વાયુપુરાણમ્

નિત્યાય ચાર્થલિઙ્ગાય સૂક્ષ્માય ચેતનાય ચ। શુદ્ધાય વિભવે ચૈવ તુભ્યં નિત્યાત્મને નમઃ ।। ૩૫.

શાશ્વત, અર્થસભર, સૂક્ષ્મ, ચૈતન્યમય, શુદ્ધ અને શક્તિશાળી એવા નિત્યાત્મા તને વંદન છે.

નમસ્તે ત્રિષુ લોકેષુ સ્વરાન્તેષુ ભવાદિષુ। સત્યાન્તેષુ મહાન્તેષુ ચતુર્ષુ ચ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૫.

ત્રણે લોકમાં, સ્વર્ગના અંતે, ભવથી આરંભેલા અવસ્થાઓમાં, સત્યના અંતે, મહાન લોકોમાં અને ચાર લોકમાં તને નમસ્કાર છે.

નમઃસ્તોત્રે મયા હ્યસ્મિન્ સદસદ્વ્યાહૃતં વિભો। મદ્ભક્ત ઇતિ બ્રહ્મણ્ય સર્વન્તત્ ક્ષન્તુમર્હસિ ।। ૩૫.

હે પ્રભુ, મારા દ્વારા ગવાયેલા આ સ્તોત્રમાં સાચું કે ખોટું જે કશું બોલાયું હોય, હું તારો ભક્ત છું અને બ્રહ્મનિષ્ઠ છું, તેથી બધું માફ કરવું.

સૂત ઉવાચ।। એવમારાધ્ય દેવેશમીશાનં નીલલોહિતમ્। બ્રહ્મેતિ પ્રણતસ્તસ્મૈ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્ ।। ૩૬.

સૂતાએ કહ્યું: આ રીતે દેવોના સ્વામી, ઈશાન, નીલલોહિતનું પૂજન કરીને, બ્રહ્મા તરીકે નમન કરીને, જોડેલા હાથથી તેણે આ શબ્દો કહ્યા.

કાવ્યસ્ય ગાત્રં સંસ્પૃશ્ય હસ્તેન પ્રીતિમાન્ ભવઃ। નિકામં દર્શનં દત્ત્વા તત્રૈવાન્તરધીયત ।। ૩૬.

ભવાએ પ્રસન્ન થઈ, કાવ્યાના શરીરને હાથથી સ્પર્શ કર્યો, તેને મનગમતું દર્શન આપ્યું અને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.

તતઃ સોઽન્તર્હિતે તસ્મિન્ દેવેશાનુચરે તદા। તિષ્ઠન્તીં પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા જયન્તીમિદમબ્રવીત્ ।। ૩૬.

પછી જ્યારે દેવોના સ્વામી અદૃશ્ય થયા, ત્યારે તેમની અનુચર જયંતીએ જોડેલા હાથથી ઊભી રહીને આ શબ્દો કહ્યા.

કસ્ય ત્વં સુભગે કા વા દુઃખિતે મયિ દુઃખિતા। મહતા તપસા યુક્તં કિમર્થં માઞ્જુગોપસિ ।। ૩૬.

હે સુભાગ્યવતી, તું કોણ છે? કોની છે? હું દુઃખી છું ત્યારે તને પણ દુઃખ કેમ છે? તું મહાન તપસ્વિ છે, તો મને રક્ષણ શા માટે આપે છે?

અનયા સતતં ભક્ત્યા પ્રશ્રયેણ દમેન ચ। સ્નેહેન ચૈવ સુશ્રોણિ પ્રીતોઽસ્મિ વરવર્ણિનિ ।। ૩૬.

આ સતત ભક્તિ, વિનમ્રતા, દમ અને સ્નેહથી, હે સુંદર કટિવાળી, સુંદર વર્ણવાળી, હું તારા પર પ્રસન્ન છું.

કિમિચ્છસિ વરારેહે કસ્તે કામઃ સમૃધ્યતામ્। તં તે સંપૂરયામ્યદ્ય યદ્યપિ સ્યાત્ સુદુર્લભમ્ ।। ૩૬.

હે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, તારે શું ઇચ્છા છે? તારો કયો મનસુબો છે? તે પૂરું થવો જોઈએ. આજે હું તને તે આપું, ભલે તે અતિ દુર્લભ હોય.

એવમુક્તાઽઽબ્રવીદનં તપસા જ્ઞાતુમર્હસિ। ચિકીર્ષિતં મે બ્રહ્નિષ્ઠત્વં હિ વેત્થ યથાતથમ્ ।। ૩૬.

આ રીતે કહેતાં તેણે કહ્યું: તું તપસ્યા દ્વારા મારી ઇચ્છા જાણી શકે છે, કેમ કે તું બ્રહ્મનિષ્ઠ છે અને સાચી રીતે મારું મન જાણે છે.

એવમુક્તેઽબ્રવીદેનાં દૃષ્ટ્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા। માહેન્દ્રી ત્વં વરારોહે મદ્ધિતાર્થમિહાગતા ।। ૩૬.

આ રીતે બોલ્યા પછી, દૈવી દ્રષ્ટિથી તેને જોઈને કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, તું મહેન્દ્રની પત્ની છે, અને મારા હિત માટે અહીં આવી છે.

મયા સહ ત્વં સુશ્રોણિ દશ વર્ષાણિ ભામિનિ। અદૃશ્યં સર્વભૂતૈસ્તુ સંપ્રયોગમિહેચ્છસિ ।। ૩૬.

હે સુંદર કટિવાળી, તેજસ્વિ, તું ઇચ્છે છે કે તું અને હું અહીં દસ વર્ષ સુધી સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને એકત્ર રહીએ.

દેવેન્દ્રાનલવર્ણાભે વરારોહે સુલોચને। ઇમં વૃણીષ્વ કામં તે મત્તો વૈ વલ્ગુભાષિણિ ।। ૩૬.

હે સુંદર કટિવાળી, સુમધુર વાણીવાળી, ઇન્દ્રના અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, તું મારી પાસેથી આ મનગમતું વર માંગ.

એવં ભવતુ ગચ્છામો ગૃહાન્ વૈ મત્તકાશિનિ । તતઃ સ્વગૃહમાગમ્ય જયન્ત્યા સહિતઃ પ્રભુઃ ।। ૩૬.

'એવું જ થાઓ. હવે ચાલ, ઘેર જઈએ, હે મદભરી આંખવાળી.' પછી પ્રભુ પોતાના ઘેર જઈ જયંતી સાથે રહ્યા.

સ તયા સં વ સદ્દેવ્યા દશ વર્ષાણિ ભાગશઃ। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં માયયા સંવૃતસ્તદા ।। ૩૬.

તે દૈવી સ્ત્રી સાથે પ્રભુ દસ વર્ષ સુધી ભાગ્યે સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને, પોતાની માયાથી ઢંકાઈને રહ્યા.

કૃતાર્થમાગતં દૃષ્ટ્વા કાવ્યં સર્વે દિતેઃ સુતાઃ । અભિજગ્મુર્ગૃહં તસ્ય મુદિતાસ્તે દિદૃક્ષવઃ ।। ૩૬.

કાવ્યે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને આવ્યો તે જોઈ, દિતિના બધા પુત્રો આનંદભેર તેને મળવા તેના ઘેર ગયા અને તેને જોવા ઉત્સુક બન્યા.

ગતા યદા ન પશ્યન્તો જયન્ત્યા સંવૃતં ગુરુમ્। દાક્ષિણ્યં તસ્ય તદ્બુધ્વા પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્ ।। ૩૬.

જ્યારે તેઓ ગયા અને જયંતીના આવરણથી પોતાના ગુરુને જોઈ શક્યા નહીં, ત્યારે તેની દયાળુતા સમજીને, તેઓ પાછા ફર્યા જેમ આવ્યા હતા તેમ.

બૃહસ્પતિસ્તુ સંરુદ્ધં જ્ઞાત્વા કાવ્યં ચકાર હ। પિત્રર્થે દશ વર્ષાણિ જયન્ત્યા હિતકામ્યયા ।। ૩૬.

બૃહસ્પતિએ કાવ્યે અટકાયેલો છે તે જાણીને, પિતાના હિત માટે અને જયંતીની ભલાઈ ઈચ્છીને, દસ વર્ષ સુધી કાર્ય કર્યું.

બુદ્ધ્વા તદન્તરં સોઽથ દૈત્યાનામિવ ચોદિતઃ। કાવ્યસ્ય રૂપમાસ્થાય સોઽસુરાન્સમભાષત ।। ૩૬.

પછી, તે સમયગાળો સમજીને અને દૈત્યોએ પ્રેરણા આપી હોય તેમ, તેણે કાવ્યેનું રૂપ ધારણ કર્યું અને અસુરોને સંબોધ્યા.

તતઃ સમાગતાન્ દૃષ્ટ્વા બૃહસ્પતિરુવાચ તાન્। સ્વાગતં મમ યાજ્યાનાં સંપ્રાપ્તોઽસ્મિ હિતાય ચ ।। ૩૬.

પછી, તેમને એકઠા થયેલા જોઈ, બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'મારા યજમાનોએ સ્વાગત છે! હું તમારું કલ્યાણ કરવા આવ્યો છું.'

અહં વોઽધ્યાપયિષ્યામિ પ્રાપ્તા વિદ્યા મયા હિ સા। તતસ્તે હૃષ્ટમનસો વિદ્યાર્થમુપપેદિરે ।। ૩૬.

'હું તમને શીખવીશ; એ વિદ્યા મેં પ્રાપ્ત કરી છે.' પછી, આનંદિત મનથી, તેઓ વિદ્યા મેળવવા તેની પાસે ગયા.

પૂર્ણકામસ્તદા તસ્મિન્ સમયે દશવાર્ષિકે। યયૌ ચ સમકાલં સ સદ્યોત્પન્નમતિસ્તદા ।। ૩૬.

તે સમયે, દસ વર્ષના સમયગાળામાં, તેની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ હતી અને તે એ જ ક્ષણે, નવી બુદ્ધિ સાથે, ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.

સમયાન્તે દેવયાની સદ્યો જાતા સુતા તદા। બુદ્ધિં ચક્રે તતશ્ચાપિ યાજ્યાનાં પ્રત્યવેક્ષણે ।। ૩૬.

સમય પૂરો થતાં, દેવયાની નામની તેની દીકરી તાજી જન્મી હતી; પછી તેણે યજમાનોની પરખ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.

દેવિ ગચ્છામહે દ્રષ્ટું તવ યાજ્યાન્ શુચિસ્મિતે। વિભ્રાન્તપ્રેક્ષિતે સાધ્વિ ત્રિવર્ણાયતલોચને ।। ૩૬.

'હે દેવી, ચાલો, આપણે તારા યજમાનોને જોવા જઈએ, પવિત્ર સ્મિતવાળી, સતી, ત્રિવર્ણ અને વિશાળ આંખવાળી.'

એવમુક્તાઽબ્રવીદ્દેવી ભજ ભક્તાન્ મહાવ્રત। એષ બ્રહ્મન્ સતાં ધર્મો ન ધર્મં લોપયામિ તે ।। ૩૬.

એવી રીતે કહેતાં દેવી બોલી: 'મહાવ્રતી, ભક્તોની સેવા કર; બ્રાહ્મણ, આ સજ્જનોનો ધર્મ છે. હું તારો ધર્મ ભંગ કરીશ નહીં.'

તતો ગત્વાસુરાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાચાર્યેણ ધીમતા। વાઞ્ચિતાન્ કાવ્યરૂપેણ વેધસાઽસુરમબ્રવીત્ ।। ૩૬.

પછી, દેવોના વિદ્વાન ગુરુએ કાવ્યેના રૂપમાં અસુરોને છેતરાયા છે તે જોઈ, સર્જનહારે અસુરને સંબોધન કર્યું.

કાવ્યં માં તાત જાનીધ્વં એષ હ્યાઙ્ગિરસો ભુવિ। વઞ્ચિતા બત યૂયં વૈ મયિ શક્તે તુ દાનવાઃ ।। ૩૬.

'મને કાવ્યે જ જાણો, બાલક; આ ધરતી પર અંગિરસ છે. હાય, દાનવો, તમે મારી શક્તિથી છેતરાયા છો.'

શ્રુત્વા તથા બ્રુવાણન્તં સમ્ભ્રાન્તા દિતિજાસ્તતઃ। પ્રેક્ષન્તે સ્મ હ્યુભૌ તત્ર સિતાસિતશુચિસ્મિતૌ ।। ૩૬.

આવી રીતે તેને બોલતો સાંભળી, દિતિના પુત્રો ગૂંચવાઈ ગયા; ત્યાં તેઓ બંને, એક ધોળા અને એક કાળા, પવિત્ર સ્મિતવાળાને જોઈ રહ્યા.

સમ્પ્રમૂઢાઃ સ્થિતાઃ સર્વે પ્રાપદ્યન્ત ન કિઞ્ચન। તતસ્તેષુ પ્રમૂઢેષુ કાવ્યસ્તાન્ પુનરબ્રવીત્ ।। ૩૬.

બધા મૂંઝાઈને ઊભા રહ્યા, કંઈ સમજાઈ ન શક્યું; ત્યારે, તેઓ ગૂંચવાયેલા હતા ત્યારે, કાવ્યે ફરી બોલ્યો.