વાયુપુરાણમ્

પ્રવિષ્ટો માનુષીં યોનિં પ્રચ્છન્નશ્ચરતે મહીમ્। વિહારાર્થં મનુષ્યેષુ સાન્દીપનિપુરઃસરમ્ ।। ૩૬.

તે માનવી ગર્ભમાં પ્રવેશી, ગુપ્ત રીતે ધરતી પર ફર્યા, મનુષ્યોમાં વિહાર માટે, સાંદીપનિના આગેવાને.

યત્ર કંસઞ્ચ શાલ્વઞ્ચ દ્વિવિદઞ્ચ મહાસુરમ્। અરિષ્ટં વૃષભઞ્ચૈવ પૂતનાં કેશિનં હયમ્ ।। ૩૬.

ત્યાં તેણે કંસ, શાલ્વ, મહાસુર દ્વિવિદ, અરીષ્ટ, વૃષભ, પુતના, અને ઘોડા રૂપ કેશી વગેરેનો સંહાર કર્યો.

નાગં કુવલયાપીડં મલ્લરાજગૃહાધિપમ્। દૈત્યાન્ માનુષદેહસ્થાન્ સૂદયામાસ વીર્યવાન્ ।। ૩૬.

નાગ કુવલયાપીડ, મલ્લરાજના ઘરના અધિપતિ અને માનવી સ્વરૂપે રહેલા દૈતોનો પણ તેણે પરાક્રમથી સંહાર કર્યો.

છિન્નં બાહુસહસ્રઞ્ચ બાણસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ । નરકશ્ચ હતઃ સઙ્ખયે યવનશ્ચ મહાબલઃ ।। ૩૬.

અદ્ભુત કર્મવાળા બાણના હજાર હાથ કાપી નાખ્યા; નરકાસુરને યુદ્ધમાં માર્યા અને મહાબલી યવનને પણ સંહાર્યા.

હૃતાનિ ચ મહીપાનાં સર્વરત્નાનિ તેજસા। દુરાચારા શ્ચ નિહતાઃ પાર્થિવા યે રસાતલે ।। ૩૬.

તેણે પોતાની તેજથી રાજાઓના બધા રત્નો લઈ લીધા; અને પાતાળમાં રહેલા દુષ્ટ રાજાઓનો પણ નાશ કર્યો.

એતે લોકહિતાર્થાય પ્રાદુર્ભાવા મહાત્મનઃ। અસ્મિન્નેવ યુગે ક્ષીણે સન્ધ્યા શ્લિષ્ટે ભવિષ્યતિ ।। ૩૬.

આ મહાન આત્માના અવતાર લોકકલ્યાણ માટે થાય છે; આ જ યુગના અંતે, જ્યારે યુગ ક્ષીણ થઈ ગયો છે અને સંધ્યા એક થઈ ગઈ છે, ત્યારે એ અવતાર પ્રગટશે.

કલ્કિર્વિષ્ણુયશા નામ પારાશર્યઃ પ્રતાપવાન્। દશમો ભાવ્યસમ્ભૂતો યાજ્ઞવલ્ક્યપુરઃસરઃ ।। ૩૬.

કલ્કિ, જેનું નામ વિષ્ણુયશા છે, પરાશર વંશના અને મહાન પરાક્રમી, દશમ અવતાર તરીકે, યાજ્ઞવલ્ક્યના આગમન પછી, અવતરશે.

અનુકર્ષન્ સર્વસેનાં હસ્ત્યશ્વરથસઙ્કુલામ્। પ્રગૃહીતાયુધૌર્વિપ્રૈર્વૃતઃ શતસહસ્રશઃ ।। ૩૬.

એ બધા સેના, જેમાં હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરપૂર છે, સાથે સાથે હજારો બ્રાહ્મણો શસ્ત્ર ધારણ કરીને તેની આસપાસ હશે.

નાત્યર્થં ધાર્મિકા યે ચ યે ચ ધર્મદ્વિષઃ વ્કચિત્। ઈદીચ્યાન્મધ્યદેશાંશ્ચ તથા વિન્ધ્યાપરાન્તિકાન્ ।। ૩૬.

જે લોકો વધારે ધર્મી નથી અને જે ધર્મના શત્રુ છે, એવા ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ અને વિંધ્ય તથા પશ્ચિમના પ્રદેશોમાં રહેતા લોકોને પણ એ અવતાર સંહારી લેશે.

તથૈવ દાક્ષિણાત્યાંશ્ચ દ્રવિજાન્ સિંહલૈઃ સહ। ગાન્ધારાન્ પારદાંશ્ચૈવ પહ્લવાન્ યવનાઞ્છકાન્ ।। ૩૬.

એ જ રીતે દક્ષિણના પ્રદેશોમાં રહેતા, દ્રવિડ અને સિંહળ લોકો, ગાંધાર, પારદ, પહ્લવ, યવન અને શક જાતિઓને પણ એ સંહારી લેશે.

તુષારાન્ બર્બરાંશ્ચૈવ પુલિન્દાન્ દરદાન્ ખસાન્ । લમ્પાકાનન્ધકાન્ રુદ્રાન્ કિરાતાંશ્ચૈવ સ પ્રભુઃ ।। ૩૬.

તુષાર, બરબર, પુલિન્દ, દરદ, ખસ, લંપાક, અંધક, રુદ્ર અને કિરાત જાતિઓને પણ એ ભગવાન સંહારી લેશે.

પ્રવૃત્તચક્રોબલવાન્ મ્લેચ્છાનામન્તકૃદ્બલી। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં પૃથિવીં વિચરિષ્યતિ ।। ૩૬.

ચક્રની શક્તિથી યુક્ત અને મહાબલી, એ અવતાર મ્લેચ્છોનો વિનાશક બની, સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને પૃથ્વી પર વિહાર કરશે.

માનવઃ સ તુ સંજજ્ઞે દેવસ્યાંશેન ધીમતઃ । પૂર્વજન્મનિ વિષ્ણુર્યઃ પ્રમિતિર્નામ વીર્યવાન્ ।। ૩૬.

એ મનુષ્ય વિદ્વાન દેવના અંશથી જન્મશે; પૂર્વ જન્મમાં જે વિષ્ણુ હતા, તેઓ પ્રમિતિ નામે પરાક્રમી હતા.

ગાત્રેણ વૈ ચન્દ્રસમઃ પૂર્ણે કલિયુગેઽભવત્। ઇત્યેતાસ્તસ્ય દેવસ્ય દશ સમ્ભૂતયઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૬.

તેનું રૂપ ચંદ્ર જેવું શીતળ અને સુંદર હશે; કળીયુગના અંતે એ અવતાર પ્રગટશે. આ રીતે એ દેવના દસ અવતાર જાણીતા છે.

તં તં કાલઞ્ચ કાર્યઞ્ચ તત્તદુદ્દિશ્ય કારણમ્। અંશેન ત્રિષુ લોકેષુ તાસ્તા યોનીઃ પ્રપત્સ્યતે ।। ૩૬.

દરેક સમય, કાર્ય અને કારણ માટે, એ ભગવાન પોતાના અંશથી ત્રણેય લોકમાં વિવિધ યોનિમાં અવતાર લેશે.

પઞ્ચવિંશોત્થિતે કલ્પે પઞ્ચવિંશતિ વૈ સમાઃ। વિનિઘ્નન્ સર્વ્વભૂતાનિ માનુષાનેવ સર્વ્વશઃ ।। ૩૬.

પંચવિંશતિ કલ્પના આરંભે, પાંચવીસ વર્ષ સુધી, એ સર્વ જીવોને, ખાસ કરીને મનુષ્યોને, વિનાશ કરશે.

કૃત્વા બીજાવશેષાન્તુ મહીં ક્રૂરેણ કર્મ્મણા। સંશાતયિત્વા વૃષલાન્ પ્રાયશસ્તાનધાર્મ્મિકાન્ ।। ૩૬.

પૃથ્વી પર ક્રૂર કર્મો કરીને, માત્ર બીજ જ બાકી રાખશે; અને મુખ્યત્વે અધર્મી અને નીચ જાતિના લોકોને નાશ કરશે.

તતઃ સ વૈ તદા કલ્કિશ્ચરિતાર્થઃ સસૈનિકઃ। કર્મણા નિહતા યે તુ સિદ્ધાસ્તે તુ પુનઃ સ્વયમ્ ।। ૩૬.

પછી કલ્કિ ભગવાન પોતાની સેના સાથે ધ્યેય પૂર્ણ કરશે; જે લોકો તેના હાથે મરશે, તેઓ પુનઃ સિદ્ધ થઈ જશે.

અકસ્માત્ કુપિતાન્યોન્યં ભવિષ્યન્તિ ચ મોહિતાઃ । ક્ષપયિત્વા તુ તાન્ સર્વાન્ બાવિનાર્થેન ચોદિતાન્ ।। ૩૬.

અચાનક, બધા લોકો ભ્રમિત થઈને એકબીજાથી રોષ પામશે; અને ભવિષ્યના હિત માટે ઉશ્કેરાયેલા તમામને નાશ કરશે.

ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે નિષ્ઠાં પ્રાપ્સ્યતિ સાનુગઃ। તતો વ્યતીતે કલ્કૌ તુ સામાન્યૈઃ સહ સૈનિકૈઃ ।। ૩૬.

ગંગા અને યમુના વચ્ચે, એ ભગવાન પોતાના અનુયાયીઓ સાથે નિવાસસ્થાન પ્રાપ્ત કરશે; ત્યારબાદ, કલ્કિ અને તેની સામાન્ય સેના વિદાય લેશે.

નૃપેષ્વથ વિનષ્ટેષુ તદા ત્વપ્રગ્રહાઃ પ્રજાઃ। રક્ષણે વિનિવૃત્તે તુ હત્વા ચાન્યોન્યમાહવે ।। ૩૬.

જ્યારે રાજાઓ નાશ પામશે, ત્યારે પ્રજાઓ અયોગ્ય બની જશે; રક્ષણ ન રહેતાં, લોકો યુદ્ધમાં એકબીજાને મારી નાખશે.

પરસ્પરહૃતાશ્વાસા નિરાક્રન્દાઃ સુદુઃખિતાઃ। પુરાણિ હિત્વા ગ્રામાંશ્ચ તુલ્યાસ્તા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।। ૩૬.

પરસ્પર આશ્રય ગુમાવી, રડવાને બદલે ભારે દુઃખી થઈ, શહેરો અને ગામડાં છોડી, બધા સમાન અને નિર્વસ્ત્ર બની જશે.

પ્રનષ્ટશ્રુતિધર્માશ્ચ નષ્ટધર્માશ્રમાસ્તથા। હ્રસ્વા અલ્પાયુષશ્ચૈવ વનૌકસ ઇમે સ્મૃતાઃ ।। ૩૬.

તેમની શાસ્ત્રજ્ઞાન અને ધર્મ ગુમાશે, ધર્માશ્રમ પણ નાશ પામશે; ઓછું આયુષ્ય અને નબળી તાકાતવાળા, એ લોકો વનવાસી તરીકે ઓળખાશે.

સરિત્પર્વતસેવિન્યઃ પત્રમૂલફલાશનાઃ। ચીર પત્રાજિનધરાઃ સઙ્કરં ઘોરમાસ્થિતાઃ ।। ૩૬.

નદીઓ અને પર્વતોમાં વસતા, પાંદડા, મૂળ અને ફળ ખાઈને જીવન ગુજારતા, વૃક્ષછાલ, પાંદડા કે પશુઓની ચામડી પહેરીને, તેઓ ભયાનક તપસ્યામાં તત્પર રહ્યા.

અલ્પાયુષો નષ્ટવાર્ત્તા બહ્વાબાધાઃ સુદુઃખિતાઃ। એવં કષ્ટમનુપ્રાપ્તાઃ કલિસન્ધ્યંશકે તદા ।। ૩૬.

આ લોકો ટૂંકા આયુષ્યવાળા, દુનિયા દ્વારા ભૂલાઈ ગયેલા, અનેક દુઃખોથી પીડાતા અને ખુબ જ દુઃખી હતા; એમ કરીને તેઓ કળીયુગના સંધ્યાકાળના ભાગમાં ભારે મુશ્કેલીમાં પડ્યા.

પ્રજાઃ ક્ષયં પ્રયાસ્યન્તિ સાર્દ્ધં કલિયુગેન તુ । ક્ષીણે કલિયુગે તસ્મિન્ પ્રવૃત્તે ચ કૃતે પુનઃ ।। ૩૬.

કળીયુગ સાથે લોકો પણ ધીરે ધીરે નાશ પામશે; જ્યારે એ કળીયુગ પૂરો થશે અને ફરીથી કૃતયુગ શરૂ થશે—

પ્રપત્સ્યન્તે યથાન્યાયં સ્વભાવાદેવ નાન્યતા। ઇત્યેતત્ કીર્તિતં સર્વં દેવાસુરવિચેષ્ટિતમ્ ।। ૩૬.

ત્યારે લોકો પોતાનાં સ્વભાવથી, યોગ્ય પ્રમાણે, કોઈ વિક્રમ વિના વર્તશે; દેવો અને અસુરોના બધા કૃત્યોનું વર્ણન અહીં થયું છે.

યદુવંશપ્રસઙ્ગેન મહદ્વો વૈષ્ણવં યશઃ । તુર્વસોસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ પૂરોર્દ્રુહ્યોરનોસ્તથા ।। ૩૬.

યદુ વંશના પ્રસંગે તમારું મહાન વૈષ્ણવ યશ વર્ણવાયું છે; હવે હું તુર્વસુ તથા પુરુ, દુહ્યુ અને અનુ વિશે કહેશે.

તુર્વસોસ્તુ સુતો વહ્નિર્વહ્નેર્ગોભાનુરાત્મજઃ। ગોભાનોસ્તુ સુતો વીરસ્ત્રિસાનુરપરાજિતઃ ।। ૩૭.

તુર્વસુનો પુત્ર વહ્નિ હતો, વહ્નિનો પુત્ર ગોભાનુ, ગોભાનુનો પરાક્રમી પુત્ર ત્રિસાનુ અને ત્રિસાનુનો પુત્ર અપરાજિત હતો.