વાયુપુરાણમ્

ત્રેતાયુગે તુ દશમે દત્તાત્રેયો બભૂવ હ। નષ્ટે ધર્મે ચતુર્થશ્ચ માર્કણ્ડેયપુરઃસરઃ ।। ૩૬.

ત્રેતા યુગના દસમા સમયમાં તે દત્તાત્રેય રૂપે પ્રગટ્યા; અને જ્યારે ધર્મ નષ્ટ થયો ત્યારે ચોથા અવતાર તરીકે માર્કંડેયના આગેવાને આવ્યા.

પઞ્ચમઃ પઞ્ચદશ્યાં તુ ત્રેતાયાં સમ્બભૂવ હ। માન્ધાતુશ્ચક્રવર્ત્તિત્વે તસ્થૌ તથ્યપુરઃસરઃ ।। ૩૬.

પંદરમી ત્રેતામાં તે પાંચમા અવતાર રૂપે જન્મ્યા; ત્યાં માંધાતા તથ્ય સાથે ચક્રવર્તી બન્યા.

એકો નવિંશે ત્રેતાયાં સર્વ્વક્ષત્રાન્તકોઽભવત્। જામદગ્ન્યસ્તથા ષષ્ઠો વિશ્વામિત્રપુરઃસરઃ ।। ૩૬.

ઓગણીસમી ત્રેતામાં તેણે એકલા જ સર્વ ક્ષત્રિયનો વિનાશ કર્યો; જમદગ્નિપુત્ર અને છઠ્ઠા અવતાર, વિશ્વામિત્રના આગેવાને આવ્યા.

ચતુર્વિંશે યુગે રામો વસિષ્ઠેન પુરોધસા। સપ્તમો રાવ ણસ્યાર્થે જજ્ઞે દશરથાત્મજઃ ।। ૩૬.

ચોવીસમી યુગમાં વશિષ્ઠ મુખ્ય પુરોહિત સાથે રામ, દશરથના પુત્ર તરીકે રાવણના વિનાશ માટે સાતમા અવતાર રૂપે જન્મ્યા.

અષ્ટમો દ્વાપરે વિષ્ણુરષ્ટાવિંશે પરાશરાત્ । વેદવ્યાસસ્તતો જજ્ઞે જાતૂકર્ણપુરઃસરઃ ।। ૩૬.

આઠમા દ્વાપરમાં, અઠ્ઠાવીસમા સમયમાં, પરાશરથી વિષ્ણુ જન્મ્યા; પછી જાટૂકર્ણના આગેવાને વેદવ્યાસ અવતાર થયા.

તથૈવ નવમો વિષ્ણુરદિત્યાઃ કશ્યપાત્મજઃ। દેવક્યાં વસુદેવાત્તુ બ્રહ્નગાર્ગ્યપુરઃસરઃ ।। ૩૬.

એ જ રીતે નવમા અવતાર રૂપે, કશ્યપ અને અદિતિના પુત્ર વિષ્ણુ, દેવકી અને વસુદેવથી જન્મ્યા, બ્રહ્મગાર્ગના આગેવાને.

અપ્રમેયો નિયોજ્યશ્ચ યત્ર કામચરો વશી। ક્રીજતે ભગવાઁ લ્લોકે બાલઃ ક્રીજનકૈરિવ ।। ૩૬.

જે અપરિમિત અને સ્વેચ્છાથી વર્તનારા છે, એવા ભગવાન દુનિયામાં બાળક રમકડાં સાથે રમે તેમ વિહાર કરે છે.

ન પ્રમાતું મહાબાહુઃ શક્યોઽસૌ મધુસૂદનઃ। પરં પરમમેતસ્માદ્વિશ્વરૂપાન્ન વિદ્યતે ।। ૩૬.

મહાબાહુ મધુસૂદનને કોઈ માપી શકે નહીં; તેના કરતાં ઉપર કંઈ નથી, અને તેના વિશ્વરૂપ કરતાં મહાન બીજું કોઈ રૂપ નથી.

અષ્ટાવિંશ તિમે તદ્વદ્દ્વાપરસ્યાંશસઙ્ક્ષયે। નષ્ટે ધર્મે તદા જજ્ઞે વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલે પ્રભુઃ ।। ૩૬.

અઠ્ઠાવીસમા દ્વાપર યુગના અંતે, જ્યારે ધર્મ નષ્ટ થયો, ત્યારે વિષ્ણુ, પ્રભુ, વૃષ્ણિ કુળમાં અવતર્યા.

કર્ત્તું ધર્મવ્યવસ્થાનમસુરાણાં પ્રણાશનમ્। મોહયન્ સર્વભૂતાનિ યોગાત્મા યોગમાયયા ।। ૩૬.

ધર્મની સ્થાપના અને અસુરોના વિનાશ માટે, સર્વ જીવોને મોહમાં મૂકી, યોગશક્તિથી યોગી સ્વરૂપે અવતાર લીધો.

પ્રવિષ્ટો માનુષીં યોનિં પ્રચ્છન્નશ્ચરતે મહીમ્। વિહારાર્થં મનુષ્યેષુ સાન્દીપનિપુરઃસરમ્ ।। ૩૬.

તે માનવી ગર્ભમાં પ્રવેશી, ગુપ્ત રીતે ધરતી પર ફર્યા, મનુષ્યોમાં વિહાર માટે, સાંદીપનિના આગેવાને.

યત્ર કંસઞ્ચ શાલ્વઞ્ચ દ્વિવિદઞ્ચ મહાસુરમ્। અરિષ્ટં વૃષભઞ્ચૈવ પૂતનાં કેશિનં હયમ્ ।। ૩૬.

ત્યાં તેણે કંસ, શાલ્વ, મહાસુર દ્વિવિદ, અરીષ્ટ, વૃષભ, પુતના, અને ઘોડા રૂપ કેશી વગેરેનો સંહાર કર્યો.

નાગં કુવલયાપીડં મલ્લરાજગૃહાધિપમ્। દૈત્યાન્ માનુષદેહસ્થાન્ સૂદયામાસ વીર્યવાન્ ।। ૩૬.

નાગ કુવલયાપીડ, મલ્લરાજના ઘરના અધિપતિ અને માનવી સ્વરૂપે રહેલા દૈતોનો પણ તેણે પરાક્રમથી સંહાર કર્યો.

છિન્નં બાહુસહસ્રઞ્ચ બાણસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ । નરકશ્ચ હતઃ સઙ્ખયે યવનશ્ચ મહાબલઃ ।। ૩૬.

અદ્ભુત કર્મવાળા બાણના હજાર હાથ કાપી નાખ્યા; નરકાસુરને યુદ્ધમાં માર્યા અને મહાબલી યવનને પણ સંહાર્યા.

હૃતાનિ ચ મહીપાનાં સર્વરત્નાનિ તેજસા। દુરાચારા શ્ચ નિહતાઃ પાર્થિવા યે રસાતલે ।। ૩૬.

તેણે પોતાની તેજથી રાજાઓના બધા રત્નો લઈ લીધા; અને પાતાળમાં રહેલા દુષ્ટ રાજાઓનો પણ નાશ કર્યો.

એતે લોકહિતાર્થાય પ્રાદુર્ભાવા મહાત્મનઃ। અસ્મિન્નેવ યુગે ક્ષીણે સન્ધ્યા શ્લિષ્ટે ભવિષ્યતિ ।। ૩૬.

આ મહાન આત્માના અવતાર લોકકલ્યાણ માટે થાય છે; આ જ યુગના અંતે, જ્યારે યુગ ક્ષીણ થઈ ગયો છે અને સંધ્યા એક થઈ ગઈ છે, ત્યારે એ અવતાર પ્રગટશે.

કલ્કિર્વિષ્ણુયશા નામ પારાશર્યઃ પ્રતાપવાન્। દશમો ભાવ્યસમ્ભૂતો યાજ્ઞવલ્ક્યપુરઃસરઃ ।। ૩૬.

કલ્કિ, જેનું નામ વિષ્ણુયશા છે, પરાશર વંશના અને મહાન પરાક્રમી, દશમ અવતાર તરીકે, યાજ્ઞવલ્ક્યના આગમન પછી, અવતરશે.

અનુકર્ષન્ સર્વસેનાં હસ્ત્યશ્વરથસઙ્કુલામ્। પ્રગૃહીતાયુધૌર્વિપ્રૈર્વૃતઃ શતસહસ્રશઃ ।। ૩૬.

એ બધા સેના, જેમાં હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરપૂર છે, સાથે સાથે હજારો બ્રાહ્મણો શસ્ત્ર ધારણ કરીને તેની આસપાસ હશે.

નાત્યર્થં ધાર્મિકા યે ચ યે ચ ધર્મદ્વિષઃ વ્કચિત્। ઈદીચ્યાન્મધ્યદેશાંશ્ચ તથા વિન્ધ્યાપરાન્તિકાન્ ।। ૩૬.

જે લોકો વધારે ધર્મી નથી અને જે ધર્મના શત્રુ છે, એવા ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ અને વિંધ્ય તથા પશ્ચિમના પ્રદેશોમાં રહેતા લોકોને પણ એ અવતાર સંહારી લેશે.

તથૈવ દાક્ષિણાત્યાંશ્ચ દ્રવિજાન્ સિંહલૈઃ સહ। ગાન્ધારાન્ પારદાંશ્ચૈવ પહ્લવાન્ યવનાઞ્છકાન્ ।। ૩૬.

એ જ રીતે દક્ષિણના પ્રદેશોમાં રહેતા, દ્રવિડ અને સિંહળ લોકો, ગાંધાર, પારદ, પહ્લવ, યવન અને શક જાતિઓને પણ એ સંહારી લેશે.

તુષારાન્ બર્બરાંશ્ચૈવ પુલિન્દાન્ દરદાન્ ખસાન્ । લમ્પાકાનન્ધકાન્ રુદ્રાન્ કિરાતાંશ્ચૈવ સ પ્રભુઃ ।। ૩૬.

તુષાર, બરબર, પુલિન્દ, દરદ, ખસ, લંપાક, અંધક, રુદ્ર અને કિરાત જાતિઓને પણ એ ભગવાન સંહારી લેશે.

પ્રવૃત્તચક્રોબલવાન્ મ્લેચ્છાનામન્તકૃદ્બલી। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં પૃથિવીં વિચરિષ્યતિ ।। ૩૬.

ચક્રની શક્તિથી યુક્ત અને મહાબલી, એ અવતાર મ્લેચ્છોનો વિનાશક બની, સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને પૃથ્વી પર વિહાર કરશે.

માનવઃ સ તુ સંજજ્ઞે દેવસ્યાંશેન ધીમતઃ । પૂર્વજન્મનિ વિષ્ણુર્યઃ પ્રમિતિર્નામ વીર્યવાન્ ।। ૩૬.

એ મનુષ્ય વિદ્વાન દેવના અંશથી જન્મશે; પૂર્વ જન્મમાં જે વિષ્ણુ હતા, તેઓ પ્રમિતિ નામે પરાક્રમી હતા.

ગાત્રેણ વૈ ચન્દ્રસમઃ પૂર્ણે કલિયુગેઽભવત્। ઇત્યેતાસ્તસ્ય દેવસ્ય દશ સમ્ભૂતયઃ સ્મૃતાઃ ।। ૩૬.

તેનું રૂપ ચંદ્ર જેવું શીતળ અને સુંદર હશે; કળીયુગના અંતે એ અવતાર પ્રગટશે. આ રીતે એ દેવના દસ અવતાર જાણીતા છે.

તં તં કાલઞ્ચ કાર્યઞ્ચ તત્તદુદ્દિશ્ય કારણમ્। અંશેન ત્રિષુ લોકેષુ તાસ્તા યોનીઃ પ્રપત્સ્યતે ।। ૩૬.

દરેક સમય, કાર્ય અને કારણ માટે, એ ભગવાન પોતાના અંશથી ત્રણેય લોકમાં વિવિધ યોનિમાં અવતાર લેશે.

પઞ્ચવિંશોત્થિતે કલ્પે પઞ્ચવિંશતિ વૈ સમાઃ। વિનિઘ્નન્ સર્વ્વભૂતાનિ માનુષાનેવ સર્વ્વશઃ ।। ૩૬.

પંચવિંશતિ કલ્પના આરંભે, પાંચવીસ વર્ષ સુધી, એ સર્વ જીવોને, ખાસ કરીને મનુષ્યોને, વિનાશ કરશે.

કૃત્વા બીજાવશેષાન્તુ મહીં ક્રૂરેણ કર્મ્મણા। સંશાતયિત્વા વૃષલાન્ પ્રાયશસ્તાનધાર્મ્મિકાન્ ।। ૩૬.

પૃથ્વી પર ક્રૂર કર્મો કરીને, માત્ર બીજ જ બાકી રાખશે; અને મુખ્યત્વે અધર્મી અને નીચ જાતિના લોકોને નાશ કરશે.

તતઃ સ વૈ તદા કલ્કિશ્ચરિતાર્થઃ સસૈનિકઃ। કર્મણા નિહતા યે તુ સિદ્ધાસ્તે તુ પુનઃ સ્વયમ્ ।। ૩૬.

પછી કલ્કિ ભગવાન પોતાની સેના સાથે ધ્યેય પૂર્ણ કરશે; જે લોકો તેના હાથે મરશે, તેઓ પુનઃ સિદ્ધ થઈ જશે.

અકસ્માત્ કુપિતાન્યોન્યં ભવિષ્યન્તિ ચ મોહિતાઃ । ક્ષપયિત્વા તુ તાન્ સર્વાન્ બાવિનાર્થેન ચોદિતાન્ ।। ૩૬.

અચાનક, બધા લોકો ભ્રમિત થઈને એકબીજાથી રોષ પામશે; અને ભવિષ્યના હિત માટે ઉશ્કેરાયેલા તમામને નાશ કરશે.