વાયુપુરાણમ્

નૃપેષ્વથ વિનષ્ટેષુ તદા ત્વપ્રગ્રહાઃ પ્રજાઃ। રક્ષણે વિનિવૃત્તે તુ હત્વા ચાન્યોન્યમાહવે ।। ૩૬.

જ્યારે રાજાઓ નાશ પામશે, ત્યારે પ્રજાઓ અયોગ્ય બની જશે; રક્ષણ ન રહેતાં, લોકો યુદ્ધમાં એકબીજાને મારી નાખશે.

પરસ્પરહૃતાશ્વાસા નિરાક્રન્દાઃ સુદુઃખિતાઃ। પુરાણિ હિત્વા ગ્રામાંશ્ચ તુલ્યાસ્તા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।। ૩૬.

પરસ્પર આશ્રય ગુમાવી, રડવાને બદલે ભારે દુઃખી થઈ, શહેરો અને ગામડાં છોડી, બધા સમાન અને નિર્વસ્ત્ર બની જશે.

પ્રનષ્ટશ્રુતિધર્માશ્ચ નષ્ટધર્માશ્રમાસ્તથા। હ્રસ્વા અલ્પાયુષશ્ચૈવ વનૌકસ ઇમે સ્મૃતાઃ ।। ૩૬.

તેમની શાસ્ત્રજ્ઞાન અને ધર્મ ગુમાશે, ધર્માશ્રમ પણ નાશ પામશે; ઓછું આયુષ્ય અને નબળી તાકાતવાળા, એ લોકો વનવાસી તરીકે ઓળખાશે.

સરિત્પર્વતસેવિન્યઃ પત્રમૂલફલાશનાઃ। ચીર પત્રાજિનધરાઃ સઙ્કરં ઘોરમાસ્થિતાઃ ।। ૩૬.

નદીઓ અને પર્વતોમાં વસતા, પાંદડા, મૂળ અને ફળ ખાઈને જીવન ગુજારતા, વૃક્ષછાલ, પાંદડા કે પશુઓની ચામડી પહેરીને, તેઓ ભયાનક તપસ્યામાં તત્પર રહ્યા.

અલ્પાયુષો નષ્ટવાર્ત્તા બહ્વાબાધાઃ સુદુઃખિતાઃ। એવં કષ્ટમનુપ્રાપ્તાઃ કલિસન્ધ્યંશકે તદા ।। ૩૬.

આ લોકો ટૂંકા આયુષ્યવાળા, દુનિયા દ્વારા ભૂલાઈ ગયેલા, અનેક દુઃખોથી પીડાતા અને ખુબ જ દુઃખી હતા; એમ કરીને તેઓ કળીયુગના સંધ્યાકાળના ભાગમાં ભારે મુશ્કેલીમાં પડ્યા.

પ્રજાઃ ક્ષયં પ્રયાસ્યન્તિ સાર્દ્ધં કલિયુગેન તુ । ક્ષીણે કલિયુગે તસ્મિન્ પ્રવૃત્તે ચ કૃતે પુનઃ ।। ૩૬.

કળીયુગ સાથે લોકો પણ ધીરે ધીરે નાશ પામશે; જ્યારે એ કળીયુગ પૂરો થશે અને ફરીથી કૃતયુગ શરૂ થશે—

પ્રપત્સ્યન્તે યથાન્યાયં સ્વભાવાદેવ નાન્યતા। ઇત્યેતત્ કીર્તિતં સર્વં દેવાસુરવિચેષ્ટિતમ્ ।। ૩૬.

ત્યારે લોકો પોતાનાં સ્વભાવથી, યોગ્ય પ્રમાણે, કોઈ વિક્રમ વિના વર્તશે; દેવો અને અસુરોના બધા કૃત્યોનું વર્ણન અહીં થયું છે.

યદુવંશપ્રસઙ્ગેન મહદ્વો વૈષ્ણવં યશઃ । તુર્વસોસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ પૂરોર્દ્રુહ્યોરનોસ્તથા ।। ૩૬.

યદુ વંશના પ્રસંગે તમારું મહાન વૈષ્ણવ યશ વર્ણવાયું છે; હવે હું તુર્વસુ તથા પુરુ, દુહ્યુ અને અનુ વિશે કહેશે.

તુર્વસોસ્તુ સુતો વહ્નિર્વહ્નેર્ગોભાનુરાત્મજઃ। ગોભાનોસ્તુ સુતો વીરસ્ત્રિસાનુરપરાજિતઃ ।। ૩૭.

તુર્વસુનો પુત્ર વહ્નિ હતો, વહ્નિનો પુત્ર ગોભાનુ, ગોભાનુનો પરાક્રમી પુત્ર ત્રિસાનુ અને ત્રિસાનુનો પુત્ર અપરાજિત હતો.

કરન્ધમસ્ત્રિસાનોસ્તુ મરુત્તસ્ય ન ચાત્મજઃ। અન્યસ્ત્વવીક્ષિતો રાજા મરુત્તઃ કથિતઃ પુરા ।। ૩૭.

ત્રિસાનુનો પુત્ર કરંધમ હતો, પણ મરુત્ત તેનો પુત્ર નહોતો; મરુત્ત નામનો બીજો રાજા, જે તેનો વંશજ નહોતો, અગાઉથી પ્રસિદ્ધ છે.

અનવત્યો મરુત્તસ્તુ સ રાજાસીદિતિ શ્રુતમ્। દુષ્કૃતં પૌરવં ચાપિ સર્વે પુત્રમકલ્પયન્ ।। ૩૭.

એ મરુત્ત નિસંતાન હતો, એવું સાંભળવામાં આવે છે; અને દુષ્કૃતના પુત્રને સૌ અયોગ્ય માનતા હતા.

એવં યયાદિશાપેન જરાયાઃ સંક્રમેણ તુ । તુર્વસોઃ પૌરવં વંશં પ્રવિવેશ પુરા કિલ ।। ૩૭.

આ રીતે, યયાતિના શાપથી અને વૃદ્ધાવસ્થાના ક્રમથી, તુર્વસુ કદીક પૌરુવ વંશમાં પ્રવેશ્યો હતો.

દુષ્કૃતસ્ય તુ દાયાદઃ શરૂથો નામ પાર્થિવઃ। શરૂથાત્તુ જનાપીડશ્ચત્વારસ્તસ્ય ચાત્મજાઃ ।। ૩૭.

દુષ્કૃતનો વારસદાર શરુથ નામનો રાજા હતો; શરુથથી જનાપીડ થયો અને તેના ચાર પુત્રો હતા.

પાણ્ડ્યશ્ચ કેરલશ્ચૈવ ચોલઃ કુલ્યસ્તથૈવ ચ। તેષાં જનપદાઃ કુલ્યાઃ પાણ્ડ્યાશ્ચોલાઃ સકેરલાઃ ।। ૩૭.

એમાં પાંડ્ય, કેરળ, ચોળ અને કુલ્ય હતા; તેમના લોકો પાંડ્ય, ચોળ, કેરળ અને કુલ્ય તરીકે ઓળખાય છે.

દ્રુહ્યોસ્તુ તનયૌ વીરૌ બભ્રુઃ સેતુશ્ચ વિશ્રુતૌ। અરુદ્ધઃ સેતુપુત્રસ્તુ બાભ્રવો રિપુરુચ્યતે ।। ૩૭.

દુહ્યુના બે વિખ્યાત અને પરાક્રમી પુત્રો હતા—બભ્રુ અને સેતુ; સેતુનો પુત્ર અરુદ્ધ અને બભ્રુનો પુત્ર રિપુ કહેવાય છે.

યૌવનાશ્વેન સમિતિ કૃચ્છ્રેણ નિહતો બલી। યુદ્ધં સુમહદાસીત્તુ માસાન્ પરિ ચતુર્દશ ।। ૩૭.

મહાન બલવાન અરુદ્ધ યૌવનાશ્વ દ્વારા ભારે મહેનતે યુદ્ધમાં મારાયો હતો; એ યુદ્ધ ચૌદ મહિના ચાલ્યું હતું.

અરુદ્ધસ્ય તુ દાયાદો ગાન્ધારો નામ પાર્થિવઃ। ખ્યાયતે યસ્ય નામ્ના તુ ગાન્ધારવિષયો મહાન્ ।। ૩૭.

અરુદ્ધનો વારસદાર ગાંધાર નામનો રાજા થયો, જેના નામ પરથી મહાન ગાંધાર પ્રદેશ ઓળખાય છે.

ગાન્ધારદેશજાશ્ચાપિ તુરગા વાજિનાં વરાઃ। ગાન્ધારપુત્રો ધર્મ્મસ્તુ ઘૃતસ્તસ્ય સુતોઽભવત્ ।। ૩૭.

ગાંધાર દેશમાં જન્મેલા ઘોડા સર્વોત્તમ ગણાય છે; ગાંધારનો પુત્ર ધર્મ અને તેનો પુત્ર ઘૃત હતો.

ઘૃતસ્ય દુર્દમો જજ્ઞે પ્રચેતાસ્તસ્ય ચાત્મજઃ । પ્રચેતસઃ પુત્રશતં રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।। ૩૭.

ઘૃતનો પુત્ર દુર્દમ અને દુર્દમનો પુત્ર પ્રચેતાસ હતો; પ્રચેતાસના સો પુત્રો હતા, અને બધા રાજા બન્યા.

મ્લેચ્છરાષ્ટ્રાધિપાઃ સર્વે હ્યુદીચીં દિશમાશ્રિતાઃ। અનોઃ પુત્રા મહાત્માનસ્ત્રયઃ પરમધાર્મ્મિકાઃ ।। ૩૭.

બધા ઉત્તર દિશામાં વસેલા વિદેશી પ્રદેશોના રાજા હતા; અનુના ત્રણ મહાન અને અતિ ધર્મનિષ્ઠ પુત્રો હતા.

સભાનરશ્ચ પક્ષશ્ચ પરપક્ષસ્તથૈવ ચ। સભાનરસ્ય પુત્રસ્તુ વિદ્વાન્ કાલાનલો નૃપઃ ।। ૩૭.

એમાં સભાનર, પક્ષ અને પરપક્ષ હતા; સભાનરનો પુત્ર વિદ્વાન અને રાજા કાલાનલ હતો.

કાલાનલસ્ય ધર્મ્માત્મા સૃઞ્જયો નામ ધાર્મિકઃ । સૃઞ્જયસ્યાભવત્ પુત્રો વીરો રાજા પુરઞ્જયઃ ।। ૩૭.

કાળાગ્નિ જેવા ધર્મમય સ્વભાવ ધરાવતા એક ધર્મી રાજા હતા, તેમનું નામ શ્રુંજય હતું. શ્રુંજયને પુરંજય નામનો વિરસૂર પુત્ર થયો.

જનમેજયો મહા સત્વઃ પુરઞ્જયસુતોઽભવત્। જનમેજયસ્ય રાજર્ષેર્મહાશાલોઽભવભૃપઃ ।। ૩૭.

પુરંજયનો પુત્ર જનમેજય હતો, જે અત્યંત બળવાન અને મહાન સ્વભાવ ધરાવતો હતો. જનમેજય રાજર્ષિનો પુત્ર મહાશાલા રાજા થયો.

આસીદિન્દ્રસમો રાજા પ્રતિષ્ઠિતયશા દિવિ। મહામનાઃ સુતસ્તસ્ય મહા શાલસ્ય ધાર્મિકઃ ।। ૩૭.

મહાશાલા રાજા ઇન્દ્ર સમાન પ્રતિષ્ઠિત અને સ્વર્ગમાં પ્રસિદ્ધ હતા. તેમના ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર મહામનાએ જન્મ લીધો.

સપ્તદ્વીપેશ્વરો રાજા ચક્રવર્ત્તી મહાયશાઃ। મહામનાસ્તુ પુત્રૌ દ્વૌ જનયામાસ વિશ્રુતૌ ।। ૩૭.

મહામના રાજા સાત દ્વીપોના ઈશ્વર અને મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા ચક્રવર્તી હતા. મહામનાએ બે પ્રસિદ્ધ પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

ઉશીનરઞ્ચ ધર્મજ્ઞં તિતિક્ષુઞ્ચૈવ ધાર્મિકમ્। ઉશીનરસ્ય પત્ન્યસ્તુ પઞ્ચ રાજર્ષિવંશજાઃ ।। ૩૭.

તેમણે ધર્મને જાણનારા ઉશીનર અને ધર્મી તિતિક્ષુ નામના પુત્રોને જન્મ આપ્યો. ઉશીનરના પત્નીઓમાંથી પાંચ રાજર્ષિ વંશજ પુત્રો થયા.

મૃગા કૃમી નવા દર્વા પઞ્ચમી ચ દૃષદ્વતી। ઉશીનરસ્ય પુત્રાસ્તુ પઞ્ચ તાસુ કુલોદ્વહાઃ। તપસા તે સુમહતા જાતવૃદ્ધાશ્ચ ધાર્મિકાઃ ।। ૩૭.

મૃગા, કૃમી, નવાં, દર્વા અને પાંચમી દૃષદ્વતી — ઉશીનરની આ પાંચ પત્નીઓ હતી. انهنમાંથી જન્મેલા પુત્રો પોતાના કુળના આગેવાન અને મહાન તપથી વૃદ્ધિ પામેલા ધર્મનિષ્ઠ હતા.

મૃગાયાસ્તુ મૃગઃ પુત્રો નવાયા નવ એવ તુ। કૃમ્યાઃ કૃમિસ્તુ દર્વાયાઃ સુવ્રતો નામ ધાર્મિકઃ ।। ૩૭.

મૃગાના પુત્ર મૃગ થયો, નવાની પુત્ર નવ થયો, કૃમીની પુત્ર કૃમી થયો અને દર્વાની પુત્ર સુવ્રત નામે ધર્મી થયો.

દૃષદ્વતીસુતશ્ચાપિ શિવિરૌશીનરો દ્વિજાઃ। શિવેઃ શિવપુરં ખ્યાતં યૌધેયન્તુ મૃગસ્ય તુ ।। ૩૭.

દૃષદ્વતીના પુત્ર શિવિ અને ઉશીનર હતા, હે દ્વિજગણ! શિવિના શહેરનું નામ શિવપુર હતું અને મૃગનું શહેર યૌધેયા તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું.