વાયુપુરાણમ્

એવમુક્તેઽબ્રવીદેનાં દૃષ્ટ્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા। માહેન્દ્રી ત્વં વરારોહે મદ્ધિતાર્થમિહાગતા ।। ૩૬.

આ રીતે બોલ્યા પછી, દૈવી દ્રષ્ટિથી તેને જોઈને કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, તું મહેન્દ્રની પત્ની છે, અને મારા હિત માટે અહીં આવી છે.

મયા સહ ત્વં સુશ્રોણિ દશ વર્ષાણિ ભામિનિ। અદૃશ્યં સર્વભૂતૈસ્તુ સંપ્રયોગમિહેચ્છસિ ।। ૩૬.

હે સુંદર કટિવાળી, તેજસ્વિ, તું ઇચ્છે છે કે તું અને હું અહીં દસ વર્ષ સુધી સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને એકત્ર રહીએ.

દેવેન્દ્રાનલવર્ણાભે વરારોહે સુલોચને। ઇમં વૃણીષ્વ કામં તે મત્તો વૈ વલ્ગુભાષિણિ ।। ૩૬.

હે સુંદર કટિવાળી, સુમધુર વાણીવાળી, ઇન્દ્રના અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, તું મારી પાસેથી આ મનગમતું વર માંગ.

એવં ભવતુ ગચ્છામો ગૃહાન્ વૈ મત્તકાશિનિ । તતઃ સ્વગૃહમાગમ્ય જયન્ત્યા સહિતઃ પ્રભુઃ ।। ૩૬.

'એવું જ થાઓ. હવે ચાલ, ઘેર જઈએ, હે મદભરી આંખવાળી.' પછી પ્રભુ પોતાના ઘેર જઈ જયંતી સાથે રહ્યા.

સ તયા સં વ સદ્દેવ્યા દશ વર્ષાણિ ભાગશઃ। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં માયયા સંવૃતસ્તદા ।। ૩૬.

તે દૈવી સ્ત્રી સાથે પ્રભુ દસ વર્ષ સુધી ભાગ્યે સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને, પોતાની માયાથી ઢંકાઈને રહ્યા.

કૃતાર્થમાગતં દૃષ્ટ્વા કાવ્યં સર્વે દિતેઃ સુતાઃ । અભિજગ્મુર્ગૃહં તસ્ય મુદિતાસ્તે દિદૃક્ષવઃ ।। ૩૬.

કાવ્યે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને આવ્યો તે જોઈ, દિતિના બધા પુત્રો આનંદભેર તેને મળવા તેના ઘેર ગયા અને તેને જોવા ઉત્સુક બન્યા.

ગતા યદા ન પશ્યન્તો જયન્ત્યા સંવૃતં ગુરુમ્। દાક્ષિણ્યં તસ્ય તદ્બુધ્વા પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્ ।। ૩૬.

જ્યારે તેઓ ગયા અને જયંતીના આવરણથી પોતાના ગુરુને જોઈ શક્યા નહીં, ત્યારે તેની દયાળુતા સમજીને, તેઓ પાછા ફર્યા જેમ આવ્યા હતા તેમ.

બૃહસ્પતિસ્તુ સંરુદ્ધં જ્ઞાત્વા કાવ્યં ચકાર હ। પિત્રર્થે દશ વર્ષાણિ જયન્ત્યા હિતકામ્યયા ।। ૩૬.

બૃહસ્પતિએ કાવ્યે અટકાયેલો છે તે જાણીને, પિતાના હિત માટે અને જયંતીની ભલાઈ ઈચ્છીને, દસ વર્ષ સુધી કાર્ય કર્યું.

બુદ્ધ્વા તદન્તરં સોઽથ દૈત્યાનામિવ ચોદિતઃ। કાવ્યસ્ય રૂપમાસ્થાય સોઽસુરાન્સમભાષત ।। ૩૬.

પછી, તે સમયગાળો સમજીને અને દૈત્યોએ પ્રેરણા આપી હોય તેમ, તેણે કાવ્યેનું રૂપ ધારણ કર્યું અને અસુરોને સંબોધ્યા.

તતઃ સમાગતાન્ દૃષ્ટ્વા બૃહસ્પતિરુવાચ તાન્। સ્વાગતં મમ યાજ્યાનાં સંપ્રાપ્તોઽસ્મિ હિતાય ચ ।। ૩૬.

પછી, તેમને એકઠા થયેલા જોઈ, બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'મારા યજમાનોએ સ્વાગત છે! હું તમારું કલ્યાણ કરવા આવ્યો છું.'

અહં વોઽધ્યાપયિષ્યામિ પ્રાપ્તા વિદ્યા મયા હિ સા। તતસ્તે હૃષ્ટમનસો વિદ્યાર્થમુપપેદિરે ।। ૩૬.

'હું તમને શીખવીશ; એ વિદ્યા મેં પ્રાપ્ત કરી છે.' પછી, આનંદિત મનથી, તેઓ વિદ્યા મેળવવા તેની પાસે ગયા.

પૂર્ણકામસ્તદા તસ્મિન્ સમયે દશવાર્ષિકે। યયૌ ચ સમકાલં સ સદ્યોત્પન્નમતિસ્તદા ।। ૩૬.

તે સમયે, દસ વર્ષના સમયગાળામાં, તેની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ હતી અને તે એ જ ક્ષણે, નવી બુદ્ધિ સાથે, ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.

સમયાન્તે દેવયાની સદ્યો જાતા સુતા તદા। બુદ્ધિં ચક્રે તતશ્ચાપિ યાજ્યાનાં પ્રત્યવેક્ષણે ।। ૩૬.

સમય પૂરો થતાં, દેવયાની નામની તેની દીકરી તાજી જન્મી હતી; પછી તેણે યજમાનોની પરખ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.

દેવિ ગચ્છામહે દ્રષ્ટું તવ યાજ્યાન્ શુચિસ્મિતે। વિભ્રાન્તપ્રેક્ષિતે સાધ્વિ ત્રિવર્ણાયતલોચને ।। ૩૬.

'હે દેવી, ચાલો, આપણે તારા યજમાનોને જોવા જઈએ, પવિત્ર સ્મિતવાળી, સતી, ત્રિવર્ણ અને વિશાળ આંખવાળી.'

એવમુક્તાઽબ્રવીદ્દેવી ભજ ભક્તાન્ મહાવ્રત। એષ બ્રહ્મન્ સતાં ધર્મો ન ધર્મં લોપયામિ તે ।। ૩૬.

એવી રીતે કહેતાં દેવી બોલી: 'મહાવ્રતી, ભક્તોની સેવા કર; બ્રાહ્મણ, આ સજ્જનોનો ધર્મ છે. હું તારો ધર્મ ભંગ કરીશ નહીં.'

તતો ગત્વાસુરાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાચાર્યેણ ધીમતા। વાઞ્ચિતાન્ કાવ્યરૂપેણ વેધસાઽસુરમબ્રવીત્ ।। ૩૬.

પછી, દેવોના વિદ્વાન ગુરુએ કાવ્યેના રૂપમાં અસુરોને છેતરાયા છે તે જોઈ, સર્જનહારે અસુરને સંબોધન કર્યું.

કાવ્યં માં તાત જાનીધ્વં એષ હ્યાઙ્ગિરસો ભુવિ। વઞ્ચિતા બત યૂયં વૈ મયિ શક્તે તુ દાનવાઃ ।। ૩૬.

'મને કાવ્યે જ જાણો, બાલક; આ ધરતી પર અંગિરસ છે. હાય, દાનવો, તમે મારી શક્તિથી છેતરાયા છો.'

શ્રુત્વા તથા બ્રુવાણન્તં સમ્ભ્રાન્તા દિતિજાસ્તતઃ। પ્રેક્ષન્તે સ્મ હ્યુભૌ તત્ર સિતાસિતશુચિસ્મિતૌ ।। ૩૬.

આવી રીતે તેને બોલતો સાંભળી, દિતિના પુત્રો ગૂંચવાઈ ગયા; ત્યાં તેઓ બંને, એક ધોળા અને એક કાળા, પવિત્ર સ્મિતવાળાને જોઈ રહ્યા.

સમ્પ્રમૂઢાઃ સ્થિતાઃ સર્વે પ્રાપદ્યન્ત ન કિઞ્ચન। તતસ્તેષુ પ્રમૂઢેષુ કાવ્યસ્તાન્ પુનરબ્રવીત્ ।। ૩૬.

બધા મૂંઝાઈને ઊભા રહ્યા, કંઈ સમજાઈ ન શક્યું; ત્યારે, તેઓ ગૂંચવાયેલા હતા ત્યારે, કાવ્યે ફરી બોલ્યો.

આચાર્ય્યો વો હ્યહં કાવ્યો દેવાચાર્યોઽયમઙ્ગિરાઃ। અનુગચ્છત માં સર્વે ત્યજતૈનં બૃહસ્પતિમ્ ।। ૩૬.

'હું તમારો આચાર્ય કાવ્યે છું; આ દેવોના ગુરુ અંગિરસ છે. તમે બધા મને અનુસરો અને બૃહસ્પતિને છોડો.'

એવમુક્તાસુરાઃ સર્વે તાવૃભૌ સમવૈક્ષત। તદાઽસુરા વિશેષન્તુ ન વ્યજાનંસ્તયોર્દ્વયોઃ ।। ૩૬.

આવી રીતે કહેતાં, બધા અસુરોએ બંનેને જોયા; ત્યારે અસુરો એ બંનેમાં ફરક પાડી શક્યા નહીં.

બૃહસ્પતિરુવાચૈતાનસમ્ભ્રાન્તોઽયમઙ્ગિરાઃ। કાવ્યોઽહં યો ગુરુર્દૈત્યા મદ્રૂપોઽયં બૃહસ્પતિઃ ।। ૩૬.

બૃહસ્પતિએ તેમને કહ્યું: 'આ ગૂંચવાયેલો અંગિરસ છે; હું દૈત્યોના ગુરુ કાવ્યે છું. આ રૂપ બૃહસ્પતિનું છે.'

સ મોહયતિ રૂપેણ મામકેનૈષ વોઽસુરાઃ। શ્રુત્વા તસ્ય તતસ્તે વૈ સંમન્ત્ર્યાર્થવચોઽબ્રુવન્ ।। ૩૬.

'આ પોતાનાં રૂપથી મને ભ્રમિત કરે છે, હે અસુરો.' આવું સાંભળી, તેઓએ વિચાર વિમર્શ કર્યો અને હેતુપૂર્ણ વચન કહ્યાં.

અયન્નો દશ વર્ષાણિ સતતં શાસ્તિ વૈ પ્રભુઃ। એષ વૈ ગુરુરસ્માકમન્તરેપ્સુરયં દ્વિજઃ ।। ૩૬.

આ પ્રભુએ સતત દસ વર્ષ સુધી રાજ કર્યું છે; હવે આ બ્રાહ્મણ અમારાં ગુરુનું સ્થાન લેવા ઈચ્છે છે.

તતસ્તે દાનવાઃ સર્વે પ્રણિપત્યાભિવાદ્ય ચ। વચનં જગૃહુસ્તસ્ય ચિરાભ્યાસેન મોહિતાઃ ।। ૩૬.

પછી બધા દાનવોને વંદન કરી, નમન કરીને, લાંબા સમયથી થયેલા ભ્રમથી, એના વચન સ્વીકારી લીધાં.

ઊચુસ્તમસુરાઃ સર્વે ક્રુદ્ધાઃ સંરક્તલોચનાઃ. અયઙ્ગુરુર્હિતેઽસ્માકં ગચ્છ ત્વં નાસિ નો ગુરુઃ ।। ૩૬.

બધા અસુરોએ ગુસ્સે ભરાઈ, લાલ આંખે કહ્યું: 'આ અમારો કલ્યાણકામી ગુરુ છે; તું અહીંથી જા, તું અમારો ગુરુ નથી.'

ભાર્ગવોઽઙ્ગિરસો વાયં ભવત્વેવૈષ નોગુરુઃ। સ્થિતા વયં નિદેશેઽસ્ય ગચ્છત્વં સાધુ મા ચિરમ્ ।। ૩૬.

'આ ભલે ભૃગુકુલનો કે અંગિરસકુલનો હોય, પણ અમારો ગુરુ નથી; અમે એના આદેશમાં જ રહીએ છીએ. તું જા, સારા, વધુ સમય ન વેડફ.'

એવમુક્ત્વાસુરાઃ સર્વે પ્રાપદ્યન્ત બૃહસ્પતિમ્। યદા ન પ્રતિપદ્યન્તે તેનોક્તં તન્મહદ્ધિતમ્ ।। ૩૬.

આ રીતે કહીને બધા અસુરો બૃહસ્પતિ પાસે ગયા; જ્યારે તેમણે તેને સ્વીકાર્યા નહીં, ત્યારે એણે મોટું કલ્યાણકારી ઉપદેશ આપ્યો.

ચુકોપ ભાર્ગવસ્તેષામવલેપેન વૈ તદા। બોધિતા હિ મયા યસ્માન્ન માં ભજત દાનવાઃ ।। ૩૬.

ત્યારે ભૃગુકુમાર તેમના અહંકારથી ગુસ્સે થયા, કારણ કે મેં સમજાવ્યા છતાં દાનવો મને માન આપતા નથી.