વાયુપુરાણમ્

ગચ્છ સમ્ભાવયસ્વૈનં શ્રમાપનયનૈઃ શુભૈઃ। તૈસ્તૈર્મનોનુકૂલૈશ્ચ હ્યુપચારૈરતન્દ્રિતા ।। ૩૫.

'જા, અને તેને સુખદ સેવાઓથી, થાક ઉતારતી સેવા અને મનને ગમતી વિવિધ રીતે, ધ્યાનપૂર્વક સન્માન આપ.'

દેવી સા હીન્દ્રતુહિતા જયન્તી શુભચારિણી। યુક્તધ્યાનઞ્ચ શામ્યં તં દુર્બલં ધૃતિમાસ્થિતમ્ ।। ૩૫.

એ ઇન્દ્રકન્યા જયંતી, શુભ વર્તનવાળી, ધ્યાનમાં સ્થિર રહીને, દુર્બળ પણ દૃઢ નિશ્ચયવાળા કાવ્ય પાસે પહોંચી.

પિત્રા યથોક્તં કાવ્યં સા કાવ્યે કૃતવતી તદા। ગીર્ભિશ્ચૈવાનુકૂલાભિઃ સ્તુવતી વલ્ગુભાષિણી ।। ૩૫.

પિતાએ જે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે, તેણે કાવ્યની સેવા કરી અને મીઠા, સુખદ શબ્દોથી તેની પ્રશંસા કરી.

ગાત્રસંવાહનૈઃ કાલે સેવમાના સુખાવહૈઃ । શુશ્રૂષન્ત્યનુકૂલા ચ ઉવાસ બહુલાઃ સમાઃ ।। ૩૫.

સમયસર શરીર દબાવવાની આરામદાયક સેવા કરીને, આનંદ આપતી રીતે, તેણે ઘણા વર્ષો સુધી કાવ્યની સેવા કરી.

પૂર્ણે ધૂમવ્રતે ચાપિ ઘોરે વર્ષસહસ્રિકે । વરેણ ચ્છન્દયામાસ કાવ્યં પ્રીતોઽભવત્તદા ।। ૩૫.

જ્યારે ભયાનક હજાર વર્ષનું ધૂમવ્રત પૂરું થયું, ત્યારે તેણે કાવ્યને ઈચ્છિત વર માંગવા કહ્યું અને તે પ્રસન્ન થયો.

એવં બ્રુવંસ્ત્વયૈકેન ચીર્ણં નાન્યેન કેનચિત્। તસ્માત્ત્વં તપસા બુદ્ધ્યા શ્રુતેન ચ બલેન ચ ।। ૩૫.

'તમે જે કર્યું છે, એ બીજાએ ક્યારેય કર્યું નથી; તેથી, તપ, બુદ્ધિ, શાસ્ત્રજ્ઞાન અને શક્તિથી—'

તેજસા ચાપિ વિબુધાન્ સર્વાનભિભવિષ્યસિ। યચ્ચ કિઞ્ચિન્મમ બ્રહ્મન્ વિદ્યતે ભૃગુનન્દન ।। ૩૫.

'તમારા તેજથી તમે બધા દેવતાઓને પછાડી દેશો; અને, ભૃગુપુત્ર, મારી પાસે જે જ્ઞાન છે—'

સાઙ્ગઞ્ચ સરહસ્યઞ્ચ યજ્ઞોપનિષદાન્તથા। પ્રતિભાસ્યતિ તે સર્વં તચ્ચાદ્યન્તં ન કસ્યચિત્ ।। ૩૫.

'યજ્ઞોપનિષદના બધા અંગો અને રહસ્યો તને સ્પષ્ટ થઈ જશે; એનો આરંભ કે અંત કોઈને જાણીતો નથી.'

સર્વાભિભાવી તેન ત્વં દ્વિજશ્રેષ્ઠો ભવિષ્યસિ। એવં દત્ત્વા વરાંસ્તસ્મૈ ભાર્ગવાય પુનઃ પુનઃ ।। ૩૫.

'એથી, તું સર્વોત્તમ દ્વિજ બનશે; એ રીતે, ભર્ગવને વારંવાર વરદાન આપ્યા—'

અજેયત્વં ધનેશત્વમવધ્યત્વં ચ વૈ દદૌ। એતાન્ લબ્ધ્વા વરાન્ કાવ્યઃ સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ।। ૩૫.

તેને અજેયતા, ધનની અધિકારીતા અને અવિનાશીપણું આપ્યું; આ વરદાન મેળવી, કાવ્ય આનંદથી ભરાઈ ગયો.

હર્ષાત્ પ્રાદુર્બભૌ તસ્ય દેવસ્તોત્રં મહેશ્વરમ્। તદા તિર્યક્સ્થિતસ્ત્વેવં તુષ્ટુવે નીલલોહિતમ્ ।। ૩૫.

આનંદથી, તેની અંદર મહાદેવનું દૈવી સ્તોત્ર ઉદ્ભવ્યું; પછી, તિરછો ઊભો રહી, તેણે નીલલોહિતની સ્તુતિ કરી.

નમોઽસ્તુ શિતિકણ્ઠાય સુરાપાય સુવર્ચસે। રિરિહાણાય લોપાય વત્સરાય જગત્પતે ।। ૩૫.

શિતિકંઠ ભગવાનને વંદન છે, જે દ્રાક્ષમદ પીધેલાં છે, તેજસ્વી છે; જે વિનાશમાં આનંદ માણે છે, લોપ કરાવે છે, વર્ષરૂપ છે, હે જગતના સ્વામી, તમને વંદન છે.

કપર્દિને હ્યૂર્દ્ધ્વરોમ્ણે હયાય કરણાય ચ। સંસ્કૃતાય સુતીર્થાય દેવદેવાય રંહસે ।। ૩૫.

જેઓ જટાવાળા છે, વાળ ઊભા છે, ઘોડા સ્વરૂપ છે, કારણરૂપ છે; શુદ્ધ છે, શ્રેષ્ઠ તીર્થરૂપ છે, દેવોના દેવ છે, અને ઝડપી છે, એવા ભગવાનને વંદન છે.

ઉષ્ણીષિણે સુવક્રાય સહસ્રાક્ષાય મીઢુષે। વસુરેતાય રુદ્રાય તપસે ચીરવાસસે ।। ૩૫.

મસ્તક પર પાગ ધરાવનારા, સુંદર અંગવાળા, હજાર આંખવાળા, દયાળુ, અમૂલ્ય વીર્યવાળા, રુદ્ર, તપસ્વી અને વૃક્ષછાલ ધારણ કરનારા ભગવાનને વંદન છે.

હ્રસ્વાય મુક્તકેશાય સેનાન્યે રોહિતાય ચ ।। ૩૫.

નાના, ખુલ્લા વાળવાળા, સેના અધિપતિ અને લાલવર્ણ ધરાવનારા ભગવાનને વંદન છે.

કવયે રાજવૃદ્ધાય તક્ષકક્રીડનાય ચ। ગિરિશાયાર્કનેત્રાય યતિને જામ્બવાય ચ। સુવૃત્તાય સુહસ્તાય ધન્વિને ભાર્ગવાય ચ ।। ૩૫.

કવિ, વૃદ્ધ રાજા, તક્ષક સાથે રમનારા, પર્વતોના સ્વામી, સૂર્યનેત્રવાળા, યતિ, જામ્બવાન, સુંદર આકારવાળા, સારા હાથવાળા, ધનુષ્યધારી અને ભૃગુવંશી ભગવાનને વંદન છે.

સહસ્રબાહવે ચૈવ સહસ્રામલચક્ષુષે। સહસ્રકુક્ષયે ચૈવ સહસ્રચરણાય ચ ।। ૩૫.

હજારો હાથવાળા, હજારો નિર્મળ આંખવાળા, હજારો પેટવાળા અને હજારો પગવાળા ભગવાનને વંદન છે.

સહસ્રશિરસે ચૈવ બહુરૂપાય વેધસે। ભવાય વિશ્વરૂપાય શ્વેતાય પુરુષાય ચ ।। ૩૫.

હજારો માથાવાળા, અનેક રૂપવાળા, સર્જનહાર, ભવ, સર્વરૂપ, ધોળા અને પુરુષ સ્વરૂપ ભગવાનને વંદન છે.

નિષઙ્ગિણે કવચિને સૂક્ષ્માય ક્ષપણાય ચ। તામ્રાય ચૈવ ભીમાય ઉગ્રાય ચ શિવાય ચ ।। ૩૫.

ખડગ ધારણ કરનારા, કવચવાળા, સૂક્ષ્મ, વિનાશક, તાંબાવર્ણી, ભયાનક, પ્રચંડ અને કલ્યાણકારી ભગવાનને વંદન છે.

બભ્રવે ચ પિશઙ્ગાય પિઙ્ગલાયારુણાય ચ। મહાદેવાય શર્વ્વાય વિશ્વરૂપશિવાય ચ ।। ૩૫.

ભૂરા, ચિતરાં, પીળાશ, લાલવર્ણી, મહાદેવ, શર્વ, સર્વરૂપ અને કલ્યાણકારી ભગવાનને વંદન છે.

હિરણ્યાય ચ શિષ્ટાય શ્રેષ્ઠાય મધ્યમાય ચ । પિનાકિને ચેષુમતે ચિત્રાય રોહિતાય ચ ।। ૩૫.

સુવર્ણવર્ણી, શ્રેષ્ઠ, ઉત્તમ, મધ્યમ, પિનાકધારી, ઝડપી, તેજસ્વી અને લાલવર્ણી ભગવાનને વંદન છે.

દુન્દુભ્યાયૈકપાદાય અર્હાય બુદ્ધયે તથા। મૃગવ્યાધાય સર્પાય સ્થાણવે ભીષણાય ચ ।। ૩૫.

ડુંડુભી, એક પગવાળા, પાત્ર, બુદ્ધિ, હરણ શિકારી, સાપ, અડગ અને ભયાનક ભગવાનને વંદન છે.

બહુરૂપાય ચોગ્રાય ત્રિનેત્રાયેશ્વરાય ચ। કપિલાયૈકવીરાય મૃત્યવે ત્ર્યમ્બકાય ચ ।। ૩૫.

અनेक રૂપવાળા, પ્રચંડ, ત્રિનેત્રધારી ઈશ્વર, કપિલ, એકમાત્ર વીર, મૃત્યુ અને ત્ર્યંબક ભગવાનને વંદન છે.

વાસ્તોષ્પતે વિનાકાય શઙ્કરાય શિવાય ચ। આરણ્યાય ગુહસ્થાય યતિને બ્રહ્મચારિણે ।। ૩૫.

વાસસ્થાનના સ્વામી, વિનાધારી, શંકર, કલ્યાણકારી, વનવાસી, ગુહાવાસી, યતિ અને બ્રહ્મચારી ભગવાનને વંદન છે.

સાઙ્ખ્યાય ચૈવ યોગાય ધ્યાનિને દીક્ષિતાય ચ। અન્તર્હિતાય શર્વ્વાય માન્યાય માલિને તથા ।। ૩૫.

સાંખ્ય, યોગ, ધ્યાનમાં લીન, દીક્ષા લીધેલા, ગુપ્ત, શર્વ, માન્ય અને માળાધારી ભગવાનને વંદન છે.

બુદ્ધાય ચૈવ પુણ્યાય ધાર્મિકાય શુભાય ચ। રોધસે ચેકિતાનાય બ્રહ્મિષ્ઠાય મહર્ષયે ।। ૩૫.

બુદ્ધિમાન, પુણ્યશીલ, ધર્મી, શુભ, રોકનાર, ચતુર, બ્રાહ્મણસમાન અને મહર્ષિ ભગવાનને વંદન છે.

ચતુષ્પાદાય મેધ્યાય ધર્મિણે શીઘ્રગાય ચ। શિખણ્ડિને કપાલાય દંષ્ટ્રિણે વિશ્વમેધસે ।। ૩૫.

ચાર પગવાળા, પવિત્ર, ધર્મી, ઝડપી, શિખાવાળા, ખોપરી ધારણ કરનારા, દાંતવાળા અને સર્વયજ્ઞ કરનારા ભગવાનને વંદન છે.

અપ્રતીઘાતાય દીપ્તાય ભાસ્કરાય સુમેધસે। ક્રૂરાય વિકૃતાયૈવ બીભત્સાય શિવાય ચ ।। ૩૫.

અપરાજિત, તેજસ્વી, પ્રકાશમાન, બુદ્ધિશાળી, ક્રૂર, વિકૃત, ભયાનક અને શુભ ભગવાનને વંદન છે.

સૌમ્યાય ચૈવ પુણ્યાય ધાર્મિકાય શુભાય ચ। અવધ્યાય મૃતાઙ્ગાય નિત્યાય શાશ્વતાય ચ ।। ૩૫.

શાંત, પુણ્યશીલ, ધર્મી, શુભ, અજય, મૃતદેહવાળા, શાશ્વત અને નિત્ય ભગવાનને વંદન છે.