વાયુપુરાણમ્

તુષારાન્ બર્બરાંશ્ચૈવ પુલિન્દાન્ દરદાન્ ખસાન્ । લમ્પાકાનન્ધકાન્ રુદ્રાન્ કિરાતાંશ્ચૈવ સ પ્રભુઃ ।। ૩૬.

તુષાર, બરબર, પુલિન્દ, દરદ, ખસ, લંપાક, અંધક, રુદ્ર અને કિરાત જાતિઓને પણ એ ભગવાન સંહારી લેશે.

પ્રવૃત્તચક્રોબલવાન્ મ્લેચ્છાનામન્તકૃદ્બલી। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં પૃથિવીં વિચરિષ્યતિ ।। ૩૬.

ચક્રની શક્તિથી યુક્ત અને મહાબલી, એ અવતાર મ્લેચ્છોનો વિનાશક બની, સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને પૃથ્વી પર વિહાર કરશે.

માનવઃ સ તુ સંજજ્ઞે દેવસ્યાંશેન ધીમતઃ । પૂર્વજન્મનિ વિષ્ણુર્યઃ પ્રમિતિર્નામ વીર્યવાન્ ।। ૩૬.

એ મનુષ્ય વિદ્વાન દેવના અંશથી જન્મશે; પૂર્વ જન્મમાં જે વિષ્ણુ હતા, તેઓ પ્રમિતિ નામે પરાક્રમી હતા.

ગાત્રેણ વૈ ચન્દ્રસમઃ પૂર્ણે કલિયુગેઽભવત્। ઇત્યેતાસ્તસ્ય દેવસ્ય દશ સમ્ભૂતયઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૬.

તેનું રૂપ ચંદ્ર જેવું શીતળ અને સુંદર હશે; કળીયુગના અંતે એ અવતાર પ્રગટશે. આ રીતે એ દેવના દસ અવતાર જાણીતા છે.

તં તં કાલઞ્ચ કાર્યઞ્ચ તત્તદુદ્દિશ્ય કારણમ્। અંશેન ત્રિષુ લોકેષુ તાસ્તા યોનીઃ પ્રપત્સ્યતે ।। ૩૬.

દરેક સમય, કાર્ય અને કારણ માટે, એ ભગવાન પોતાના અંશથી ત્રણેય લોકમાં વિવિધ યોનિમાં અવતાર લેશે.

પઞ્ચવિંશોત્થિતે કલ્પે પઞ્ચવિંશતિ વૈ સમાઃ। વિનિઘ્નન્ સર્વ્વભૂતાનિ માનુષાનેવ સર્વ્વશઃ ।। ૩૬.

પંચવિંશતિ કલ્પના આરંભે, પાંચવીસ વર્ષ સુધી, એ સર્વ જીવોને, ખાસ કરીને મનુષ્યોને, વિનાશ કરશે.

કૃત્વા બીજાવશેષાન્તુ મહીં ક્રૂરેણ કર્મ્મણા। સંશાતયિત્વા વૃષલાન્ પ્રાયશસ્તાનધાર્મ્મિકાન્ ।। ૩૬.

પૃથ્વી પર ક્રૂર કર્મો કરીને, માત્ર બીજ જ બાકી રાખશે; અને મુખ્યત્વે અધર્મી અને નીચ જાતિના લોકોને નાશ કરશે.

તતઃ સ વૈ તદા કલ્કિશ્ચરિતાર્થઃ સસૈનિકઃ। કર્મણા નિહતા યે તુ સિદ્ધાસ્તે તુ પુનઃ સ્વયમ્ ।। ૩૬.

પછી કલ્કિ ભગવાન પોતાની સેના સાથે ધ્યેય પૂર્ણ કરશે; જે લોકો તેના હાથે મરશે, તેઓ પુનઃ સિદ્ધ થઈ જશે.

અકસ્માત્ કુપિતાન્યોન્યં ભવિષ્યન્તિ ચ મોહિતાઃ । ક્ષપયિત્વા તુ તાન્ સર્વાન્ બાવિનાર્થેન ચોદિતાન્ ।। ૩૬.

અચાનક, બધા લોકો ભ્રમિત થઈને એકબીજાથી રોષ પામશે; અને ભવિષ્યના હિત માટે ઉશ્કેરાયેલા તમામને નાશ કરશે.

ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે નિષ્ઠાં પ્રાપ્સ્યતિ સાનુગઃ। તતો વ્યતીતે કલ્કૌ તુ સામાન્યૈઃ સહ સૈનિકૈઃ ।। ૩૬.

ગંગા અને યમુના વચ્ચે, એ ભગવાન પોતાના અનુયાયીઓ સાથે નિવાસસ્થાન પ્રાપ્ત કરશે; ત્યારબાદ, કલ્કિ અને તેની સામાન્ય સેના વિદાય લેશે.

નૃપેષ્વથ વિનષ્ટેષુ તદા ત્વપ્રગ્રહાઃ પ્રજાઃ। રક્ષણે વિનિવૃત્તે તુ હત્વા ચાન્યોન્યમાહવે ।। ૩૬.

જ્યારે રાજાઓ નાશ પામશે, ત્યારે પ્રજાઓ અયોગ્ય બની જશે; રક્ષણ ન રહેતાં, લોકો યુદ્ધમાં એકબીજાને મારી નાખશે.

પરસ્પરહૃતાશ્વાસા નિરાક્રન્દાઃ સુદુઃખિતાઃ। પુરાણિ હિત્વા ગ્રામાંશ્ચ તુલ્યાસ્તા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।। ૩૬.

પરસ્પર આશ્રય ગુમાવી, રડવાને બદલે ભારે દુઃખી થઈ, શહેરો અને ગામડાં છોડી, બધા સમાન અને નિર્વસ્ત્ર બની જશે.

પ્રનષ્ટશ્રુતિધર્માશ્ચ નષ્ટધર્માશ્રમાસ્તથા। હ્રસ્વા અલ્પાયુષશ્ચૈવ વનૌકસ ઇમે સ્મૃતાઃ ।। ૩૬.

તેમની શાસ્ત્રજ્ઞાન અને ધર્મ ગુમાશે, ધર્માશ્રમ પણ નાશ પામશે; ઓછું આયુષ્ય અને નબળી તાકાતવાળા, એ લોકો વનવાસી તરીકે ઓળખાશે.

સરિત્પર્વતસેવિન્યઃ પત્રમૂલફલાશનાઃ। ચીર પત્રાજિનધરાઃ સઙ્કરં ઘોરમાસ્થિતાઃ ।। ૩૬.

નદીઓ અને પર્વતોમાં વસતા, પાંદડા, મૂળ અને ફળ ખાઈને જીવન ગુજારતા, વૃક્ષછાલ, પાંદડા કે પશુઓની ચામડી પહેરીને, તેઓ ભયાનક તપસ્યામાં તત્પર રહ્યા.

અલ્પાયુષો નષ્ટવાર્ત્તા બહ્વાબાધાઃ સુદુઃખિતાઃ। એવં કષ્ટમનુપ્રાપ્તાઃ કલિસન્ધ્યંશકે તદા ।। ૩૬.

આ લોકો ટૂંકા આયુષ્યવાળા, દુનિયા દ્વારા ભૂલાઈ ગયેલા, અનેક દુઃખોથી પીડાતા અને ખુબ જ દુઃખી હતા; એમ કરીને તેઓ કળીયુગના સંધ્યાકાળના ભાગમાં ભારે મુશ્કેલીમાં પડ્યા.

પ્રજાઃ ક્ષયં પ્રયાસ્યન્તિ સાર્દ્ધં કલિયુગેન તુ । ક્ષીણે કલિયુગે તસ્મિન્ પ્રવૃત્તે ચ કૃતે પુનઃ ।। ૩૬.

કળીયુગ સાથે લોકો પણ ધીરે ધીરે નાશ પામશે; જ્યારે એ કળીયુગ પૂરો થશે અને ફરીથી કૃતયુગ શરૂ થશે—

પ્રપત્સ્યન્તે યથાન્યાયં સ્વભાવાદેવ નાન્યતા। ઇત્યેતત્ કીર્તિતં સર્વં દેવાસુરવિચેષ્ટિતમ્ ।। ૩૬.

ત્યારે લોકો પોતાનાં સ્વભાવથી, યોગ્ય પ્રમાણે, કોઈ વિક્રમ વિના વર્તશે; દેવો અને અસુરોના બધા કૃત્યોનું વર્ણન અહીં થયું છે.

યદુવંશપ્રસઙ્ગેન મહદ્વો વૈષ્ણવં યશઃ । તુર્વસોસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ પૂરોર્દ્રુહ્યોરનોસ્તથા ।। ૩૬.

યદુ વંશના પ્રસંગે તમારું મહાન વૈષ્ણવ યશ વર્ણવાયું છે; હવે હું તુર્વસુ તથા પુરુ, દુહ્યુ અને અનુ વિશે કહેશે.

તુર્વસોસ્તુ સુતો વહ્નિર્વહ્નેર્ગોભાનુરાત્મજઃ। ગોભાનોસ્તુ સુતો વીરસ્ત્રિસાનુરપરાજિતઃ ।। ૩૭.

તુર્વસુનો પુત્ર વહ્નિ હતો, વહ્નિનો પુત્ર ગોભાનુ, ગોભાનુનો પરાક્રમી પુત્ર ત્રિસાનુ અને ત્રિસાનુનો પુત્ર અપરાજિત હતો.

કરન્ધમસ્ત્રિસાનોસ્તુ મરુત્તસ્ય ન ચાત્મજઃ। અન્યસ્ત્વવીક્ષિતો રાજા મરુત્તઃ કથિતઃ પુરા ।। ૩૭.

ત્રિસાનુનો પુત્ર કરંધમ હતો, પણ મરુત્ત તેનો પુત્ર નહોતો; મરુત્ત નામનો બીજો રાજા, જે તેનો વંશજ નહોતો, અગાઉથી પ્રસિદ્ધ છે.

અનવત્યો મરુત્તસ્તુ સ રાજાસીદિતિ શ્રુતમ્। દુષ્કૃતં પૌરવં ચાપિ સર્વે પુત્રમકલ્પયન્ ।। ૩૭.

એ મરુત્ત નિસંતાન હતો, એવું સાંભળવામાં આવે છે; અને દુષ્કૃતના પુત્રને સૌ અયોગ્ય માનતા હતા.

એવં યયાદિશાપેન જરાયાઃ સંક્રમેણ તુ । તુર્વસોઃ પૌરવં વંશં પ્રવિવેશ પુરા કિલ ।। ૩૭.

આ રીતે, યયાતિના શાપથી અને વૃદ્ધાવસ્થાના ક્રમથી, તુર્વસુ કદીક પૌરુવ વંશમાં પ્રવેશ્યો હતો.

દુષ્કૃતસ્ય તુ દાયાદઃ શરૂથો નામ પાર્થિવઃ। શરૂથાત્તુ જનાપીડશ્ચત્વારસ્તસ્ય ચાત્મજાઃ ।। ૩૭.

દુષ્કૃતનો વારસદાર શરુથ નામનો રાજા હતો; શરુથથી જનાપીડ થયો અને તેના ચાર પુત્રો હતા.

પાણ્ડ્યશ્ચ કેરલશ્ચૈવ ચોલઃ કુલ્યસ્તથૈવ ચ। તેષાં જનપદાઃ કુલ્યાઃ પાણ્ડ્યાશ્ચોલાઃ સકેરલાઃ ।। ૩૭.

એમાં પાંડ્ય, કેરળ, ચોળ અને કુલ્ય હતા; તેમના લોકો પાંડ્ય, ચોળ, કેરળ અને કુલ્ય તરીકે ઓળખાય છે.

દ્રુહ્યોસ્તુ તનયૌ વીરૌ બભ્રુઃ સેતુશ્ચ વિશ્રુતૌ। અરુદ્ધઃ સેતુપુત્રસ્તુ બાભ્રવો રિપુરુચ્યતે ।। ૩૭.

દુહ્યુના બે વિખ્યાત અને પરાક્રમી પુત્રો હતા—બભ્રુ અને સેતુ; સેતુનો પુત્ર અરુદ્ધ અને બભ્રુનો પુત્ર રિપુ કહેવાય છે.

યૌવનાશ્વેન સમિતિ કૃચ્છ્રેણ નિહતો બલી। યુદ્ધં સુમહદાસીત્તુ માસાન્ પરિ ચતુર્દશ ।। ૩૭.

મહાન બલવાન અરુદ્ધ યૌવનાશ્વ દ્વારા ભારે મહેનતે યુદ્ધમાં મારાયો હતો; એ યુદ્ધ ચૌદ મહિના ચાલ્યું હતું.

અરુદ્ધસ્ય તુ દાયાદો ગાન્ધારો નામ પાર્થિવઃ। ખ્યાયતે યસ્ય નામ્ના તુ ગાન્ધારવિષયો મહાન્ ।। ૩૭.

અરુદ્ધનો વારસદાર ગાંધાર નામનો રાજા થયો, જેના નામ પરથી મહાન ગાંધાર પ્રદેશ ઓળખાય છે.

ગાન્ધારદેશજાશ્ચાપિ તુરગા વાજિનાં વરાઃ। ગાન્ધારપુત્રો ધર્મ્મસ્તુ ઘૃતસ્તસ્ય સુતોઽભવત્ ।। ૩૭.

ગાંધાર દેશમાં જન્મેલા ઘોડા સર્વોત્તમ ગણાય છે; ગાંધારનો પુત્ર ધર્મ અને તેનો પુત્ર ઘૃત હતો.

ઘૃતસ્ય દુર્દમો જજ્ઞે પ્રચેતાસ્તસ્ય ચાત્મજઃ । પ્રચેતસઃ પુત્રશતં રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।। ૩૭.

ઘૃતનો પુત્ર દુર્દમ અને દુર્દમનો પુત્ર પ્રચેતાસ હતો; પ્રચેતાસના સો પુત્રો હતા, અને બધા રાજા બન્યા.