વાયુપુરાણમ્

વૃષોસ્તુ સુકૃતિર્નામ સુકૃતેનેહ કર્મણા। જજ્ઞે સર્વગુણોપેતો વિબ્રાજસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૭.

વૃષનો પુત્ર સુકૃતિ હતો, અને એના સારા કર્મોથી વિભ્રાજનો જન્મ થયો, જે સર્વ ગુણોથી ભરપૂર હતો.

વિભ્રાજસ્ય તુ દાયાદસ્ત્વણુહો નામ પાર્થિવઃ। બભૂવ શુકજામાતા ઋચીભર્ત્તા મહાયશાઃ ।। ૩૭.

વિભ્રાજનો વારસદાર અણુહ રાજા હતો. એ શુકાનો જમાઈ અને ઋચીનો પિતા, મહાન યશવંત હતો.

અણુહસ્ય તુ દાયાદો બ્રહ્મદત્તો મહાતપાઃ। યોગસૂનુઃ સુતસ્તસ્ય વિષ્વક્સેનોઽભવનૃપઃ ।। ૩૭.

અણુહનો વારસદાર બ્રહ્મદત્ત મહા તપસ્વી હતો. એનો પુત્ર યોગસૂનુ હતો, અને વિશ્વક્ષેન રાજા બન્યો.

વિબ્રાજપુત્રા રાજાનઃ કુકૃતેનેહ કર્મ્મણા। વિષ્વક્સેનસ્ય પુત્રસ્તુ ઉદક્સેનો બભૂવ હ ।। ૩૭.

પ્રભાસભર પુત્રોએ અહી દુષ્કર્મોથી રાજા બન્યા; અને વિશ્વક્સેનનો પુત્ર ઉદક્સેન હતો.

ભલ્લાટસ્તસ્ય દાયાદો યેન રાજા પુરાહતઃ। ભલ્લાટસ્ય તુ દાયાદો રાજાસીજ્જનમેજયઃ। ઉગ્રાયુધેન તસ્યાર્થે સર્વે નીપાઃ પ્રણાશિતાઃ ।। ૩૭.

ભલ્લાટ એનો વારસદાર હતો, જેણે પૂર્વે રાજાને માર્યો હતો; ભલ્લાટનો વારસદાર રાજા જનમેજય હતો. તેની خاطر ઉગ્રાયુધે બધા રાજાઓનો નાશ કર્યો.

ઉગ્રાયુધઃ કસ્ય સુતઃ કસ્મિન્ વંશે ચ કીર્ત્યતે। કિમર્થઞ્ચૈવ નીપાસ્તે તેન સર્વે પ્રણાશિતાઃ ।। ૩૭.

ઉગ્રાયુધ કોનો પુત્ર હતો અને કયા વંશમાં તેની પ્રસિદ્ધિ છે? અને કયા કારણથી તેણે બધા રાજાઓનો નાશ કર્યો?

દ્વિમીઢસ્ય તુ દાયાદો વિદ્વાન્ જજ્ઞે યવીનરઃ। ધૃતિમાંસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ તસ્ય સત્યધૃતિઃ સુતઃ ।। ૩૭.

દ્વિમીડ્હનો વિદ્વાન વારસદાર યવીનર થયો; તેનો પુત્ર ધીર હતો, અને તેના પુત્રનું નામ સત્યધૃતિ હતું.

અથ સત્યધૃતેઃ પુત્રો દૃઢનેમિઃ પ્રતાપવાન્ । દૃઢનેમિસુતશ્ચાપિ સુવર્મા નામ પાર્થિવઃ ।। ૩૭.

પછી સત્યધૃતિનો પુત્ર દૃઢનેમી, શક્તિશાળી હતો; દૃઢનેમીનો પુત્ર સુવર્મા નામે રાજા થયો.

આસીત્સુવર્મ્મણઃ પુત્રઃ સાર્વભૌમઃ પ્રતાપવાન્। સાર્વભૌમ ઇતિ ખ્યાતઃ પૃથિવ્યામેકરાડ્બભૌ ।। ૩૭.

સુવર્માનો પુત્ર સાર્વભૌમ, શક્તિશાળી અને પ્રસિદ્ધ હતો; સાર્વભૌમ નામે તે પૃથ્વીનો એકમાત્ર રાજા બન્યો.

તસ્યાન્વયે ચ મહતિ મહત્પૌરવનન્દનઃ। મહત્પૌરવપુત્રસ્તુ રાજા રુક્મરથઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૭.

તેના મહાન વંશમાં મહાત્મા પૌરવનો પુત્ર જન્મ્યો; મહાત્મા પૌરવનો પુત્ર રાજા રુક્મરથ તરીકે ઓળખાયો.

અથ રુક્મરથસ્યાપિ સુપાર્શ્વો નામ પાર્થિવઃ। સુપાર્શ્વતનયશ્ચાપિ સુમતિર્નામ ધાર્મિકઃ ।। ૩૭.

પછી રુક્મરથનો પુત્ર સુપાર્શ્વ નામે રાજા થયો; સુપાર્શ્વનો પુત્ર સુમતિ, ધર્મપ્રિય હતો.

સુમતેરપિ ધર્મ્માત્મા રાજા સન્નતિમાન્ પ્રભુઃ। તસ્યાસીત્સનતિર્નામ કૃતસ્તસ્ય સુતોઽભવત્ ।। ૩૭.

સુમતિમાંથી પણ ધર્મી અને વિનમ્ર રાજા સનતિ જન્મ્યો; તેના પુત્રનું નામ કૃત હતું.

શિષ્યો હિરણ્યનાભેસ્તુ કૌથુમસ્ય મહાત્મનઃ। ચતુર્વિંશતિધા તેન પ્રોક્તાસ્તાઃ સામસંહિતાઃ ।। ૩૭.

તે મહાત્મા કૌથુમ હિરણ્યનાભનો શિષ્ય હતો; તેના દ્વારા સામ સંહિતાઓ ચોવીસ શાખાઓમાં શીખવવામાં આવી.

સ્મૃતાસ્તે પ્રાચ્યનામાનઃ કાર્ત્તાઃ સામ્નાન્તુ સામગાઃ । કાર્તિરુગ્રાયુધઃ સોઽથ વીરઃ પૌરવનન્દનઃ ।। ૩૭.

આ શાખાઓ પૂર્વી નામથી જાણીતી છે, અને સામગાન કરનારોએ રચી છે; કાર્તિ ઉગ્રાયુધ એ પૌરવ વંશનો વીર હતો.

બભૂવ યેન વિક્રમ્ય પૃષતસ્ય પિતામહઃ। નીલો નામ મહાબાહુઃ પઞ્ચાલાધિપતિર્હતઃ ।। ૩૭.

જેના દ્વારા પરાક્રમ બતાવી પૃષતના પૂર્વજનો વધ થયો; મહાબાહુ નીલ, પંચાલોના અધિપતિ, માર્યા ગયા.

ઉગ્રાયુધસ્ય દાયાદઃ ક્ષેમો નામ મહાયશાઃ। ક્ષેમાત્સુ વીરઃ સંજજ્ઞે સુવીરસ્ય નૃપઞ્જયઃ। નૃપઞ્જયાદ્વીરરથો ઇત્યેતે પૌરવાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૭.

ઉગ્રાયુધનો વારસદાર મહાયશવી ક્ષેમ હતો; ક્ષેમમાંથી વીર સુવીર જન્મ્યો, સુવીરથી નૃપંજય, અને નૃપંજયથી વીરરથ—આ પૌરવ તરીકે ઓળખાય છે.

અજમીઢસ્ય નીલિન્યાં નીલઃ સમભવન્નૃપઃ। નીલસ્ય તપસોગ્રેણ સુશાન્તિરભ્યજાયત ।। ૩૭.

અજમીઢ અને નીલિનીમાંથી રાજા નીલ જન્મ્યો; નીલની કઠોર તપસ્યાથી સુશાંતિ જન્મ્યો.

પુરુજાનુઃ સુશાન્તેસ્તુ રિક્ષસ્તુ પુરુજાનુજઃ। તતસ્તુ રિક્ષદાયાદા ભેદાશ્ચ તનયાસ્ત્વિમે ।। ૩૭.

સુશાંતિનો પુત્ર પુરુજાનુ, અને પુરુજાનુનો પુત્ર રિક્ષા હતો; પછી રિક્ષાના પુત્રો અને તેમની શાખાઓ જન્મી.

મુદ્ગલઃ સૃઞ્જયશ્ચૈવ રાજા બૃહદિષુસ્તથા । યવીયાંશ્ચાપિ વિક્રાન્તઃ કમ્પિલ્યશ્ચૈવ પઞ્ચમઃ ।। ૩૭.

મુદગલ, સૃંજય, રાજા બૃહદિષુ, વીર યવીયાન અને પાંચમો કંપિલ્ય—આ પાંચ પુત્રો હતા.

પઞ્ચાનાં રક્ષણાર્થાય પિતૈતાનભ્યભાષત। પઞ્ચાનાં વિદ્ધિ પઞ્ચૈતાન્ સ્ફીતા જનપદા યુતાઃ ।। ૩૭.

પાંચ પુત્રોની રક્ષા માટે તેમના પિતાએ કહ્યું: 'આ પાંચને જાણો, દરેકે પોતાના સમૃદ્ધ પ્રદેશો છે.'

અલં સંરક્ષણે તેષાં પઞ્ચાલા ઇતિ વિશ્રુતાઃ। મુદ્ગલસ્યાપિ મૌદ્ગલ્યાઃ ક્ષાત્રોપેતદ્વિજાતયઃ ।। ૩૭.

તેમની રક્ષા પૂરતી છે; તેઓ પંચાલા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. મુદગલમાંથી મૌદગલ્ય વંશ ઊભો થયો—ક્ષત્રિય વંશવાળા દ્વિજ.

એતે હ્યઙ્ગિરસઃ પક્ષે સંશ્રિતાઃ કણ્ઠમુદ્ઘલાઃ । મુદ્ઘલસ્ય સુતો જ્યેષ્ઠો બ્રહ્મિષ્ઠઃ સુમહાયશાઃ ।। ૩૭.

આ અંજીરસ વંશના, કણ્ઠ કુળના મુદ્ઘલ છે. મુદ્ઘલના સૌથી મોટા પુત્ર, જે વેદમાં પારંગત અને ખુબ જ પ્રસિદ્ધ હતા.

ઇન્દ્રસેના યતો ગર્ભં બધ્યશ્વં પ્રત્યપદ્યત। બધ્યશ્વાન્મિથુનં જજ્ઞે મેનકા ઇતિ નઃ શ્રુતિઃ ।। ૩૭.

ઇન્દ્રસેના પાસેથી બદ્ધ્યશ્વ નામનો પુત્ર થયો. બદ્ધ્યશ્વથી જમણા-ડાબા બે સંતાન થયા, જેમને મેનકા કહેવાય છે, એમ પરંપરામાં સાંભળ્યું છે.

દિવોદાસશ્ચ રાજર્ષિરહલ્યા ચ યશસ્વિની। શારદ્વતસ્તુ દાયાદમહલ્યા સમસૂયત ।। ૩૭.

દિવોદાસ નામના રાજર્ષિ અને યશસ્વિ અહલ્યા હતા. અહલ્યાએ શારદ્વતને વારસ તરીકે પુત્ર આપ્યો.

શતાનન્દમૃષિશ્રેષ્ઠં તસ્યાપિ સુમહાયશાઃ। પુત્રઃ સત્યધૃતિર્નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગઃ ।। ૩૭.

અહલ્યાથી શ્રેષ્ઠ ઋષિ શતાનંદ જન્મ્યા. તેમના પુત્રનું નામ સત્યધૃતિ હતું, જે સચ્ચાઈમાં અડગ અને ધનુર્વેદના વિદ્વાન હતા.

અથ સત્યધૃતેઃ શુક્રં દૃષ્ટ્વાપ્સરસમગ્રતઃ। પ્રચસ્કન્દે શરસ્તમ્બે મૈથુનં સમપદ્યત ।। ૩૭.

પછી સત્યધૃતિએ સામે અપ્સરા જોઈ, ત્યારે તેમનું વીર્ય શરઉછેડમાં પડ્યું અને ત્યાં સંયોગ થયો.

કૃપયા તચ્ચ જગ્રાહ શન્તનુર્મૃગયાં ગતઃ। કૃપઃ સ્મૃતઃ સ વૈ તસ્માદ્ગૌતમી ચ કૃપી તથા ।। ૩૭.

શાંતનુ, જે શિકારે ગયા હતા, તેમણે દયા કરીને એ બાળકને ઉછેર્યું. એ બાળક કૃપા તરીકે ઓળખાયો અને તેની બહેન ગૌતમીએ કૃપી નામ પામી.

એતે શારદ્વતાઃ પ્રોક્તાઃ ઋતથ્યો ગૌતમાન્વયઃ। અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ દિવોદાસસ્ય સન્તતિમ્ ।। ૩૭.

આ બધા શારદ્વતના વંશજ, ઋતથ્ય કહેવાય છે, અને ગૌતમ કુળના છે. હવે હું દિવોદાસના વંશ વિશે કહું છું.

દિવોદાસસ્ય દાયાદો બ્રહ્મિષ્ઠો મિત્રયુર્નૃપઃ। મૈત્રેયસ્તુ તતો જજ્ઞે સ્મૃતા એતેઽપિ સંશ્રિતાઃ ।। ૩૭.

દિવોદાસના વારસ, વેદોમાં નિપુણ, રાજા મિત્રયુ હતા. મૈત્રેયથી સ્મૃતિ જન્મ્યા. એ લોકો પણ આ વંશમાં જ ગણાય છે.