વાયુપુરાણમ્

કક્ષીવાંસ્તુ તતો ગત્વા સહ પિત્રા ગિરિપ્રજામ્। યથોદ્દિષ્ટં હિ પિત્રર્થે ચચાર વિપુલં તપઃ ।। ૩૭.

પછી કક્ષીવાને પોતાના પિતા સાથે પર્વતવાસીઓ પાસે ગયા અને પિતાના હિત માટે જણાવ્યા પ્રમાણે ભારે તપ કર્યું.

તતઃ કાલેન મહતા તમસા ભાવિતઃ સવૈ। વિધૂય મનુજો દોષાન્ બ્રહ્મણ્યં પ્રાપ્તવાન્ પ્રભુઃ ।। ૩૭.

પછી લાંબા સમય પછી, અંધકારથી શુદ્ધ થઈ, એ મનુષ્યે પોતાના દોષો ત્યજીને બ્રહ્મામાં ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી.

તતોઽબ્રવીત્ પિતા ચૈનં પુત્રવાનસ્મ્યહં પ્રભો। સત્પુત્રેણ ત્વયા તાત કૃતાર્થોઽસ્મિ યશસ્વિના ।। ૩૭.

પછી પિતાએ કહ્યું: 'પુત્રવંત થયો છું, પ્રભુ! સારા પુત્ર, તારા દ્વારા હું પૂર્ણ થયો છું.'

યુક્તાત્મા હિ તતઃ સોઽથ પ્રાપ્તવાન્ બ્રહ્મણા ક્ષયમ્। બ્રહ્મણ્યં પ્રાપ્ય કક્ષીવાન્ સહસ્રમસૃજત્ સુતાન્ ।। ૩૭.

પછી આત્મસંયમી કક્ષીવાને બ્રહ્માનો ધામ મેળવ્યો; બ્રહ્મભક્તિ પ્રાપ્ત કરીને તેણે હજાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.

કૃષ્ણાઙ્ગા ગૌતમાસ્તે વૈ સ્મૃતાઃ કક્ષીવતઃ સુતાઃ। ઇત્યેષ દીર્ઘતમસો બલેર્વૈરોચનસ્ય વૈ ।। ૩૭.

કક્ષીવાનના એ પુત્રો, ગૌતમ તરીકે ઓળખાતા, કાળી ત્વચાવાળા હતા; આ દીર્ઘતમસ, બલિના પુત્ર, વિરોચનના વંશની વાર્તા છે.

સમાગમઃ સમાખ્યાતઃ સન્તાનઞ્ચોભયોસ્તયોઃ। બલિસ્તાનબિષિચ્યેહ પઞ્ચ પુત્રાનકલ્મષાન્ ।। ૩૭.

આ બંને વંશનો સંમિલન અને વંશાવળી અહીં વર્ણવાઈ છે; બલીએ અહીં એ પાંચ નિર્દોષ પુત્રોને રાજગાદી આપી.

કૃતાર્થઃ સોઽપિ યોગાત્મા યોગમાશ્રિત્ય ચ પ્રભુઃ। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં કાલાકાઙ્ક્ષી ચરત્યુત ।। ૩૭.

એ પણ યોગી અને સિદ્ધ થયેલા, યોગનો આશ્રય લઈને, બધાં જીવોથી અદૃશ્ય રહી, યોગ્ય સમયની રાહ જોતા ફર્યા કરે છે.

તત્રાઙ્ગસ્ય તુ રાજર્ષે રાજાસીદ્દધિવાહનઃ। સાપરાધસુદેષ્ણાયા અનપાનોઽભવનૃપઃ ।। ૩૭.

અંગના વંશમાં રાજર્ષિ દધિવાહન રાજા હતા; સુદેશ્ણાની ભૂલથી અનપાન નામે રાજા જન્મ્યા.

અનપાનસ્ય પુત્રસ્તુ રાજા દિવિરથઃ સ્મૃતઃ। પુત્રો દિવિરથસ્યાસીદ્વિદ્વાન્ ધર્મરથો નૃપઃ ।। ૩૭.

અનપાનનો પુત્ર દિવિરથ નામે રાજા થયો; દિવિરથનો પુત્ર વિદ્વાન અને ધર્મનિષ્ઠ રાજા ધર્મરથ થયો.

સ વૈ ધર્મરથઃ શ્રીમાન્ યેન વિષ્ણુપદે ગિરૌ। સોમઃ શક્રેણ સહ વૈ યજ્ઞે પીતો મહાત્મના ।। ૩૭.

એ ધર્મરથ મહારાજ, જેમણે વિશ્નુપદ પર્વત પર યજ્ઞમાં ઈન્દ્ર સાથે સોમપાન કર્યું હતું, એ મહાત્મા હતા.

સૂનુર્ધર્મરથસ્યાપિ રાજા ચિત્રરથોઽભવત્। અથ ચિત્રરથસ્યાપિ રાજા દશરથઃ અભવત્। લોમપાદ ઇતિ ખ્યાતો યસ્ય શાન્તા સુતાઽભવત્ ।। ૩૭.

ધર્મરથનો પુત્ર ચિત્રરથ રાજા થયો; ચિત્રરથનો પુત્ર દશરથ રાજા થયો, જેને લોમપાદ કહેવામાં આવે છે અને જેના પુત્રી શાંતા હતી.

*(પાઠભેદઃ) (મંત્રૈર્વાહનમુત્તમમ્) હર્ય્યઙ્ગસ્ય તુ દાયાદો રાજા ભદ્રરથઃ કિલ। અથ ભદ્રરથસ્યાસીદ્બૃહત્કર્મા પ્રજેશ્વરઃ ।। ૩૭.

હર્યંગના વારસદાર ભદ્રરથ રાજા બન્યા. પછી ભદ્રરથના પુત્ર બૃહત્કર્મા, પ્રજાના ઈશ્વર, થયા.

બૃહદ્રથઃ સુતસ્તસ્ય તસ્માજ્જજ્ઞે બૃહન્મનાઃ। બૃહન્મનાસ્તુ રાજેન્દ્રં જનયામાસ વૈ સુતમ્ ।। ૩૭.

બૃહત્કર્માના પુત્ર બૃહદ્રથ થયા, અને તેમના ઘરમાંથી બૃહન્મનાનો જન્મ થયો. બૃહન્મનાએ પણ એક પુત્રને જન્મ આપ્યો.

નામ્ના જયદ્રથં નામ તસ્માદૄઢરથો નૃપઃ। આસીદૄઢરથસ્યાપિ વિશ્વજિજ્જનમેજયઃ ।। ૩૭.

તે પુત્રનું નામ જયદ્રથ હતું. ત્યારબાદ ઋઢરથ નામના રાજા થયા. ઋઢરથના પુત્ર વિશ્વજિત જનમેજય થયા.

દાયાદસ્તસ્ય ચાઙ્ગેભ્યો યસ્માત્ કર્ણોઽભવન્નૃપઃ। કર્ણસ્ય શૂરસેનસ્તુ દ્વિજ સ્તસ્યાત્મજઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૭.

આંગ દેશમાંથી તેના વારસદાર થયા, જેમના વંશમાં કર્ણ રાજા બન્યા. કર્ણના પુત્ર શૂરસેન હતા, જેમને દ્વિજ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.

સૂતાત્મજઃ કથં કર્ણઃ કથં ચાઙ્ગસ્ય વંશજઃ। એતદિચ્છામહે શ્રોતુમત્યર્થં કુશલો હ્યસિ ।। ૩૭.

કર્ણ, જે સૂતપુત્ર કહેવાય છે, તે કેવી રીતે આંગના વંશજ ગણાય? અમે આ વાત વિગતે સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ, કેમ કે તમે નિપુણ છો.

બૃહદ્ભાનોઃ સુતો જજ્ઞે નામ્ના રાજા બૃહન્મનાઃ। તસ્ય પત્નીદ્વયં ચાસીચ્ચૈદ્યસ્યોભે ચ તે સુતે ।। ૩૭.

બૃહદભાનુના પુત્ર બૃહન્મના રાજા બન્યા. તેમના બે પત્નીઓ હતી, બંને ચૈદ્ય રાજાની દીકરીઓ. બંનેએ તેમને એક-એક પુત્ર આપ્યા.

યશોદેવી ચ સત્યા ચ તાભ્યાં વંશસ્તુ ભિદ્યતે। જયદ્રથસ્તુ રાજેન્દ્રો યશોદેવ્યાં વ્યજાયત ।। ૩૭.

યશોદેવી અને સत्या—આ બંનેથી વંશ બે ભાગે વહેંચાયો. યશોદેવીના ગર્ભેથી રાજા જયદ્રથ જન્મ્યા.

બ્રહ્મક્ષત્રાન્તરઃ સત્યાવિજયો નામ વિશ્રુતઃ। વિજયસ્ય ધૃતિઃ પુત્ર સ્તસ્ય પુત્રો ધૃતવ્રતઃ ।। ૩૭.

બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય વચ્ચે, સત્યાના પુત્ર વિજય તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. વિજયના પુત્ર ધૃતિ અને તેમના પુત્ર ધૃતવ્રત થયા.

ધૃતવ્રતસ્ય પુત્રસ્તુ સત્યકર્મા મહાયશાઃ। સત્યકર્મસુતશ્ચાપિ સૂતસ્ત્વધિરથસ્તુ વૈ ।। ૩૭.

ધૃતવ્રતના પુત્ર મહાપ્રસિદ્ધ સત્યકર્મા હતા. સત્યકર્માના પુત્ર સૂત, એટલે અધિરથ, હતા.

સ કર્ણં પરિજગ્રાહ તેન કર્ણસ્તુ સૂતજઃ। એતદ્વઃ કથિતં સર્વં કર્ણે યદ્વૈ પ્રચોદિતમ્ ।। ૩૭.

અધિરથે કર્ણને દત્તક લીધો; તેથી કર્ણ સૂતપુત્ર કહેવાયા. કર્ણ વિશે જે પૂછાયું હતું, તે બધું તમને કહી દીધું છે.

એતેઽઙ્ગવંશજાઃ સર્વે રાજાનઃ કીર્ત્તિતા મયા। વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ પૂરોસ્તુ શ્રૃણુત પ્રજાઃ ।। ૩૭.

આ બધા રાજાઓ આંગના વંશજ છે, જેમની વાત મેં કહી. હવે, પૂરુના વંશજોની વિગતવાર અને ક્રમવાર કથા સાંભળો.

સૂત ઉવાચ।। પૂરોઃ પુત્રો મહાબાહૂ રાજાસીજ્જનમેજયઃ। અવિદ્ધસ્તુ સુતસ્તસ્ય યઃ પ્રાચીમજયદ્દિશમ્ ।। ૩૭.

સૂત કહે છે: પૂરુના પુત્ર મહાબાહુ જનમેજય રાજા હતા. તેમના પુત્ર અવિદ્ધ હતા, જેમણે પૂર્વ દિશા જીતેલી.

અવિદ્ધતઃ પ્રવીરસ્તુ મનસ્યુરભવત્સુતઃ। રાજાથો જયદો નામ મનસ્યોરભવત્સુતઃ ।। ૩૭.

અવિદ્ધના પુત્ર પ્રવીર થયા, અને તેમના પુત્ર મનસ્યુ હતા. મનસ્યુના પુત્ર તરીકે જયદ નામના રાજાનો જન્મ થયો.

દાયાદસ્તસ્ય ચાપ્યાસીદ્ધુન્ધુર્નામ મહીપતિઃ। ધુન્ધોર્બહુ ગવી પુત્રઃ સઞ્જાતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૭.

તેમના વારસદાર ધુંધુ નામના મહારાજા બન્યા. ધુંધુના પુત્ર બહુગવી અને તેમના પુત્ર સંજાતિ હતા.

સઞ્જાતેરથ રૌદ્રાશ્વસ્તસ્ય પુત્રાન્નિબોધત। રૌદ્રાશ્વસ્ય ઘૃતાચ્યાં વૈ દશાપ્સરસિ સૂનવઃ ।। ૩૭.

હવે સંજાતિના પુત્ર રૌદ્રાશ્વના પુત્રોની વાત સાંભળો. રૌદ્રાશ્વને ઘૃતાચી અપ્સરા પાસેથી દસ પુત્રો થયા.

રજેયુશ્ચ કૃતે યુશ્ચ વક્ષેયુઃ સ્થણ્ડિલેયુ ચ। ઘૃતેયુશ્ચ જલેયુશ્ચ સ્થલેયુશ્ચૈવ સપ્તમઃ ।। ૩૭.

રાજેયુ, કૃતેયુ, વક્ષેયુ, સ્થંડિલેયુ, ઘૃતેયુ, જલેયુ અને સ્થીલેયુ—આ સાત પુત્રો હતા.

ધર્મેયુઃ સન્નતેયુશ્ચ વનેયુર્દ્દશમસ્તુ સઃ। રુદ્રા શૂદ્રા ચ મદ્રા ચ શુભા જામલજા તથા ।। ૩૭.

ધર્મેયુ, સન્નતેયુ અને વનેયુ—આ ત્રણ મળીને કુલ દસ પુત્રો થયા. રુદ્રા, શૂદ્રા, મદ્રા, શુભા અને જામલજા પણ હતા.