વાયુપુરાણમ્

વૃતધન્વને કવિચિને રથિને ચ વરૂથિને। ભૃગુનાથાય શુક્રાય વહ્નિરિષ્ટાય ધીમતે ।। ૩૫.

વક્રધનુષ્યવાળા, ચતુર, રથચાલક, સેના ધરાવનાર; ભૃગુના સ્વામી, શુદ્ધ, અગ્નિ, ઇચ્છિત અને બુદ્ધિશાળીને નમસ્કાર.

અઘાય અઘશંસાય વિપ્રિયાય પ્રિયાય ચ । દિગ્વાસઃકૃત્તિવાસાય ભગઘ્નાય નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૫.

પાપી, દુષણ આપનાર, અપ્રિય અને પ્રિય; દિશાવસ્ત્ર, ચામડાં પહેરનાર, ભાગ્ય વિનાશકને નમસ્કાર.

પશૂનાં પતયે ચૈવ ભૂતાનાં પતયે નમઃ। પ્રણને ઋગ્યજુઃસામ્ને સ્વધાયૈ ચ સુધાય ચ ।। ૩૫.

પશુઓના સ્વામી અને ભૂતોના સ્વામીને નમસ્કાર; શ્વાસ, ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ, સ્વધા અને અમૃતને નમસ્કાર.

વષટ્કારતમાયૈવ તુભ્યમન્તાત્મને નમઃ । સ્રષ્ટ્રે ધાત્રે તથા હોત્રે હર્ત્રે ચ ક્ષપણાય ચ ।। ૩૫.

વષટ્કારથી યુક્ત, અંતરાત્મા, તમને નમસ્કાર; સર્જનહાર, ધારક, હોમકર્તા, વિનાશક અને દૂર કરનારને નમસ્કાર.

ભૂતભવ્યભવાયૈવ તુભ્યં કાલાત્મને નમઃ। વસવે ચૈવ સાધ્યાય રુદ્રાદિત્યાશ્વિનાય ચ ।। ૩૫.

ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન સ્વરૂપ, સમયના આત્મા, તમને નમસ્કાર; વસુ, સાધ્ય, રુદ્ર, આદિત્ય અને અશ્વિનીકુમારોને નમસ્કાર.

વિશ્વાય મરુતે ચૈવ તુભ્યન્દેવાત્મને નમઃ। અગ્નિસોમર્ત્વિગિજ્યાય પશુમન્ત્રૌષધાય ચ ।। ૩૫.

સર્વવ્યાપક, મરુત, દેવોના આત્મા, તમને નમસ્કાર; અગ્નિ, સોમ, ઋત્વિજ, સ્તુતિપાત્ર, પશુપતિ અને ઔષધિને નમસ્કાર.

દક્ષિણાવભૃથાયૈવ તુભ્યં યજ્ઞાત્મને નમઃ । તપસે ચૈવ સત્યાય ત્યાગાય ચ શમાય ચ ।। ૩૫.

દક્ષિણ અને અંતિમ સ્નાન, યજ્ઞના આત્મા, તમને નમસ્કાર; તપ, સત્ય, ત્યાગ અને શમને નમસ્કાર.

અહિંસાયાપ્યલોભાય સુવેશાયાતિશાય ચ। સર્વભૂતાત્મભૂતાય તુભ્યં યોગાત્મને નમઃ ।। ૩૫.

અહિંસા, લોભનો અભાવ, સુંદર સ્વરૂપ અને સર્વ જીવોમાં રહેલા આત્મા રૂપે, હે યોગાત્મા, તને વંદન છે.

પૃથિવ્યૈ ચાન્તરિક્ષાય દિવાય ચ મહાય ચ। જનસ્તપાય સત્યાય તુભ્યં લોકાત્મને નમઃ ।। ૩૫.

પૃથ્વી, આકાશ, સ્વર્ગ, મહાન લોક, જનલોક, તપલોક અને સત્યલોકના આત્મા રૂપે, હે લોકાત્મા, તને વંદન છે.

અવ્યક્તાયાથ મહતે ભૂતાયૈવોન્દ્રિયાય ચ । તન્માત્રાય મહાન્તાય તુભ્યં તત્ત્વાત્મને નમઃ ।। ૩૫.

અવ્યક્ત, મહાન, ભૂત, ઇન્દ્રિયો, તન્માત્રા અને મહાન તત્વના આત્મા રૂપે, હે તત્વાત્મા, તને વંદન છે.

નિત્યાય ચાર્થલિઙ્ગાય સૂક્ષ્માય ચેતનાય ચ। શુદ્ધાય વિભવે ચૈવ તુભ્યં નિત્યાત્મને નમઃ ।। ૩૫.

શાશ્વત, અર્થસભર, સૂક્ષ્મ, ચૈતન્યમય, શુદ્ધ અને શક્તિશાળી એવા નિત્યાત્મા તને વંદન છે.

નમસ્તે ત્રિષુ લોકેષુ સ્વરાન્તેષુ ભવાદિષુ। સત્યાન્તેષુ મહાન્તેષુ ચતુર્ષુ ચ નમોઽસ્તુ તે ।। ૩૫.

ત્રણે લોકમાં, સ્વર્ગના અંતે, ભવથી આરંભેલા અવસ્થાઓમાં, સત્યના અંતે, મહાન લોકોમાં અને ચાર લોકમાં તને નમસ્કાર છે.

નમઃસ્તોત્રે મયા હ્યસ્મિન્ સદસદ્વ્યાહૃતં વિભો। મદ્ભક્ત ઇતિ બ્રહ્મણ્ય સર્વન્તત્ ક્ષન્તુમર્હસિ ।। ૩૫.

હે પ્રભુ, મારા દ્વારા ગવાયેલા આ સ્તોત્રમાં સાચું કે ખોટું જે કશું બોલાયું હોય, હું તારો ભક્ત છું અને બ્રહ્મનિષ્ઠ છું, તેથી બધું માફ કરવું.

સૂત ઉવાચ।। એવમારાધ્ય દેવેશમીશાનં નીલલોહિતમ્। બ્રહ્મેતિ પ્રણતસ્તસ્મૈ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્ ।। ૩૬.

સૂતાએ કહ્યું: આ રીતે દેવોના સ્વામી, ઈશાન, નીલલોહિતનું પૂજન કરીને, બ્રહ્મા તરીકે નમન કરીને, જોડેલા હાથથી તેણે આ શબ્દો કહ્યા.

કાવ્યસ્ય ગાત્રં સંસ્પૃશ્ય હસ્તેન પ્રીતિમાન્ ભવઃ। નિકામં દર્શનં દત્ત્વા તત્રૈવાન્તરધીયત ।। ૩૬.

ભવાએ પ્રસન્ન થઈ, કાવ્યાના શરીરને હાથથી સ્પર્શ કર્યો, તેને મનગમતું દર્શન આપ્યું અને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.

તતઃ સોઽન્તર્હિતે તસ્મિન્ દેવેશાનુચરે તદા। તિષ્ઠન્તીં પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા જયન્તીમિદમબ્રવીત્ ।। ૩૬.

પછી જ્યારે દેવોના સ્વામી અદૃશ્ય થયા, ત્યારે તેમની અનુચર જયંતીએ જોડેલા હાથથી ઊભી રહીને આ શબ્દો કહ્યા.

કસ્ય ત્વં સુભગે કા વા દુઃખિતે મયિ દુઃખિતા। મહતા તપસા યુક્તં કિમર્થં માઞ્જુગોપસિ ।। ૩૬.

હે સુભાગ્યવતી, તું કોણ છે? કોની છે? હું દુઃખી છું ત્યારે તને પણ દુઃખ કેમ છે? તું મહાન તપસ્વિ છે, તો મને રક્ષણ શા માટે આપે છે?

અનયા સતતં ભક્ત્યા પ્રશ્રયેણ દમેન ચ। સ્નેહેન ચૈવ સુશ્રોણિ પ્રીતોઽસ્મિ વરવર્ણિનિ ।। ૩૬.

આ સતત ભક્તિ, વિનમ્રતા, દમ અને સ્નેહથી, હે સુંદર કટિવાળી, સુંદર વર્ણવાળી, હું તારા પર પ્રસન્ન છું.

કિમિચ્છસિ વરારેહે કસ્તે કામઃ સમૃધ્યતામ્। તં તે સંપૂરયામ્યદ્ય યદ્યપિ સ્યાત્ સુદુર્લભમ્ ।। ૩૬.

હે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, તારે શું ઇચ્છા છે? તારો કયો મનસુબો છે? તે પૂરું થવો જોઈએ. આજે હું તને તે આપું, ભલે તે અતિ દુર્લભ હોય.

એવમુક્તાઽઽબ્રવીદનં તપસા જ્ઞાતુમર્હસિ। ચિકીર્ષિતં મે બ્રહ્નિષ્ઠત્વં હિ વેત્થ યથાતથમ્ ।। ૩૬.

આ રીતે કહેતાં તેણે કહ્યું: તું તપસ્યા દ્વારા મારી ઇચ્છા જાણી શકે છે, કેમ કે તું બ્રહ્મનિષ્ઠ છે અને સાચી રીતે મારું મન જાણે છે.

એવમુક્તેઽબ્રવીદેનાં દૃષ્ટ્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા। માહેન્દ્રી ત્વં વરારોહે મદ્ધિતાર્થમિહાગતા ।। ૩૬.

આ રીતે બોલ્યા પછી, દૈવી દ્રષ્ટિથી તેને જોઈને કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, તું મહેન્દ્રની પત્ની છે, અને મારા હિત માટે અહીં આવી છે.

મયા સહ ત્વં સુશ્રોણિ દશ વર્ષાણિ ભામિનિ। અદૃશ્યં સર્વભૂતૈસ્તુ સંપ્રયોગમિહેચ્છસિ ।। ૩૬.

હે સુંદર કટિવાળી, તેજસ્વિ, તું ઇચ્છે છે કે તું અને હું અહીં દસ વર્ષ સુધી સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને એકત્ર રહીએ.

દેવેન્દ્રાનલવર્ણાભે વરારોહે સુલોચને। ઇમં વૃણીષ્વ કામં તે મત્તો વૈ વલ્ગુભાષિણિ ।। ૩૬.

હે સુંદર કટિવાળી, સુમધુર વાણીવાળી, ઇન્દ્રના અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, તું મારી પાસેથી આ મનગમતું વર માંગ.

એવં ભવતુ ગચ્છામો ગૃહાન્ વૈ મત્તકાશિનિ । તતઃ સ્વગૃહમાગમ્ય જયન્ત્યા સહિતઃ પ્રભુઃ ।। ૩૬.

'એવું જ થાઓ. હવે ચાલ, ઘેર જઈએ, હે મદભરી આંખવાળી.' પછી પ્રભુ પોતાના ઘેર જઈ જયંતી સાથે રહ્યા.

સ તયા સં વ સદ્દેવ્યા દશ વર્ષાણિ ભાગશઃ। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં માયયા સંવૃતસ્તદા ।। ૩૬.

તે દૈવી સ્ત્રી સાથે પ્રભુ દસ વર્ષ સુધી ભાગ્યે સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને, પોતાની માયાથી ઢંકાઈને રહ્યા.

કૃતાર્થમાગતં દૃષ્ટ્વા કાવ્યં સર્વે દિતેઃ સુતાઃ । અભિજગ્મુર્ગૃહં તસ્ય મુદિતાસ્તે દિદૃક્ષવઃ ।। ૩૬.

કાવ્યે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને આવ્યો તે જોઈ, દિતિના બધા પુત્રો આનંદભેર તેને મળવા તેના ઘેર ગયા અને તેને જોવા ઉત્સુક બન્યા.

ગતા યદા ન પશ્યન્તો જયન્ત્યા સંવૃતં ગુરુમ્। દાક્ષિણ્યં તસ્ય તદ્બુધ્વા પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્ ।। ૩૬.

જ્યારે તેઓ ગયા અને જયંતીના આવરણથી પોતાના ગુરુને જોઈ શક્યા નહીં, ત્યારે તેની દયાળુતા સમજીને, તેઓ પાછા ફર્યા જેમ આવ્યા હતા તેમ.

બૃહસ્પતિસ્તુ સંરુદ્ધં જ્ઞાત્વા કાવ્યં ચકાર હ। પિત્રર્થે દશ વર્ષાણિ જયન્ત્યા હિતકામ્યયા ।। ૩૬.

બૃહસ્પતિએ કાવ્યે અટકાયેલો છે તે જાણીને, પિતાના હિત માટે અને જયંતીની ભલાઈ ઈચ્છીને, દસ વર્ષ સુધી કાર્ય કર્યું.

બુદ્ધ્વા તદન્તરં સોઽથ દૈત્યાનામિવ ચોદિતઃ। કાવ્યસ્ય રૂપમાસ્થાય સોઽસુરાન્સમભાષત ।। ૩૬.

પછી, તે સમયગાળો સમજીને અને દૈત્યોએ પ્રેરણા આપી હોય તેમ, તેણે કાવ્યેનું રૂપ ધારણ કર્યું અને અસુરોને સંબોધ્યા.