વાયુપુરાણમ્

અનવત્યો મરુત્તસ્તુ સ રાજાસીદિતિ શ્રુતમ્। દુષ્કૃતં પૌરવં ચાપિ સર્વે પુત્રમકલ્પયન્ ।। ૩૭.

એ મરુત્ત નિસંતાન હતો, એવું સાંભળવામાં આવે છે; અને દુષ્કૃતના પુત્રને સૌ અયોગ્ય માનતા હતા.

એવં યયાદિશાપેન જરાયાઃ સંક્રમેણ તુ । તુર્વસોઃ પૌરવં વંશં પ્રવિવેશ પુરા કિલ ।। ૩૭.

આ રીતે, યયાતિના શાપથી અને વૃદ્ધાવસ્થાના ક્રમથી, તુર્વસુ કદીક પૌરુવ વંશમાં પ્રવેશ્યો હતો.

દુષ્કૃતસ્ય તુ દાયાદઃ શરૂથો નામ પાર્થિવઃ। શરૂથાત્તુ જનાપીડશ્ચત્વારસ્તસ્ય ચાત્મજાઃ ।। ૩૭.

દુષ્કૃતનો વારસદાર શરુથ નામનો રાજા હતો; શરુથથી જનાપીડ થયો અને તેના ચાર પુત્રો હતા.

પાણ્ડ્યશ્ચ કેરલશ્ચૈવ ચોલઃ કુલ્યસ્તથૈવ ચ। તેષાં જનપદાઃ કુલ્યાઃ પાણ્ડ્યાશ્ચોલાઃ સકેરલાઃ ।। ૩૭.

એમાં પાંડ્ય, કેરળ, ચોળ અને કુલ્ય હતા; તેમના લોકો પાંડ્ય, ચોળ, કેરળ અને કુલ્ય તરીકે ઓળખાય છે.

દ્રુહ્યોસ્તુ તનયૌ વીરૌ બભ્રુઃ સેતુશ્ચ વિશ્રુતૌ। અરુદ્ધઃ સેતુપુત્રસ્તુ બાભ્રવો રિપુરુચ્યતે ।। ૩૭.

દુહ્યુના બે વિખ્યાત અને પરાક્રમી પુત્રો હતા—બભ્રુ અને સેતુ; સેતુનો પુત્ર અરુદ્ધ અને બભ્રુનો પુત્ર રિપુ કહેવાય છે.

યૌવનાશ્વેન સમિતિ કૃચ્છ્રેણ નિહતો બલી। યુદ્ધં સુમહદાસીત્તુ માસાન્ પરિ ચતુર્દશ ।। ૩૭.

મહાન બલવાન અરુદ્ધ યૌવનાશ્વ દ્વારા ભારે મહેનતે યુદ્ધમાં મારાયો હતો; એ યુદ્ધ ચૌદ મહિના ચાલ્યું હતું.

અરુદ્ધસ્ય તુ દાયાદો ગાન્ધારો નામ પાર્થિવઃ। ખ્યાયતે યસ્ય નામ્ના તુ ગાન્ધારવિષયો મહાન્ ।। ૩૭.

અરુદ્ધનો વારસદાર ગાંધાર નામનો રાજા થયો, જેના નામ પરથી મહાન ગાંધાર પ્રદેશ ઓળખાય છે.

ગાન્ધારદેશજાશ્ચાપિ તુરગા વાજિનાં વરાઃ। ગાન્ધારપુત્રો ધર્મ્મસ્તુ ઘૃતસ્તસ્ય સુતોઽભવત્ ।। ૩૭.

ગાંધાર દેશમાં જન્મેલા ઘોડા સર્વોત્તમ ગણાય છે; ગાંધારનો પુત્ર ધર્મ અને તેનો પુત્ર ઘૃત હતો.

ઘૃતસ્ય દુર્દમો જજ્ઞે પ્રચેતાસ્તસ્ય ચાત્મજઃ । પ્રચેતસઃ પુત્રશતં રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।। ૩૭.

ઘૃતનો પુત્ર દુર્દમ અને દુર્દમનો પુત્ર પ્રચેતાસ હતો; પ્રચેતાસના સો પુત્રો હતા, અને બધા રાજા બન્યા.

મ્લેચ્છરાષ્ટ્રાધિપાઃ સર્વે હ્યુદીચીં દિશમાશ્રિતાઃ। અનોઃ પુત્રા મહાત્માનસ્ત્રયઃ પરમધાર્મ્મિકાઃ ।। ૩૭.

બધા ઉત્તર દિશામાં વસેલા વિદેશી પ્રદેશોના રાજા હતા; અનુના ત્રણ મહાન અને અતિ ધર્મનિષ્ઠ પુત્રો હતા.

સભાનરશ્ચ પક્ષશ્ચ પરપક્ષસ્તથૈવ ચ। સભાનરસ્ય પુત્રસ્તુ વિદ્વાન્ કાલાનલો નૃપઃ ।। ૩૭.

એમાં સભાનર, પક્ષ અને પરપક્ષ હતા; સભાનરનો પુત્ર વિદ્વાન અને રાજા કાલાનલ હતો.

કાલાનલસ્ય ધર્મ્માત્મા સૃઞ્જયો નામ ધાર્મિકઃ । સૃઞ્જયસ્યાભવત્ પુત્રો વીરો રાજા પુરઞ્જયઃ ।। ૩૭.

કાળાગ્નિ જેવા ધર્મમય સ્વભાવ ધરાવતા એક ધર્મી રાજા હતા, તેમનું નામ શ્રુંજય હતું. શ્રુંજયને પુરંજય નામનો વિરસૂર પુત્ર થયો.

જનમેજયો મહા સત્વઃ પુરઞ્જયસુતોઽભવત્। જનમેજયસ્ય રાજર્ષેર્મહાશાલોઽભવભૃપઃ ।। ૩૭.

પુરંજયનો પુત્ર જનમેજય હતો, જે અત્યંત બળવાન અને મહાન સ્વભાવ ધરાવતો હતો. જનમેજય રાજર્ષિનો પુત્ર મહાશાલા રાજા થયો.

આસીદિન્દ્રસમો રાજા પ્રતિષ્ઠિતયશા દિવિ। મહામનાઃ સુતસ્તસ્ય મહા શાલસ્ય ધાર્મિકઃ ।। ૩૭.

મહાશાલા રાજા ઇન્દ્ર સમાન પ્રતિષ્ઠિત અને સ્વર્ગમાં પ્રસિદ્ધ હતા. તેમના ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર મહામનાએ જન્મ લીધો.

સપ્તદ્વીપેશ્વરો રાજા ચક્રવર્ત્તી મહાયશાઃ। મહામનાસ્તુ પુત્રૌ દ્વૌ જનયામાસ વિશ્રુતૌ ।। ૩૭.

મહામના રાજા સાત દ્વીપોના ઈશ્વર અને મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા ચક્રવર્તી હતા. મહામનાએ બે પ્રસિદ્ધ પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

ઉશીનરઞ્ચ ધર્મજ્ઞં તિતિક્ષુઞ્ચૈવ ધાર્મિકમ્। ઉશીનરસ્ય પત્ન્યસ્તુ પઞ્ચ રાજર્ષિવંશજાઃ ।। ૩૭.

તેમણે ધર્મને જાણનારા ઉશીનર અને ધર્મી તિતિક્ષુ નામના પુત્રોને જન્મ આપ્યો. ઉશીનરના પત્નીઓમાંથી પાંચ રાજર્ષિ વંશજ પુત્રો થયા.

મૃગા કૃમી નવા દર્વા પઞ્ચમી ચ દૃષદ્વતી। ઉશીનરસ્ય પુત્રાસ્તુ પઞ્ચ તાસુ કુલોદ્વહાઃ। તપસા તે સુમહતા જાતવૃદ્ધાશ્ચ ધાર્મિકાઃ ।। ૩૭.

મૃગા, કૃમી, નવાં, દર્વા અને પાંચમી દૃષદ્વતી — ઉશીનરની આ પાંચ પત્નીઓ હતી. انهنમાંથી જન્મેલા પુત્રો પોતાના કુળના આગેવાન અને મહાન તપથી વૃદ્ધિ પામેલા ધર્મનિષ્ઠ હતા.

મૃગાયાસ્તુ મૃગઃ પુત્રો નવાયા નવ એવ તુ। કૃમ્યાઃ કૃમિસ્તુ દર્વાયાઃ સુવ્રતો નામ ધાર્મિકઃ ।। ૩૭.

મૃગાના પુત્ર મૃગ થયો, નવાની પુત્ર નવ થયો, કૃમીની પુત્ર કૃમી થયો અને દર્વાની પુત્ર સુવ્રત નામે ધર્મી થયો.

દૃષદ્વતીસુતશ્ચાપિ શિવિરૌશીનરો દ્વિજાઃ। શિવેઃ શિવપુરં ખ્યાતં યૌધેયન્તુ મૃગસ્ય તુ ।। ૩૭.

દૃષદ્વતીના પુત્ર શિવિ અને ઉશીનર હતા, હે દ્વિજગણ! શિવિના શહેરનું નામ શિવપુર હતું અને મૃગનું શહેર યૌધેયા તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું.

નવસ્ય નવરાષ્ટ્રન્તુ કૃમેસ્તુ કૃમિલા પુરી। સુવ્રતસ્ય તથા વૃષ્ટા શિવિપુત્રાન્નિબોધત ।। ૩૭.

નવાનો પ્રદેશ નવરાષ્ટ્ર હતો, કૃમીનું શહેર કૃમિલા હતું અને સુવ્રતનું શહેર વૃષ્ટા હતું. હવે શિવિના પુત્રોની વાત સાંભળો.

શિવેસ્તુ શિવયઃ પુત્રાશ્ચત્વારો લોકસમ્મતાઃ। વૃષદર્ભઃ સુવીરસ્તુ કેકયો મદ્રકસ્તથા ।। ૩૭.

શિવિના ચાર પુત્રો હતા, જે સમગ્ર જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતા — વૃષદર્ભ, સુવીર, કેકય અને મદ્રક.

તેષાઞ્જનપદાઃ સ્ફીતાઃ કેકયા માદ્રકાસ્તથા। વૃષદર્ભાઃ સૂચિદર્ભાસ્તિતિક્ષોઃ શ્રૃણુત પ્રજાઃ ।। ૩૭.

આ બધાના પ્રદેશો સમૃદ્ધ અને પ્રસિદ્ધ હતા — કેકય, મદ્રક, વૃષદર્ભ અને સૂચિદર્ભ. હવે તિતિક્ષુના વંશની પ્રજાની વાત સાંભળો.

તૈતિક્ષુરભવદ્રાજા પૂર્વસ્યાન્દિશિ વિશ્રુતઃ। ઉશદ્રથો મહાબાહુસ્તસ્ય હેમઃ સુતોઽભવત્ ।। ૩૭.

તિતિક્ષુ પૂર્વ દિશામાં પ્રસિદ્ધ રાજા બન્યા. તેમના પુત્ર ઉશદ્રથ બલવાન અને મહાબાહુ હતા.

હેમસ્ય સુતપા જજ્ઞે સુતઃ સુતયશા બલી । જાતો મનુષ્યયોન્યાં વૈ ક્ષીણે વંશે પ્રજેપ્સયા ।। ૩૭.

હેમના પુત્ર સુતપા થયા. સુતપાના પુત્ર સુતયશા, જે બળવાન હતા, વંશ ક્ષીણ થતાં અને સંતાનની ઇચ્છાથી માનવ યોનિમાં જન્મ્યા.

મહાયોગી સ તુ બલિર્બદ્ધો યઃ સ મહામનાઃ। પુત્રાનુત્પાદયામાસ ચાતુર્વર્ણ્યકરાન્ ભુવિ ।। ૩૭.

બલી મહાયોગી હતા, તેઓ બંધાયેલા હોવા છતાં મહાન મનવાળા હતા. તેમણે ધરતી પર ચાર વર્ણની સ્થાપના કરનાર પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

અઙ્ગં સ જનયામાસ વઙ્ગં સુહ્લં તથૈવ ચ। પુણ્ડ્રં કલિઙ્ગઞ્ચ તથા બાલેયં ક્ષત્રમુચ્યતે ।। ૩૭.

તેમણે અંગ, વંગ, સુહલ, પુંડ્ર, કલિંગ અને બાલેય નામના પુત્રોને જન્મ આપ્યો, જે ક્ષત્રિય વંશ તરીકે ઓળખાય છે.

બાલેયા બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ તસ્ય વંશકરાઃ પ્રભોઃ। બલેસ્તુ બ્રહ્મણા દત્તા વરાઃ પ્રીતેન ધીમતે ।। ૩૭.

બાલેય અને બ્રાહ્મણો પણ તેમના વંશજ હતા. બલિને, હે પ્રભુ, બુદ્ધિશાળી હોવાને કારણે બ્રહ્માએ પ્રેમથી વિશેષ વરદાન આપ્યા.

મહાયોગિત્વમાયુશ્ચ કલ્પાયુઃપરિમાણકમ્। સંગ્રામે ચાપ્યજેયત્વં ધર્મે ચૈવ પ્રભાવના ।। ૩૭.

તેમને મહાન યોગશક્તિ, કલ્પ જેટલું આયુષ્ય, યુદ્ધમાં અજેયતા અને ધર્મમાં શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત થઈ.

ત્રૈલોક્યદર્શનઞ્ચૈવ પ્રાધાન્યં પ્રસવે તથા। બલે ચાપ્રતિ મત્વં વૈ ધર્મતત્ત્વાર્થદર્શનમ્ ।। ૩૭.

તેમને ત્રણેય લોકનું દર્શન, સંતાનમાં મુખ્યત્વ, બલમાં અપ્રતિમતા અને ધર્મના તત્ત્વ અને અર્થનું જ્ઞાન મળ્યું.