાં રક્ષણાર્થાય પિતૈતાનભ્યભાષત। પઞ્ચાનાં વિદ્ધિ પઞ્ચૈતાન્ સ્ફીતા જનપદા યુતાઃ ।। ૩૭.

પાંચ પુત્રોની રક્ષા માટે તેમના પિતાએ કહ્યું: 'આ પાંચને જાણો, દરેકે પોતાના સમૃદ્ધ પ્રદેશો છે.'

અલં સંરક્ષણે તેષાં પઞ્ચાલા ઇતિ વિશ્રુતાઃ। મુદ્ગલસ્યાપિ મૌદ્ગલ્યાઃ ક્ષાત્રોપેતદ્વિજાતયઃ ।। ૩૭.

તેમની રક્ષા પૂરતી છે; તેઓ પંચાલા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. મુદગલમાંથી મૌદગલ્ય વંશ ઊભો થયો—ક્ષત્રિય વંશવાળા દ્વિજ.

એતે હ્યઙ્ગિરસઃ પક્ષે સંશ્રિતાઃ કણ્ઠમુદ્ઘલાઃ । મુદ્ઘલસ્ય સુતો જ્યેષ્ઠો બ્રહ્મિષ્ઠઃ સુમહાયશાઃ ।। ૩૭.

આ અંજીરસ વંશના, કણ્ઠ કુળના મુદ્ઘલ છે. મુદ્ઘલના સૌથી મોટા પુત્ર, જે વેદમાં પારંગત અને ખુબ જ પ્રસિદ્ધ હતા.

ઇન્દ્રસેના યતો ગર્ભં બધ્યશ્વં પ્રત્યપદ્યત। બધ્યશ્વાન્મિથુનં જજ્ઞે મેનકા ઇતિ નઃ શ્રુતિઃ ।। ૩૭.

ઇન્દ્રસેના પાસેથી બદ્ધ્યશ્વ નામનો પુત્ર થયો. બદ્ધ્યશ્વથી જમણા-ડાબા બે સંતાન થયા, જેમને મેનકા કહેવાય છે, એમ પરંપરામાં સાંભળ્યું છે.

દિવોદાસશ્ચ રાજર્ષિરહલ્યા ચ યશસ્વિની। શારદ્વતસ્તુ દાયાદમહલ્યા સમસૂયત ।। ૩૭.

દિવોદાસ નામના રાજર્ષિ અને યશસ્વિ અહલ્યા હતા. અહલ્યાએ શારદ્વતને વારસ તરીકે પુત્ર આપ્યો.

શતાનન્દમૃષિશ્રેષ્ઠં તસ્યાપિ સુમહાયશાઃ। પુત્રઃ સત્યધૃતિર્નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગઃ ।। ૩૭.

અહલ્યાથી શ્રેષ્ઠ ઋષિ શતાનંદ જન્મ્યા. તેમના પુત્રનું નામ સત્યધૃતિ હતું, જે સચ્ચાઈમાં અડગ અને ધનુર્વેદના વિદ્વાન હતા.

અથ સત્યધૃતેઃ શુક્રં દૃષ્ટ્વાપ્સરસમગ્રતઃ। પ્રચસ્કન્દે શરસ્તમ્બે મૈથુનં સમપદ્યત ।। ૩૭.

પછી સત્યધૃતિએ સામે અપ્સરા જોઈ, ત્યારે તેમનું વીર્ય શરઉછેડમાં પડ્યું અને ત્યાં સંયોગ થયો.

કૃપયા તચ્ચ જગ્રાહ શન્તનુર્મૃગયાં ગતઃ। કૃપઃ સ્મૃતઃ સ વૈ તસ્માદ્ગૌતમી ચ કૃપી તથા ।। ૩૭.

શાંતનુ, જે શિકારે ગયા હતા, તેમણે દયા કરીને એ બાળકને ઉછેર્યું. એ બાળક કૃપા તરીકે ઓળખાયો અને તેની બહેન ગૌતમીએ કૃપી નામ પામી.

એતે શારદ્વતાઃ પ્રોક્તાઃ ઋતથ્યો ગૌતમાન્વયઃ। અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ દિવોદાસસ્ય સન્તતિમ્ ।। ૩૭.

આ બધા શારદ્વતના વંશજ, ઋતથ્ય કહેવાય છે, અને ગૌતમ કુળના છે. હવે હું દિવોદાસના વંશ વિશે કહું છું.

દિવોદાસસ્ય દાયાદો બ્રહ્મિષ્ઠો મિત્રયુર્નૃપઃ। મૈત્રેયસ્તુ તતો જજ્ઞે સ્મૃતા એતેઽપિ સંશ્રિતાઃ ।। ૩૭.

દિવોદાસના વારસ, વેદોમાં નિપુણ, રાજા મિત્રયુ હતા. મૈત્રેયથી સ્મૃતિ જન્મ્યા. એ લોકો પણ આ વંશમાં જ ગણાય છે.

એતેઽપિ સંશ્રિતાઃ પક્ષં ક્ષાત્રોપેતાસ્તુ ભાર્ગવાઃ। રાજાપિ ચ્યવનો વિદ્વાંસ્તતઃ પ્રતિરથોઽભવત્ ।। ૩૭.

આ લોકો પણ આ વંશમાં જોડાયા અને ક્ષત્રિય ભર્ગવ બન્યા. એમાંથી વિદ્વાન રાજા ચ્યવન જન્મ્યા, અને પછી પ્રતિરથ થયા.

અથ વૈ ચ્યવનાદ્ધીમાન્ સુદાસઃ સમપદ્યત। સૌદાસઃ સહદેવશ્ચ સોમકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૭.

પછી ચ્યવનથી બુદ્ધિશાળી સુદાસ જન્મ્યા. તેમના પુત્રોમાં સૌદાસ, સહદેવ અને સોમક હતા.

અજમીઢઃ પુનર્જાતઃ ક્ષીણે વંશે સ સોમકઃ। સોમકસ્ય સુતો જન્તુર્હતે તસ્મિઞ્છતં વિભો ।। ૩૭.

જ્યારે વંશ ઓછો રહ્યો ત્યારે અજમીઢ ફરી જન્મ્યા. સોમક તેમના પુત્ર હતા અને એ મહાન સોમકને સો પુત્રો થયા.

પુષાણામજમીઢસ્ય સોમકત્વે મહાત્મનઃ। તેષાં યવીયાન્ પૃષતો દ્રુપદસ્ય પિતામહઃ ।। ૩૭.

મહાન આત્માવાળા સોમક, અજમીઢના પુત્રોમાં સૌથી નાના, પૃષત હતા, જે દ્રુપદના પિતામહ હતા.

ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સુતસ્તસ્ય ધૃષ્ટકેતુશ્ચ તત્સુતઃ। મહિષી ચાજમીઢસ્ય ધૂમિની પુત્રગર્ધિની ।। ૩૭.

પૃષતના પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને તેમના પુત્ર ધૃષ્ટકેતુ હતા. અજમીઢની મુખ્ય રાણી ધૂમિની પુત્રવતી હતી.

પુનર્ભવે તપસ્તેપે શતં વર્ષાણિ દુશ્ચરમ્। હુતાગ્ન્યનિદ્રા હ્યભવત્ પવિત્રમિતભોજના ।। ૩૭.

પુનર્જન્મમાં ધૂમિનીએ સો વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યું. તે હંમેશા યજ્ઞાગ્નિ પાસે જાગતી, શુદ્ધ રહી અને ઓછું જમતી.

અહોરાત્રં કુશેષ્વેવ સુષ્વાપ સુમહાવ્રતા। તસ્યાં વૈ ધૂમ્રવર્ણાયામજમીઢશ્ચ વીર્યવાન્ ।। ૩૭.

એ મહાન વ્રતવાળી સ્ત્રી દિવસ-રાત કુશ પર જ સુતી. એ ધૂમ્રવર્ણામાં પરાક્રમી અજમીઢ જન્મ્યા.

ઋક્ષં સંજનયામાસ ધૂમ્રવર્ણ સિતાગ્રજમ્। ઋક્ષાત્ સંવરણો જજ્ઞે કુરુઃ સંવરણાદભૂત્ ।। ૩૭.

એ ધૂમ્રવર્ણામાંથી, સિતા કરતાં મોટા ઋક્ષ જન્મ્યા. ઋક્ષથી સંવરણ અને સંવરણથી કુરુ જન્મ્યા.

યઃ પ્રયાગં પદાક્રમ્ય કુરુક્ષેત્રઞ્ચકાર હ। કૃષ્ટ્વૈનં સુમહાતેજા વર્ષાણિ સુબહૂન્યથ ।। ૩૭.

જે કુરુ, પગપાળા પ્રયાગ પહોંચ્યા અને કુરુક્ષેત્ર સ્થાપ્યું. એ મહાપ્રભાવી પુરુષે વર્ષો સુધી એ ભૂમિ ખેડી.

કૃષ્યમાણે તદા શક્રસ્તત્રાસ્ય વરદો બભૌ। પુણ્યઞ્ચ રમણીયઞ્ચ પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતમ્ ।। ૩૭.

જ્યારે એ જમીન ખેડાઈ રહી હતી, ત્યારે ઇન્દ્ર ત્યાં આવ્યા અને તેમને આશીર્વાદ આપ્યો. એ ભૂમિ પવિત્ર, સુંદર અને પુણ્યશાળી લોકોની પ્રિય બની.