વાયુપુરાણમ્

સૂનુર્ધર્મરથસ્યાપિ રાજા ચિત્રરથોઽભવત્। અથ ચિત્રરથસ્યાપિ રાજા દશરથઃ અભવત્। લોમપાદ ઇતિ ખ્યાતો યસ્ય શાન્તા સુતાઽભવત્ ।। ૩૭.

ધર્મરથનો પુત્ર ચિત્રરથ રાજા થયો; ચિત્રરથનો પુત્ર દશરથ રાજા થયો, જેને લોમપાદ કહેવામાં આવે છે અને જેના પુત્રી શાંતા હતી.

*(પાઠભેદઃ) (મંત્રૈર્વાહનમુત્તમમ્) હર્ય્યઙ્ગસ્ય તુ દાયાદો રાજા ભદ્રરથઃ કિલ। અથ ભદ્રરથસ્યાસીદ્બૃહત્કર્મા પ્રજેશ્વરઃ ।। ૩૭.

હર્યંગના વારસદાર ભદ્રરથ રાજા બન્યા. પછી ભદ્રરથના પુત્ર બૃહત્કર્મા, પ્રજાના ઈશ્વર, થયા.

બૃહદ્રથઃ સુતસ્તસ્ય તસ્માજ્જજ્ઞે બૃહન્મનાઃ। બૃહન્મનાસ્તુ રાજેન્દ્રં જનયામાસ વૈ સુતમ્ ।। ૩૭.

બૃહત્કર્માના પુત્ર બૃહદ્રથ થયા, અને તેમના ઘરમાંથી બૃહન્મનાનો જન્મ થયો. બૃહન્મનાએ પણ એક પુત્રને જન્મ આપ્યો.

નામ્ના જયદ્રથં નામ તસ્માદૄઢરથો નૃપઃ। આસીદૄઢરથસ્યાપિ વિશ્વજિજ્જનમેજયઃ ।। ૩૭.

તે પુત્રનું નામ જયદ્રથ હતું. ત્યારબાદ ઋઢરથ નામના રાજા થયા. ઋઢરથના પુત્ર વિશ્વજિત જનમેજય થયા.

દાયાદસ્તસ્ય ચાઙ્ગેભ્યો યસ્માત્ કર્ણોઽભવન્નૃપઃ। કર્ણસ્ય શૂરસેનસ્તુ દ્વિજ સ્તસ્યાત્મજઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૭.

આંગ દેશમાંથી તેના વારસદાર થયા, જેમના વંશમાં કર્ણ રાજા બન્યા. કર્ણના પુત્ર શૂરસેન હતા, જેમને દ્વિજ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.

સૂતાત્મજઃ કથં કર્ણઃ કથં ચાઙ્ગસ્ય વંશજઃ। એતદિચ્છામહે શ્રોતુમત્યર્થં કુશલો હ્યસિ ।। ૩૭.

કર્ણ, જે સૂતપુત્ર કહેવાય છે, તે કેવી રીતે આંગના વંશજ ગણાય? અમે આ વાત વિગતે સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ, કેમ કે તમે નિપુણ છો.

બૃહદ્ભાનોઃ સુતો જજ્ઞે નામ્ના રાજા બૃહન્મનાઃ। તસ્ય પત્નીદ્વયં ચાસીચ્ચૈદ્યસ્યોભે ચ તે સુતે ।। ૩૭.

બૃહદભાનુના પુત્ર બૃહન્મના રાજા બન્યા. તેમના બે પત્નીઓ હતી, બંને ચૈદ્ય રાજાની દીકરીઓ. બંનેએ તેમને એક-એક પુત્ર આપ્યા.

યશોદેવી ચ સત્યા ચ તાભ્યાં વંશસ્તુ ભિદ્યતે। જયદ્રથસ્તુ રાજેન્દ્રો યશોદેવ્યાં વ્યજાયત ।। ૩૭.

યશોદેવી અને સत्या—આ બંનેથી વંશ બે ભાગે વહેંચાયો. યશોદેવીના ગર્ભેથી રાજા જયદ્રથ જન્મ્યા.

બ્રહ્મક્ષત્રાન્તરઃ સત્યાવિજયો નામ વિશ્રુતઃ। વિજયસ્ય ધૃતિઃ પુત્ર સ્તસ્ય પુત્રો ધૃતવ્રતઃ ।। ૩૭.

બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય વચ્ચે, સત્યાના પુત્ર વિજય તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. વિજયના પુત્ર ધૃતિ અને તેમના પુત્ર ધૃતવ્રત થયા.

ધૃતવ્રતસ્ય પુત્રસ્તુ સત્યકર્મા મહાયશાઃ। સત્યકર્મસુતશ્ચાપિ સૂતસ્ત્વધિરથસ્તુ વૈ ।। ૩૭.

ધૃતવ્રતના પુત્ર મહાપ્રસિદ્ધ સત્યકર્મા હતા. સત્યકર્માના પુત્ર સૂત, એટલે અધિરથ, હતા.

સ કર્ણં પરિજગ્રાહ તેન કર્ણસ્તુ સૂતજઃ। એતદ્વઃ કથિતં સર્વં કર્ણે યદ્વૈ પ્રચોદિતમ્ ।। ૩૭.

અધિરથે કર્ણને દત્તક લીધો; તેથી કર્ણ સૂતપુત્ર કહેવાયા. કર્ણ વિશે જે પૂછાયું હતું, તે બધું તમને કહી દીધું છે.

એતેઽઙ્ગવંશજાઃ સર્વે રાજાનઃ કીર્ત્તિતા મયા। વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ પૂરોસ્તુ શ્રૃણુત પ્રજાઃ ।। ૩૭.

આ બધા રાજાઓ આંગના વંશજ છે, જેમની વાત મેં કહી. હવે, પૂરુના વંશજોની વિગતવાર અને ક્રમવાર કથા સાંભળો.

સૂત ઉવાચ।। પૂરોઃ પુત્રો મહાબાહૂ રાજાસીજ્જનમેજયઃ। અવિદ્ધસ્તુ સુતસ્તસ્ય યઃ પ્રાચીમજયદ્દિશમ્ ।। ૩૭.

સૂત કહે છે: પૂરુના પુત્ર મહાબાહુ જનમેજય રાજા હતા. તેમના પુત્ર અવિદ્ધ હતા, જેમણે પૂર્વ દિશા જીતેલી.

અવિદ્ધતઃ પ્રવીરસ્તુ મનસ્યુરભવત્સુતઃ। રાજાથો જયદો નામ મનસ્યોરભવત્સુતઃ ।। ૩૭.

અવિદ્ધના પુત્ર પ્રવીર થયા, અને તેમના પુત્ર મનસ્યુ હતા. મનસ્યુના પુત્ર તરીકે જયદ નામના રાજાનો જન્મ થયો.

દાયાદસ્તસ્ય ચાપ્યાસીદ્ધુન્ધુર્નામ મહીપતિઃ। ધુન્ધોર્બહુ ગવી પુત્રઃ સઞ્જાતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૭.

તેમના વારસદાર ધુંધુ નામના મહારાજા બન્યા. ધુંધુના પુત્ર બહુગવી અને તેમના પુત્ર સંજાતિ હતા.

સઞ્જાતેરથ રૌદ્રાશ્વસ્તસ્ય પુત્રાન્નિબોધત। રૌદ્રાશ્વસ્ય ઘૃતાચ્યાં વૈ દશાપ્સરસિ સૂનવઃ ।। ૩૭.

હવે સંજાતિના પુત્ર રૌદ્રાશ્વના પુત્રોની વાત સાંભળો. રૌદ્રાશ્વને ઘૃતાચી અપ્સરા પાસેથી દસ પુત્રો થયા.

રજેયુશ્ચ કૃતે યુશ્ચ વક્ષેયુઃ સ્થણ્ડિલેયુ ચ। ઘૃતેયુશ્ચ જલેયુશ્ચ સ્થલેયુશ્ચૈવ સપ્તમઃ ।। ૩૭.

રાજેયુ, કૃતેયુ, વક્ષેયુ, સ્થંડિલેયુ, ઘૃતેયુ, જલેયુ અને સ્થીલેયુ—આ સાત પુત્રો હતા.

ધર્મેયુઃ સન્નતેયુશ્ચ વનેયુર્દ્દશમસ્તુ સઃ। રુદ્રા શૂદ્રા ચ મદ્રા ચ શુભા જામલજા તથા ।। ૩૭.

ધર્મેયુ, સન્નતેયુ અને વનેયુ—આ ત્રણ મળીને કુલ દસ પુત્રો થયા. રુદ્રા, શૂદ્રા, મદ્રા, શુભા અને જામલજા પણ હતા.

તલા ખલા ચ સપ્તૈતા યા ચ ગોપજલા સ્મૃતા। તથા તામ્રરસા ચૈવ રત્નકૂટી ચ તાદૃશી ।। ૩૭.

તલા, ખલા અને આ સાત, સાથે જે ગોપજલા કહેવાય છે; એ જ રીતે તામ્રરસા અને રત્નકૂટી જેવી નદીઓ પણ છે.

આત્રેયો વંશતસ્તાસાં ભર્ત્તા નામ્ના પ્રભાકરઃ। અનાદૃષ્ટસ્તુ રાજર્ષી રિવેયુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૭.

આ બધાની વંશમાંથી આત્રેય નામનો પ્રભાકર નામે રાજા થયો; અનાદૃષ્ટ નામના રાજર્ષિ થયા અને તેમના પુત્ર રિવેયુ હતા.

રિવેયોર્જ્વલના નામ ભાર્યા વૈ તક્ષકાત્મજા। યસ્યાં દેવ્યાં સ રાજર્ષી રન્તિં નામ ત્વજીજનત્ ।। ૩૭.

રિવેયુની પત્ની જ્વલના હતી, જે તક્ષકની પુત્રી હતી; એ મહાન સ્ત્રીમાંથી રાજર્ષિએ રંતિ નામનો પુત્ર પેદા કર્યો.

રન્તિર્નારઃ સરસ્વત્યાં પુત્રાનજનયચ્છુભાન્। ત્રસું તથા પ્રતિરથં ધ્રુવઞ્ચૈવાતિધાર્મિકમ્ ।। ૩૭.

રંતિએ નર અને સરસ્વતીમાંથી જન્મ લઈને,trasu, પ્રતિરથ અને ધ્રુવ નામના સારા પુત્રો પેદા કર્યા, જેમાં ધ્રુવ ખૂબ જ ધર્મનિષ્ઠ હતા.

ગૌરી કન્યા ચ વિખ્યાતા માન્ધાતુર્જનની શુભા। ધુર્યઃ પ્રતિરથસ્યાપિ કણ્ઠસ્તસ્યાભવત્ સુતઃ ।। ૩૭.

ગૌરી નામની પ્રસિદ્ધ કન્યા, શુભા માંધાતૃની માતા હતી; પ્રતિરથના પુત્ર ધુર્યના કણ્ઠ નામનો પુત્ર થયો.

મેધાતિથિઃ સુરસ્તસ્ય યસ્માત્ કાણ્ઠાયના દ્વિજાઃ। ઇતિનાનુયમસ્યાસીત્ કન્યા સાજનયત્સુતાન્ ।। ૩૭.

કણ્ઠના પુત્ર મેધાતિથિ દેવરૂપ ઋષિ હતા; કણ્ઠમાંથી કણ્ઠાયન બ્રાહ્મણો થયા. એ વંશમાં એક પુત્રી પણ હતી, જેણે પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

ત્રસુઃ સુદયિતંપુત્રં મલિનં બ્રહ્મવાદિનમ્। ઉપદાતં તતો લેભે ચતુરસ્ત્વિતિ સાત્મજાન્ ।। ૩૭.

ત્રસુએ પોતાના પ્રિય પુત્ર મલિનને જન્મ આપ્યો, જે બ્રહ્મવિદ્યા બોલનારા હતા; પછી ઉપદાત નામનો પુત્ર થયો, આમ ચાર પુત્રો થયા.

સુષ્મન્તમથ દુષ્યન્તં પ્રવીરમનઘન્તથા। ચક્રવર્ત્તી તતો જજ્ઞે દૌષ્યન્તિર્નૃપસત્તમઃ ।। ૩૭.

સુષ્મંત, દુષ્યંત, પ્રવીર અને અનઘ—આ પછી મહાન ચક્રવર્તી, દૌષ્યંત નામના શ્રેષ્ઠ રાજા પેદા થયા.

શકુન્તલાયાં ભરતો યસ્ય નામ્ના તુ ભારતમ્। દુષ્યન્તં પ્રતિ રાજાનં વાગુવાચાશરીરિણી ।। ૩૭.

શકુન્તલા પાસેથી ભરત જન્મ્યા, જેમના નામે દેશનું નામ ભારત પડ્યું; દુષ્યંત રાજાને એક અવાજે કહ્યું.

માતા ભસ્ત્રા પિતુઃ પુત્રો યેન જાતઃ સ એવ સઃ। ભરસ્વ પુત્રં દુષ્યન્તં સત્યમાહ શકુન્તલા ।। ૩૭.

માતા ફૂંકવાની ધોંડી જેવી છે, પિતા પુત્ર છે, જેમના દ્વારા જન્મ થયો એ જ સાચો છે; 'દુષ્યંત, તારો પુત્ર સ્વીકાર', એમ શકુન્તલાએ સાચું કહ્યું.