વાયુપુરાણમ્

યસ્માત્તે જાનતા ધર્માનવધ્યા સ્ત્રી નિષૂદિતા। તસ્માત્ત્વં સપ્તકૃત્વો વૈ માનુષેષુ પ્રપત્સ્યસિ ।। ૩૫.

તમે ધર્મ જાણતા હોવા છતાં પણ જે સ્ત્રીને મારવું યોગ્ય નહોતું, તેને મારી નાખી, તેથી તું સાત વખત મનુષ્યરૂપે જન્મ લેશે.

તતસ્તેનાભિશાપેન નષ્ટે ધર્મે પુનઃ પુનઃ। લોકે સર્વહિતાર્થાય જાયતે માનુષેષ્વિહ ।। ૩૫.

એ શાપના કારણે, જ્યારે જ્યારે ધર્મનો નાશ થાય છે, ત્યારે જગતના સર્વના કલ્યાણ માટે તે મનુષ્યોમાં જન્મ લે છે.

અનુવ્યાહૃત્ય વિષ્ણું સ તદાદાય શિરઃ સ્વયમ્। સમાનીય તતઃ કાયે અપો ગૃહ્યેદમબ્રવીત્ ।। ૩૫.

આ રીતે વિષ્ણુને કહીને, ભૃગુએ પોતે તેનું માથું ઉઠાવ્યું, શરીર પાસે લાવ્યું, પાણી લઈને પછી આ શબ્દો બોલ્યા.

એષ ત્વાં વિષ્ણુના સત્યે હતાં સંજીવયામ્યહમ્ । યદિ કૃત્સ્નો મયા ધર્મશ્ચરિતો જ્ઞાયતેઽપિ વા। તેન સત્યેન જીવસ્વ યદિ સત્યં બ્રવીમ્યહમ્ ।। ૩૫.

હવે હું તને, જેને વિષ્ણુએ સાચે મારેલી હતી, ફરી જીવંત કરું છું—જો મેં જીવનમાં જે ધર્મ પાળ્યો છે તે જાણીતો હોય કે ન હોય; એ સત્યના બળે, જો હું સાચું બોલું છું તો, તું જીવ.

સત્યાભિવ્યાહૃતા તસ્યા દેવી સંજીવિતા તદા। તદા તાં પ્રોક્ષ્ય શીતાભિરદ્ભિર્જીવેતિ સોઽબ્રવીત્ ।। ૩૫.

જ્યારે એ સાચી વાત બોલાઈ, ત્યારે દેવીએ ફરી પ્રાણ મેળવ્યા; પછી ભૃગુએ ઠંડા પાણી છાંટીને કહ્યું, 'જીવ.'

તતસ્તાં સર્વભૂતાનિ દૃષ્ટ્વા સુપ્તોત્થિતામિવ। સાધુ સાધ્વિત્યદૃશ્યાનાં વાચસ્તાઃ સસ્વરુર્દિશઃ ।। ૩૫.

પછી, બધાં જીવજંતુઓએ તેને જાણે ઊંઘમાંથી જાગી હોય એમ જોઈ આનંદ કર્યો; અને અદૃશ્ય અવાજો દિશાઓમાં ગૂંજ્યા, 'શાબાશ! શાબાશ!'

દૃષ્ટ્વા સઞ્જીવિતામેવં દેવીં તાં ભૃગુણા તદા। મિષતાં સર્વભૂતાનાં તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।। ૩૫.

એ રીતે, જ્યારે ભૃગુએ બધાં જીવજંતુઓની સામે દેવીને જીવંત કરી, ત્યારે એ બધાને અદ્ભુત લાગ્યું.

અસંભ્રાન્તેન ભૃગુણા પત્નીં સઞ્જીવિતાં તતઃ। દૃષ્ટ્વા શક્રો ન લેભેઽથ શર્મ કાવ્યભયાત્તતઃ ।। ૩૫.

ભૃગુએ નિડરપણે પોતાની પત્નીને જીવંત કરી, એ જોઈને શક્રને કાવ્યનો ભય લાગ્યો અને તેને મનમાં શાંતિ ન રહી.

પ્રજાગરે તતશ્ચેન્દ્રો જયન્તીમાત્મનઃ સુતામ્। પ્રોવાચ મતિમાન્ વાક્યં સ્વાં કન્યાં પાકશાસનઃ ।। ૩૫.

પછી, જાગતા જ, પાકશાસન ઇન્દ્રે પોતાની પુત્રી જયંતીને સમજદારીપૂર્વક કહ્યું.

એષ કાવ્યો હ્યનિન્દ્રાય ચરતે દારુણં તપઃ। તેનાહં વ્યાકુલઃ પુત્રિ કૃતો ધૃતિમતા દૃઢમ્ ।। ૩૫.

'આ કાવ્ય મારા માટે નહીં, પણ ભયાનક તપ કરે છે; એના કારણે, પુત્રી, હું તેની દૃઢ નિષ્ઠાથી ખૂબ ચિંતિત થયો છું.'

ગચ્છ સમ્ભાવયસ્વૈનં શ્રમાપનયનૈઃ શુભૈઃ। તૈસ્તૈર્મનોનુકૂલૈશ્ચ હ્યુપચારૈરતન્દ્રિતા ।। ૩૫.

'જા, અને તેને સુખદ સેવાઓથી, થાક ઉતારતી સેવા અને મનને ગમતી વિવિધ રીતે, ધ્યાનપૂર્વક સન્માન આપ.'

દેવી સા હીન્દ્રતુહિતા જયન્તી શુભચારિણી। યુક્તધ્યાનઞ્ચ શામ્યં તં દુર્બલં ધૃતિમાસ્થિતમ્ ।। ૩૫.

એ ઇન્દ્રકન્યા જયંતી, શુભ વર્તનવાળી, ધ્યાનમાં સ્થિર રહીને, દુર્બળ પણ દૃઢ નિશ્ચયવાળા કાવ્ય પાસે પહોંચી.

પિત્રા યથોક્તં કાવ્યં સા કાવ્યે કૃતવતી તદા। ગીર્ભિશ્ચૈવાનુકૂલાભિઃ સ્તુવતી વલ્ગુભાષિણી ।। ૩૫.

પિતાએ જે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે, તેણે કાવ્યની સેવા કરી અને મીઠા, સુખદ શબ્દોથી તેની પ્રશંસા કરી.

ગાત્રસંવાહનૈઃ કાલે સેવમાના સુખાવહૈઃ । શુશ્રૂષન્ત્યનુકૂલા ચ ઉવાસ બહુલાઃ સમાઃ ।। ૩૫.

સમયસર શરીર દબાવવાની આરામદાયક સેવા કરીને, આનંદ આપતી રીતે, તેણે ઘણા વર્ષો સુધી કાવ્યની સેવા કરી.

પૂર્ણે ધૂમવ્રતે ચાપિ ઘોરે વર્ષસહસ્રિકે । વરેણ ચ્છન્દયામાસ કાવ્યં પ્રીતોઽભવત્તદા ।। ૩૫.

જ્યારે ભયાનક હજાર વર્ષનું ધૂમવ્રત પૂરું થયું, ત્યારે તેણે કાવ્યને ઈચ્છિત વર માંગવા કહ્યું અને તે પ્રસન્ન થયો.

એવં બ્રુવંસ્ત્વયૈકેન ચીર્ણં નાન્યેન કેનચિત્। તસ્માત્ત્વં તપસા બુદ્ધ્યા શ્રુતેન ચ બલેન ચ ।। ૩૫.

'તમે જે કર્યું છે, એ બીજાએ ક્યારેય કર્યું નથી; તેથી, તપ, બુદ્ધિ, શાસ્ત્રજ્ઞાન અને શક્તિથી—'

તેજસા ચાપિ વિબુધાન્ સર્વાનભિભવિષ્યસિ। યચ્ચ કિઞ્ચિન્મમ બ્રહ્મન્ વિદ્યતે ભૃગુનન્દન ।। ૩૫.

'તમારા તેજથી તમે બધા દેવતાઓને પછાડી દેશો; અને, ભૃગુપુત્ર, મારી પાસે જે જ્ઞાન છે—'

સાઙ્ગઞ્ચ સરહસ્યઞ્ચ યજ્ઞોપનિષદાન્તથા। પ્રતિભાસ્યતિ તે સર્વં તચ્ચાદ્યન્તં ન કસ્યચિત્ ।। ૩૫.

'યજ્ઞોપનિષદના બધા અંગો અને રહસ્યો તને સ્પષ્ટ થઈ જશે; એનો આરંભ કે અંત કોઈને જાણીતો નથી.'

સર્વાભિભાવી તેન ત્વં દ્વિજશ્રેષ્ઠો ભવિષ્યસિ। એવં દત્ત્વા વરાંસ્તસ્મૈ ભાર્ગવાય પુનઃ પુનઃ ।। ૩૫.

'એથી, તું સર્વોત્તમ દ્વિજ બનશે; એ રીતે, ભર્ગવને વારંવાર વરદાન આપ્યા—'

અજેયત્વં ધનેશત્વમવધ્યત્વં ચ વૈ દદૌ। એતાન્ લબ્ધ્વા વરાન્ કાવ્યઃ સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ।। ૩૫.

તેને અજેયતા, ધનની અધિકારીતા અને અવિનાશીપણું આપ્યું; આ વરદાન મેળવી, કાવ્ય આનંદથી ભરાઈ ગયો.

હર્ષાત્ પ્રાદુર્બભૌ તસ્ય દેવસ્તોત્રં મહેશ્વરમ્। તદા તિર્યક્સ્થિતસ્ત્વેવં તુષ્ટુવે નીલલોહિતમ્ ।। ૩૫.

આનંદથી, તેની અંદર મહાદેવનું દૈવી સ્તોત્ર ઉદ્ભવ્યું; પછી, તિરછો ઊભો રહી, તેણે નીલલોહિતની સ્તુતિ કરી.

નમોઽસ્તુ શિતિકણ્ઠાય સુરાપાય સુવર્ચસે। રિરિહાણાય લોપાય વત્સરાય જગત્પતે ।। ૩૫.

શિતિકંઠ ભગવાનને વંદન છે, જે દ્રાક્ષમદ પીધેલાં છે, તેજસ્વી છે; જે વિનાશમાં આનંદ માણે છે, લોપ કરાવે છે, વર્ષરૂપ છે, હે જગતના સ્વામી, તમને વંદન છે.

કપર્દિને હ્યૂર્દ્ધ્વરોમ્ણે હયાય કરણાય ચ। સંસ્કૃતાય સુતીર્થાય દેવદેવાય રંહસે ।। ૩૫.

જેઓ જટાવાળા છે, વાળ ઊભા છે, ઘોડા સ્વરૂપ છે, કારણરૂપ છે; શુદ્ધ છે, શ્રેષ્ઠ તીર્થરૂપ છે, દેવોના દેવ છે, અને ઝડપી છે, એવા ભગવાનને વંદન છે.

ઉષ્ણીષિણે સુવક્રાય સહસ્રાક્ષાય મીઢુષે। વસુરેતાય રુદ્રાય તપસે ચીરવાસસે ।। ૩૫.

મસ્તક પર પાગ ધરાવનારા, સુંદર અંગવાળા, હજાર આંખવાળા, દયાળુ, અમૂલ્ય વીર્યવાળા, રુદ્ર, તપસ્વી અને વૃક્ષછાલ ધારણ કરનારા ભગવાનને વંદન છે.

હ્રસ્વાય મુક્તકેશાય સેનાન્યે રોહિતાય ચ ।। ૩૫.

નાના, ખુલ્લા વાળવાળા, સેના અધિપતિ અને લાલવર્ણ ધરાવનારા ભગવાનને વંદન છે.

કવયે રાજવૃદ્ધાય તક્ષકક્રીડનાય ચ। ગિરિશાયાર્કનેત્રાય યતિને જામ્બવાય ચ। સુવૃત્તાય સુહસ્તાય ધન્વિને ભાર્ગવાય ચ ।। ૩૫.

કવિ, વૃદ્ધ રાજા, તક્ષક સાથે રમનારા, પર્વતોના સ્વામી, સૂર્યનેત્રવાળા, યતિ, જામ્બવાન, સુંદર આકારવાળા, સારા હાથવાળા, ધનુષ્યધારી અને ભૃગુવંશી ભગવાનને વંદન છે.

સહસ્રબાહવે ચૈવ સહસ્રામલચક્ષુષે। સહસ્રકુક્ષયે ચૈવ સહસ્રચરણાય ચ ।। ૩૫.

હજારો હાથવાળા, હજારો નિર્મળ આંખવાળા, હજારો પેટવાળા અને હજારો પગવાળા ભગવાનને વંદન છે.

સહસ્રશિરસે ચૈવ બહુરૂપાય વેધસે। ભવાય વિશ્વરૂપાય શ્વેતાય પુરુષાય ચ ।। ૩૫.

હજારો માથાવાળા, અનેક રૂપવાળા, સર્જનહાર, ભવ, સર્વરૂપ, ધોળા અને પુરુષ સ્વરૂપ ભગવાનને વંદન છે.

નિષઙ્ગિણે કવચિને સૂક્ષ્માય ક્ષપણાય ચ। તામ્રાય ચૈવ ભીમાય ઉગ્રાય ચ શિવાય ચ ।। ૩૫.

ખડગ ધારણ કરનારા, કવચવાળા, સૂક્ષ્મ, વિનાશક, તાંબાવર્ણી, ભયાનક, પ્રચંડ અને કલ્યાણકારી ભગવાનને વંદન છે.