વાયુપુરાણમ્

તદ્બુદ્ધ્વા નાતિપૂર્વન્તુ રાજ્યં ન્યસ્તં તદાસુરૈઃ। તસ્મિઞ્છિદ્રે તદામર્ષા દેવાસ્તાન્ સમભિદ્રવન્। નિશિતાત્તાયુધાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ।। ૩૫.

આ જાણીને, થોડા જ સમયમાં અસુરોએ રાજપાટ છોડી દીધું; એ અવસરમાં દેવતાઓ ક્રોધિત થઈ બૃહસ્પતિના નેતૃત્વમાં તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો લઈને અસુરો પર તૂટી પડ્યા.

દૃષ્ટ્વાસુરગણા દેવાન્ પ્રગૃહીતાયુધાન્ પુનઃ। ઉત્પેતુઃ સહસા સર્વે સન્ત્રસ્તાસ્તે તતોઽભવન્ ।। ૩૫.

દેવતાઓને શસ્ત્રધારી જોઈ, બધા અસુરો અચાનક ડરીને ભાગી ગયા અને ભયભીત થયા.

ન્યસ્તશસ્ત્રે જયે દત્તે આચાર્યવ્રતમાસ્થિતે। સન્ત્યજ્ય. સમયં દેવાસ્તે સપત્નજિઘાંસવઃ ।। ૩૫.

શસ્ત્ર મૂક્યા, વિજય આપી દીધો અને ગુરુ વ્રતમાં લીન હતા, ત્યારે દેવતાઓએ કરાર તોડી વિરોધીઓને નાશ કરવા ઇચ્છા રાખી.

અનાચાર્યાસ્તુ ભદ્રં વો વિશ્વસ્તાસ્તપસિ સ્થિતાઃ। ચીરવલ્કાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।। ૩૫.

હવે ગુરુ વિના, તમને શુભ થાય; તમે નિર્ભયતાથી તપમાં સ્થિર, વલ્કલ, ચામડા અને વસ્ત્ર પહેરી, ક્રિયાવિહિન અને સંપત્તિવિહિન છો.

રણે વિજેતું દેવાન્ વૈ નશક્ષ્યામઃ કથઞ્ચન। અશુદ્ધેન પ્રપદ્યામઃ શરણં કાવ્યમાતરમ્ ।। ૩૫.

અમે ક્યારેય યુદ્ધમાં દેવતાઓને જીતી શકીશું નહીં; અશુદ્ધ હોવાથી, અમે અમારી માતા કાવ્યાના આશ્રયમાં જઈએ છીએ.

જ્ઞાપયામસ્તતમિદં યાવદાગમનં ગુરોઃ। વિનિવૃત્તે તતઃ કાવ્યે યોત્સ્યામો યુધિ તાન્ સુરાન્ ।। ૩૫.

આ વાત ગુરુજીના આવવા સુધી તેમને જાણાવી દઈએ; પછી જ્યારે તેઓ પાછા આવે, ત્યારે આપણે કાવ્યની લડાઈમાં એ દેવતાઓ સામે જંગ કરીશું.

એવમુક્ત્વા સુરાન્ યોગ્યં શરણં કાવ્યમાતરમ્। પ્રાપદ્યન્ત તતો ભીતાસ્તદા ચૈવ તદાઽભયમ્ ।। ૩૫.

આ રીતે દેવતાઓને કહીને, તેઓ યોગ્ય રીતે કાવ્યમાતા પાસે આશરો લેવા ગયા; અને ત્યારે ડરાયેલા હોવાથી તેમને સુરક્ષાનો આશ્વાસન મળ્યો.

દત્તન્તેષાન્તુ ભીતાનાં દૈત્યા નામભયાર્થિનામ્। ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્ય ભયન્ત્યજત દાનવાઃ ।। ૩૫.

ડરાયેલા અને ભયમાંથી મુક્તિ માગતા દૈત્યોએ જ્યારે આશ્રય માગ્યો, ત્યારે તેમને કહ્યું, 'ડરશો નહીં, ડરશો નહીં,' અને દાનવો પોતાનું ભય છોડીને શાંત થયા.

મત્સન્નિધૌ વર્તતાં વો ન ભીર્ભવિતુમર્હતિ। ભયાચ્ચાપ્યભિપન્નાંસ્તાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાસુરાંસ્તદા ।। ૩૫.

મારા હાજરમાં તમે રહો ત્યાં સુધી તમને કોઈ ભય થવું જોઈએ નહીં; અને જ્યારે દેવો અને દૈત્યોને ભયથી પીડાતા જોયા, ત્યારે—

અભિજગ્મુઃ પ્રસહ્યૈતાનવિચાર્ય બલાબલમ્। તાંસ્ત્રસ્તાન્ વધ્યમાનાંશ્ચ દેવૈર્દૃષ્ટ્વાસુરાંસ્તદા ।। ૩૫.

તેઓએ તેમની તાકાત અને કમજોરી જોઈને જોરથી હુમલો કર્યો; અને જ્યારે દેવતાઓએ ડરેલા અને મારાતા દૈત્યોને જોયા, ત્યારે—

દેવી ક્રુદ્ધાબ્રવીદેનાનનિન્દ્રત્વં કરોમ્યહમ્। સંસ્તભ્ય શીઘ્રં સંરમ્ભાદિન્દ્રં સાઽભ્યચરત્તતઃ ।। ૩૫.

દેવી ગુસ્સે થઈને બોલી: 'હું તને નિર્બળ કરી દઈશ, ઇન્દ્ર!' અને પછી ઝડપથી ક્રોધથી ઇન્દ્ર સામે પહોંચી ગઈ.

તતઃ સંસ્તમ્ભિતં દૃષ્ટ્વા શક્રંદેવાસ્તુ યૂપવત્। વ્યદ્રવન્ત તતો ભીતા દૃષ્ટ્વા શક્રં વશીકૃતમ્ ।। ૩૫.

પછી જ્યારે દેવોએ ઇન્દ્રને યજ્ઞના યૂપ જેવો અચળ જોઈ લીધો, ત્યારે તેઓ ડરીને ભાગી ગયા, કારણ કે ઇન્દ્ર તેમના વશમાં થઈ ગયો હતો.

ગતેષુ સુરસઙ્ઘેષુ વિષ્ણુરિન્દ્રમભાષત। માંત્વં પ્રવિશ ભદ્રન્તે નેષ્યામિ ત્વાં સુરેશ્વર ।। ૩૫.

જ્યારે બધા દેવો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને કહ્યું: 'હે શુભચિંતક, તું મારા અંદર આવી જા; હું તને બચાવીશ, દેવોના રાજા.'

એવમુક્તસ્તતો વિષ્ણું પ્રવિવેશ પુરન્દરઃ। વિષ્ણુના રક્ષિતં દૃષ્ટ્વા દેવી ક્રુદ્ધા વચોઽવદત્ ।। ૩૫.

આ રીતે કહેતાં પુરંદર વિષ્ણુમાં પ્રવેશી ગયો; અને વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને બચાવ્યો તે જોઈને દેવી ગુસ્સે થઈને બોલી.

એષા ત્વાં વિષ્ણુના સાર્દ્ધં દહામિ મઘવાનિવ। મિષતાં સર્વભૂતાનાં દૃશ્યતાં મે તપોબલમ્ ।। ૩૫.

'હું તને વિષ્ણુ સાથે મળીને બધાં જીવજંતુઓની સામે ભસ્મ કરી દઈશ; મારા તપશ્ચર્યાનો બળો સૌ જોઈ શકે.'

તયાભિભૂતૌ તૌ દેવાવિન્દ્રવિષ્ણૂ જજલ્પતુઃ। કથં મુચ્યેવ સહિતૌ વિષ્ણુરિન્દ્રમભાષત ।। ૩૫.

તેના પ્રભાવથી ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ બંને દબાઈ ગયા અને એકબીજાથી ચર્ચા કરવા લાગ્યા; વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને પૂછ્યું: 'અપણે બંને કેવી રીતે બચી શકીશું?'

ઇન્દ્રોઽબ્રવીજ્જહિ હ્યેનાં યાવન્નૌ ન દહેદ્વિભો। વિશેષેણાભિભૂતોઽહમતસ્ત્વઞ્ચ હિ મા ચિરમ્ ।। ૩૫.

ઇન્દ્ર બોલ્યો: 'હે મહાન, એ આપણને દાઝે એ પહેલાં તું એને મારી નાંખ; હું ખાસ કરીને દબાઈ ગયો છું, એટલે તું મોડું કરશો નહીં.'

તતઃ સમીક્ષ્ય તાં વિષ્ણુઃ સ્ત્રીવધં કર્ત્તુમાસ્થિતઃ। અભિધ્યાય તતશ્ચક્રમાપન્નઃ સત્વરં પ્રભુઃ ।। ૩૫.

પછી વિષ્ણુએ તેને જોઈને સ્ત્રીવધ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો; અને મનમાં વિચાર કરીને તરત જ પોતાનું ચક્ર બોલાવી લીધું.

તસ્યાઃ સત્વરમાણાયાઃ શીઘ્રકારી સુરારિહા। સ્ત્રિયા વિષ્ણુસ્તતો દેવ્યા ક્રૂરં બુદ્ધ્વા ચિકીર્ષિતમ્। ક્રુદ્ધસ્તદસ્ત્રમાવિદ્ધ્ય શિરશ્ચિચ્છેદ માધવઃ ।। ૩૫.

જ્યારે દેવી ઝડપથી આગળ આવી રહી હતી, ત્યારે દેવોના દુશ્મનોના વિનાશક વિષ્ણુએ તેની ક્રૂર ઇચ્છા સમજીને ગુસ્સામાં પોતાનું અસ્ત્ર ચલાવ્યું અને માધવે તેનું માથું કાપી નાખ્યું.

તં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીવધં ઘોરં ચુકોપ ભૃગુરીશ્વરઃ। તતોઽભિશસ્તો ભૃગુણા વિષ્ણુર્ભાર્યાવધે તદા ।। ૩૫.

એ ભયાનક સ્ત્રીવધ જોઈને ભૃગુમુનિ ગુસ્સે થઈ ગયા; અને પછી ભૃગુએ પોતાની પત્નીના વધ માટે વિષ્ણુને શાપ આપ્યો.

યસ્માત્તે જાનતા ધર્માનવધ્યા સ્ત્રી નિષૂદિતા। તસ્માત્ત્વં સપ્તકૃત્વો વૈ માનુષેષુ પ્રપત્સ્યસિ ।। ૩૫.

તમે ધર્મ જાણતા હોવા છતાં પણ જે સ્ત્રીને મારવું યોગ્ય નહોતું, તેને મારી નાખી, તેથી તું સાત વખત મનુષ્યરૂપે જન્મ લેશે.

તતસ્તેનાભિશાપેન નષ્ટે ધર્મે પુનઃ પુનઃ। લોકે સર્વહિતાર્થાય જાયતે માનુષેષ્વિહ ।। ૩૫.

એ શાપના કારણે, જ્યારે જ્યારે ધર્મનો નાશ થાય છે, ત્યારે જગતના સર્વના કલ્યાણ માટે તે મનુષ્યોમાં જન્મ લે છે.

અનુવ્યાહૃત્ય વિષ્ણું સ તદાદાય શિરઃ સ્વયમ્। સમાનીય તતઃ કાયે અપો ગૃહ્યેદમબ્રવીત્ ।। ૩૫.

આ રીતે વિષ્ણુને કહીને, ભૃગુએ પોતે તેનું માથું ઉઠાવ્યું, શરીર પાસે લાવ્યું, પાણી લઈને પછી આ શબ્દો બોલ્યા.

એષ ત્વાં વિષ્ણુના સત્યે હતાં સંજીવયામ્યહમ્ । યદિ કૃત્સ્નો મયા ધર્મશ્ચરિતો જ્ઞાયતેઽપિ વા। તેન સત્યેન જીવસ્વ યદિ સત્યં બ્રવીમ્યહમ્ ।। ૩૫.

હવે હું તને, જેને વિષ્ણુએ સાચે મારેલી હતી, ફરી જીવંત કરું છું—જો મેં જીવનમાં જે ધર્મ પાળ્યો છે તે જાણીતો હોય કે ન હોય; એ સત્યના બળે, જો હું સાચું બોલું છું તો, તું જીવ.

સત્યાભિવ્યાહૃતા તસ્યા દેવી સંજીવિતા તદા। તદા તાં પ્રોક્ષ્ય શીતાભિરદ્ભિર્જીવેતિ સોઽબ્રવીત્ ।। ૩૫.

જ્યારે એ સાચી વાત બોલાઈ, ત્યારે દેવીએ ફરી પ્રાણ મેળવ્યા; પછી ભૃગુએ ઠંડા પાણી છાંટીને કહ્યું, 'જીવ.'

તતસ્તાં સર્વભૂતાનિ દૃષ્ટ્વા સુપ્તોત્થિતામિવ। સાધુ સાધ્વિત્યદૃશ્યાનાં વાચસ્તાઃ સસ્વરુર્દિશઃ ।। ૩૫.

પછી, બધાં જીવજંતુઓએ તેને જાણે ઊંઘમાંથી જાગી હોય એમ જોઈ આનંદ કર્યો; અને અદૃશ્ય અવાજો દિશાઓમાં ગૂંજ્યા, 'શાબાશ! શાબાશ!'

દૃષ્ટ્વા સઞ્જીવિતામેવં દેવીં તાં ભૃગુણા તદા। મિષતાં સર્વભૂતાનાં તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।। ૩૫.

એ રીતે, જ્યારે ભૃગુએ બધાં જીવજંતુઓની સામે દેવીને જીવંત કરી, ત્યારે એ બધાને અદ્ભુત લાગ્યું.

અસંભ્રાન્તેન ભૃગુણા પત્નીં સઞ્જીવિતાં તતઃ। દૃષ્ટ્વા શક્રો ન લેભેઽથ શર્મ કાવ્યભયાત્તતઃ ।। ૩૫.

ભૃગુએ નિડરપણે પોતાની પત્નીને જીવંત કરી, એ જોઈને શક્રને કાવ્યનો ભય લાગ્યો અને તેને મનમાં શાંતિ ન રહી.

પ્રજાગરે તતશ્ચેન્દ્રો જયન્તીમાત્મનઃ સુતામ્। પ્રોવાચ મતિમાન્ વાક્યં સ્વાં કન્યાં પાકશાસનઃ ।। ૩૫.

પછી, જાગતા જ, પાકશાસન ઇન્દ્રે પોતાની પુત્રી જયંતીને સમજદારીપૂર્વક કહ્યું.