વાયુપુરાણમ્

ધૃતવ્રતસ્ય પુત્રસ્તુ સત્યકર્મા મહાયશાઃ। સત્યકર્મસુતશ્ચાપિ સૂતસ્ત્વધિરથસ્તુ વૈ ।। ૩૭.

ધૃતવ્રતના પુત્ર મહાપ્રસિદ્ધ સત્યકર્મા હતા. સત્યકર્માના પુત્ર સૂત, એટલે અધિરથ, હતા.

સ કર્ણં પરિજગ્રાહ તેન કર્ણસ્તુ સૂતજઃ। એતદ્વઃ કથિતં સર્વં કર્ણે યદ્વૈ પ્રચોદિતમ્ ।। ૩૭.

અધિરથે કર્ણને દત્તક લીધો; તેથી કર્ણ સૂતપુત્ર કહેવાયા. કર્ણ વિશે જે પૂછાયું હતું, તે બધું તમને કહી દીધું છે.

એતેઽઙ્ગવંશજાઃ સર્વે રાજાનઃ કીર્ત્તિતા મયા। વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ પૂરોસ્તુ શ્રૃણુત પ્રજાઃ ।। ૩૭.

આ બધા રાજાઓ આંગના વંશજ છે, જેમની વાત મેં કહી. હવે, પૂરુના વંશજોની વિગતવાર અને ક્રમવાર કથા સાંભળો.

સૂત ઉવાચ।। પૂરોઃ પુત્રો મહાબાહૂ રાજાસીજ્જનમેજયઃ। અવિદ્ધસ્તુ સુતસ્તસ્ય યઃ પ્રાચીમજયદ્દિશમ્ ।। ૩૭.

સૂત કહે છે: પૂરુના પુત્ર મહાબાહુ જનમેજય રાજા હતા. તેમના પુત્ર અવિદ્ધ હતા, જેમણે પૂર્વ દિશા જીતેલી.

અવિદ્ધતઃ પ્રવીરસ્તુ મનસ્યુરભવત્સુતઃ। રાજાથો જયદો નામ મનસ્યોરભવત્સુતઃ ।। ૩૭.

અવિદ્ધના પુત્ર પ્રવીર થયા, અને તેમના પુત્ર મનસ્યુ હતા. મનસ્યુના પુત્ર તરીકે જયદ નામના રાજાનો જન્મ થયો.

દાયાદસ્તસ્ય ચાપ્યાસીદ્ધુન્ધુર્નામ મહીપતિઃ। ધુન્ધોર્બહુ ગવી પુત્રઃ સઞ્જાતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૭.

તેમના વારસદાર ધુંધુ નામના મહારાજા બન્યા. ધુંધુના પુત્ર બહુગવી અને તેમના પુત્ર સંજાતિ હતા.

સઞ્જાતેરથ રૌદ્રાશ્વસ્તસ્ય પુત્રાન્નિબોધત। રૌદ્રાશ્વસ્ય ઘૃતાચ્યાં વૈ દશાપ્સરસિ સૂનવઃ ।। ૩૭.

હવે સંજાતિના પુત્ર રૌદ્રાશ્વના પુત્રોની વાત સાંભળો. રૌદ્રાશ્વને ઘૃતાચી અપ્સરા પાસેથી દસ પુત્રો થયા.

રજેયુશ્ચ કૃતે યુશ્ચ વક્ષેયુઃ સ્થણ્ડિલેયુ ચ। ઘૃતેયુશ્ચ જલેયુશ્ચ સ્થલેયુશ્ચૈવ સપ્તમઃ ।। ૩૭.

રાજેયુ, કૃતેયુ, વક્ષેયુ, સ્થંડિલેયુ, ઘૃતેયુ, જલેયુ અને સ્થીલેયુ—આ સાત પુત્રો હતા.

ધર્મેયુઃ સન્નતેયુશ્ચ વનેયુર્દ્દશમસ્તુ સઃ। રુદ્રા શૂદ્રા ચ મદ્રા ચ શુભા જામલજા તથા ।। ૩૭.

ધર્મેયુ, સન્નતેયુ અને વનેયુ—આ ત્રણ મળીને કુલ દસ પુત્રો થયા. રુદ્રા, શૂદ્રા, મદ્રા, શુભા અને જામલજા પણ હતા.

તલા ખલા ચ સપ્તૈતા યા ચ ગોપજલા સ્મૃતા। તથા તામ્રરસા ચૈવ રત્નકૂટી ચ તાદૃશી ।। ૩૭.

તલા, ખલા અને આ સાત, સાથે જે ગોપજલા કહેવાય છે; એ જ રીતે તામ્રરસા અને રત્નકૂટી જેવી નદીઓ પણ છે.

આત્રેયો વંશતસ્તાસાં ભર્ત્તા નામ્ના પ્રભાકરઃ। અનાદૃષ્ટસ્તુ રાજર્ષી રિવેયુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૭.

આ બધાની વંશમાંથી આત્રેય નામનો પ્રભાકર નામે રાજા થયો; અનાદૃષ્ટ નામના રાજર્ષિ થયા અને તેમના પુત્ર રિવેયુ હતા.

રિવેયોર્જ્વલના નામ ભાર્યા વૈ તક્ષકાત્મજા। યસ્યાં દેવ્યાં સ રાજર્ષી રન્તિં નામ ત્વજીજનત્ ।। ૩૭.

રિવેયુની પત્ની જ્વલના હતી, જે તક્ષકની પુત્રી હતી; એ મહાન સ્ત્રીમાંથી રાજર્ષિએ રંતિ નામનો પુત્ર પેદા કર્યો.

રન્તિર્નારઃ સરસ્વત્યાં પુત્રાનજનયચ્છુભાન્। ત્રસું તથા પ્રતિરથં ધ્રુવઞ્ચૈવાતિધાર્મિકમ્ ।। ૩૭.

રંતિએ નર અને સરસ્વતીમાંથી જન્મ લઈને,trasu, પ્રતિરથ અને ધ્રુવ નામના સારા પુત્રો પેદા કર્યા, જેમાં ધ્રુવ ખૂબ જ ધર્મનિષ્ઠ હતા.

ગૌરી કન્યા ચ વિખ્યાતા માન્ધાતુર્જનની શુભા। ધુર્યઃ પ્રતિરથસ્યાપિ કણ્ઠસ્તસ્યાભવત્ સુતઃ ।। ૩૭.

ગૌરી નામની પ્રસિદ્ધ કન્યા, શુભા માંધાતૃની માતા હતી; પ્રતિરથના પુત્ર ધુર્યના કણ્ઠ નામનો પુત્ર થયો.

મેધાતિથિઃ સુરસ્તસ્ય યસ્માત્ કાણ્ઠાયના દ્વિજાઃ। ઇતિનાનુયમસ્યાસીત્ કન્યા સાજનયત્સુતાન્ ।। ૩૭.

કણ્ઠના પુત્ર મેધાતિથિ દેવરૂપ ઋષિ હતા; કણ્ઠમાંથી કણ્ઠાયન બ્રાહ્મણો થયા. એ વંશમાં એક પુત્રી પણ હતી, જેણે પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

ત્રસુઃ સુદયિતંપુત્રં મલિનં બ્રહ્મવાદિનમ્। ઉપદાતં તતો લેભે ચતુરસ્ત્વિતિ સાત્મજાન્ ।। ૩૭.

ત્રસુએ પોતાના પ્રિય પુત્ર મલિનને જન્મ આપ્યો, જે બ્રહ્મવિદ્યા બોલનારા હતા; પછી ઉપદાત નામનો પુત્ર થયો, આમ ચાર પુત્રો થયા.

સુષ્મન્તમથ દુષ્યન્તં પ્રવીરમનઘન્તથા। ચક્રવર્ત્તી તતો જજ્ઞે દૌષ્યન્તિર્નૃપસત્તમઃ ।। ૩૭.

સુષ્મંત, દુષ્યંત, પ્રવીર અને અનઘ—આ પછી મહાન ચક્રવર્તી, દૌષ્યંત નામના શ્રેષ્ઠ રાજા પેદા થયા.

શકુન્તલાયાં ભરતો યસ્ય નામ્ના તુ ભારતમ્। દુષ્યન્તં પ્રતિ રાજાનં વાગુવાચાશરીરિણી ।। ૩૭.

શકુન્તલા પાસેથી ભરત જન્મ્યા, જેમના નામે દેશનું નામ ભારત પડ્યું; દુષ્યંત રાજાને એક અવાજે કહ્યું.

માતા ભસ્ત્રા પિતુઃ પુત્રો યેન જાતઃ સ એવ સઃ। ભરસ્વ પુત્રં દુષ્યન્તં સત્યમાહ શકુન્તલા ।। ૩૭.

માતા ફૂંકવાની ધોંડી જેવી છે, પિતા પુત્ર છે, જેમના દ્વારા જન્મ થયો એ જ સાચો છે; 'દુષ્યંત, તારો પુત્ર સ્વીકાર', એમ શકુન્તલાએ સાચું કહ્યું.

રેતોધાઃ પુત્રં નયતિ નરદેવ યમક્ષયાત્। ત્વઞ્ચાસ્ય ધાતા ગર્ભસ્ય માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્ ।। ૩૭.

જે બીજ નાખે છે એ પુત્રને યમલોકમાંથી પાછો લાવે છે, રાજા; અને તું એ ગર્ભનો પોષક છે, શકુન્તલાને અવગણ ના કર.

ભરતસ્ત્રિસૃષુ સ્ત્રીષુ નવ પુત્રાનજીજનત્। નાભ્યનન્દચ્ચ તાન્ રાજા નાનુરૂપાન્મમેત્યુત ।। ૩૭.

ભરતે ત્રણ સ્ત્રીઓમાંથી નવ પુત્રો પેદા કર્યા; પણ રાજાએ એમ કહીને તેમને સ્વીકાર્યા નહીં કે, 'આ મારા લાયક નથી'.

તતસ્તા માતરઃ ક્રુદ્ધાઃ પુત્રાન્નિન્યુર્યમક્ષયમ્। તતસ્તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય વિતતં પુત્રજન્મ તત્ ।। ૩૭.

પછી એ માતાઓ ગુસ્સે થઈને પોતાના પુત્રોને યમલોકમાં મોકલી દીધા; તેથી એ રાજાને પુત્રોના જન્મમાં વિઘ્ન આવ્યું.

તતો મરુદ્ભિરાનીય પુત્રસ્તુ સ બૃહસ્પતેઃ। સઙ્ક્રામિતો ભરદ્વાજો મરુદ્ભિઃ ક્રતુભિર્વિભુઃ ।। ૩૭.

પછી મારુતો દ્વારા પુત્રને બૃહસ્પતિને અપાયો; મારુતો દ્વારા ભરદ્વાજનું સંક્રમણ થયું, જે યજ્ઞોથી શક્તિશાળી હતા.

તત્રૈવોદારહન્તીદં ભરદ્વાજસ્ય ધીમતઃ। જન્મસઙ્ક્રમણઞ્ચૈવ મરુદ્ભિર્ભરતાય વૈ ।। ૩૭.

ત્યાં ધીર ભરદ્વાજનું જન્મ અને મારુતો દ્વારા ભરત પાસે પહોંચાડવાની વાત વર્ણવાઈ છે.

પત્ન્યામાસન્નગર્ભાયામશિજઃ સંસ્થિતઃ કિલઃ। ભ્રાતુર્ભાર્યાં સ દૃષ્ટ્વાથ બૃહસ્પતિરુવાચ હ। અલંકૃત્ય તનું સ્વાન્તુ મૈથુનં દેહિ મે શુભે ।। ૩૭.

જ્યારે પત્ની પ્રસવ માટે તૈયાર હતી ત્યારે ઋષિ હાજર હતા; ભાઈની પત્નીને જોઈને બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'સુંદરે, તું પોતાને શણગાર અને મને સંયોગ આપ.'

એવમુક્તાઽબ્રવીદેન મન્તર્વત્ની હ્યહં વિભો। ગર્ભઃ પરિણતશ્ચાયં બ્રહ્મ વ્યાહરતે ગિરા ।। ૩૭.

આ રીતે કહેતાં એ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'પ્રભુ, હું તો ગર્ભવતી છું; ગર્ભ પરિપક્વ થયો છે અને એ બ્રહ્મને બોલે છે.'

અમોઘરેતાસ્ત્વઞ્ચાપિ ધર્મશ્ચૈવ વિગર્હિતઃ। એવમુક્તોઽબ્રવીદેનાં સ્મયમાનો બૃહસ્પતિઃ ।। ૩૭.

'તારું બીજ નિષ્ફળ નથી, પણ આ કર્મ યોગ્ય નથી,' એમ તેણે કહ્યું; ત્યારે બૃહસ્પતિ સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો.

વિનયો નોપદેષ્ટવ્યસ્ત્વયા મમ કથઞ્ચન। હર્ષમાણઃ પ્રસહ્યૈનાં મૈથુનાયોપચક્રમે ।। ૩૭.

તારે કદી પણ વિનયને કંઈ શીખવવું નહીં, કારણ કે એ આનંદમાં આવીને જોરથી એ સ્ત્રી પાસે ગમતા સંબંધ માટે ગયો.

તતો બૃહસ્પતિં ગર્ભો હર્ષમાણમુવાચ હ। સન્નિવિષ્ટો હ્યહં પૂર્વમિહ તાત બૃહસ્પતે ।। ૩૭.

પછી ગર્ભમાં રહેલા બાળકએ આનંદથી બૃહસ્પતિને કહ્યું: 'પિતા બૃહસ્પતિ, હું તો પહેલેથી અહીં હાજર છું.'