વાયુપુરાણમ્

વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સંવૃતા વલ્કલૈર્વને। પ્રહ્લાદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સત્યવ્યાહરણં તુ તત્ ।। ૩૫.

અમે પ્રહલાદના સાચા શબ્દો સાંભળી વનમાં વલ્કલ પહેરી તપ કરવા જઈશું.

તતો દેવા નિવૃત્તા વૈ વિજ્વરા મુદિતાશ્ચ હ। ન્યસ્તશસ્ત્રેષુ દૈત્યેષુ સ્વાન્ વૈ જગ્મુર્યથાગતાન્ ।। ૩૫.

પછી દેવતાઓ આનંદિત અને નિર્વ્યથ થઈ પાછા ફર્યા; દૈત્યોએ શસ્ત્ર મૂક્યા પછી, તેઓ પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.

તતસ્તાનબ્રવીત્કાવ્યઃ કઞ્ચિત્કાલમુપાસ્યતામ્। નિરુત્સુકૈસ્તપોયુક્તૈઃ કાલં કાર્યાર્થસાધકૈઃ। પિતુર્મમાશ્રમસ્થા વૈ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યએ તેમને કહ્યું: 'કેટલાક સમય સુધી નિરાશા છોડીને તપમાં લાગો, કાર્યની સિદ્ધિ માટે. બધા દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર મારા પિતાના આશ્રમમાં રહે છે.'

સ સન્દિશ્યાસુરાન્ કાવ્યો મહાદેવં પ્રપદ્ય ચ। પ્રણમ્યેનસુવાચાથ જગત્પ્રભવમીશ્વરમ્ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યએ અસુરોને સૂચના આપી મહાદેવ પાસે ગયા અને નમન કરીને જગતના મૂળ ઈશ્વરને મીઠા શબ્દોમાં પ્રાર્થના કરી.

મન્ત્રાનિચ્છામ્યહં દેવ મે નસન્તિ બૃહસ્પતૌ। પરાભવાય દેવાનામસુરેષ્વભયાવહાન્ ।। ૩૫.

હે દેવ, મને એવા મંત્રો જોઈએ છે જે બૃહસ્પતિ પાસે નથી; જેથી અસુરોને નિર્ભયતા મળે અને દેવતાઓ પરાજિત થાય.

એવમુક્તોઽબ્રવીદ્દેવો મન્ત્રાનિચ્છસિ વૈ દ્વિજ। વ્રતં ચર મયો દ્દિષ્ટં બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ।। ૩૫.

દેવતાએ કહ્યું: 'હે દ્વિજ, તને મંત્રો જોઈએ છે; તો મારી આજ્ઞા પ્રમાણે તું એકાગ્રતાથી બ્રહ્મચર્યવ્રત ધારણ કર.'

પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં વૈ કુણ્ડધૂમમવાક્શિરાઃ। યદ્યુપાસ્યસિ ભદ્રન્તે મત્તો મન્ત્રમવાપ્સ્યસિ ।। ૩૫.

જો તું એક હજાર વર્ષ સુધી યજ્ઞકુંડના ધૂમમાં માથું ઝુકાવી તપ કરે, તો હે શુભે, તને મારા પાસેથી મંત્ર મળશે.

તથોક્તો દેવ દેવેન સ શુક્રસ્તુ મહાતપાઃ। પાદૌ સંસ્પૃશ્ય દેવસ્ય બાઢમિત્યભ્યભાષત ।। ૩૫.

દેવતાની આ વાત સાંભળી મહાતપસ્વી શુક્રે દેવના પગ સ્પર્શી કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ કરું છું.'

વ્રતં ચરામ્યહં શેષં યથોદ્દિષ્ટોઽસ્મિ વૈ પ્રભો। તતો નિયુક્તો દેવેન કુણ્ડધારોઽસ્ય ધૂમકૃત્ ।। ૩૫.

હું, પ્રભુ, તમારી આજ્ઞા પ્રમાણે બાકીનું વ્રત પાળું છું; પછી દેવતાએ તેને કુંડના રક્ષા અને ધૂમ કરવાનું કાર્ય સોંપ્યું.

અસુરાણાં હિતાર્થાય તસ્મિઞ્છુક્રે ગતે તદા। મન્ત્રાર્થં તત્ર વસતિ બ્રહ્મચર્યે મહેશ્વરઃ ।। ૩૫.

અસુરોના કલ્યાણ માટે, જ્યારે શુક્ર ત્યાંથી ગયા, ત્યારે મહેશ્વર મંત્ર માટે બ્રહ્મચર્યથી ત્યાં રહ્યા.

તદ્બુદ્ધ્વા નાતિપૂર્વન્તુ રાજ્યં ન્યસ્તં તદાસુરૈઃ। તસ્મિઞ્છિદ્રે તદામર્ષા દેવાસ્તાન્ સમભિદ્રવન્। નિશિતાત્તાયુધાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ।। ૩૫.

આ જાણીને, થોડા જ સમયમાં અસુરોએ રાજપાટ છોડી દીધું; એ અવસરમાં દેવતાઓ ક્રોધિત થઈ બૃહસ્પતિના નેતૃત્વમાં તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો લઈને અસુરો પર તૂટી પડ્યા.

દૃષ્ટ્વાસુરગણા દેવાન્ પ્રગૃહીતાયુધાન્ પુનઃ। ઉત્પેતુઃ સહસા સર્વે સન્ત્રસ્તાસ્તે તતોઽભવન્ ।। ૩૫.

દેવતાઓને શસ્ત્રધારી જોઈ, બધા અસુરો અચાનક ડરીને ભાગી ગયા અને ભયભીત થયા.

ન્યસ્તશસ્ત્રે જયે દત્તે આચાર્યવ્રતમાસ્થિતે। સન્ત્યજ્ય. સમયં દેવાસ્તે સપત્નજિઘાંસવઃ ।। ૩૫.

શસ્ત્ર મૂક્યા, વિજય આપી દીધો અને ગુરુ વ્રતમાં લીન હતા, ત્યારે દેવતાઓએ કરાર તોડી વિરોધીઓને નાશ કરવા ઇચ્છા રાખી.

અનાચાર્યાસ્તુ ભદ્રં વો વિશ્વસ્તાસ્તપસિ સ્થિતાઃ। ચીરવલ્કાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।। ૩૫.

હવે ગુરુ વિના, તમને શુભ થાય; તમે નિર્ભયતાથી તપમાં સ્થિર, વલ્કલ, ચામડા અને વસ્ત્ર પહેરી, ક્રિયાવિહિન અને સંપત્તિવિહિન છો.

રણે વિજેતું દેવાન્ વૈ નશક્ષ્યામઃ કથઞ્ચન। અશુદ્ધેન પ્રપદ્યામઃ શરણં કાવ્યમાતરમ્ ।। ૩૫.

અમે ક્યારેય યુદ્ધમાં દેવતાઓને જીતી શકીશું નહીં; અશુદ્ધ હોવાથી, અમે અમારી માતા કાવ્યાના આશ્રયમાં જઈએ છીએ.

જ્ઞાપયામસ્તતમિદં યાવદાગમનં ગુરોઃ। વિનિવૃત્તે તતઃ કાવ્યે યોત્સ્યામો યુધિ તાન્ સુરાન્ ।। ૩૫.

આ વાત ગુરુજીના આવવા સુધી તેમને જાણાવી દઈએ; પછી જ્યારે તેઓ પાછા આવે, ત્યારે આપણે કાવ્યની લડાઈમાં એ દેવતાઓ સામે જંગ કરીશું.

એવમુક્ત્વા સુરાન્ યોગ્યં શરણં કાવ્યમાતરમ્। પ્રાપદ્યન્ત તતો ભીતાસ્તદા ચૈવ તદાઽભયમ્ ।। ૩૫.

આ રીતે દેવતાઓને કહીને, તેઓ યોગ્ય રીતે કાવ્યમાતા પાસે આશરો લેવા ગયા; અને ત્યારે ડરાયેલા હોવાથી તેમને સુરક્ષાનો આશ્વાસન મળ્યો.

દત્તન્તેષાન્તુ ભીતાનાં દૈત્યા નામભયાર્થિનામ્। ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્ય ભયન્ત્યજત દાનવાઃ ।। ૩૫.

ડરાયેલા અને ભયમાંથી મુક્તિ માગતા દૈત્યોએ જ્યારે આશ્રય માગ્યો, ત્યારે તેમને કહ્યું, 'ડરશો નહીં, ડરશો નહીં,' અને દાનવો પોતાનું ભય છોડીને શાંત થયા.

મત્સન્નિધૌ વર્તતાં વો ન ભીર્ભવિતુમર્હતિ। ભયાચ્ચાપ્યભિપન્નાંસ્તાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાસુરાંસ્તદા ।। ૩૫.

મારા હાજરમાં તમે રહો ત્યાં સુધી તમને કોઈ ભય થવું જોઈએ નહીં; અને જ્યારે દેવો અને દૈત્યોને ભયથી પીડાતા જોયા, ત્યારે—

અભિજગ્મુઃ પ્રસહ્યૈતાનવિચાર્ય બલાબલમ્। તાંસ્ત્રસ્તાન્ વધ્યમાનાંશ્ચ દેવૈર્દૃષ્ટ્વાસુરાંસ્તદા ।। ૩૫.

તેઓએ તેમની તાકાત અને કમજોરી જોઈને જોરથી હુમલો કર્યો; અને જ્યારે દેવતાઓએ ડરેલા અને મારાતા દૈત્યોને જોયા, ત્યારે—

દેવી ક્રુદ્ધાબ્રવીદેનાનનિન્દ્રત્વં કરોમ્યહમ્। સંસ્તભ્ય શીઘ્રં સંરમ્ભાદિન્દ્રં સાઽભ્યચરત્તતઃ ।। ૩૫.

દેવી ગુસ્સે થઈને બોલી: 'હું તને નિર્બળ કરી દઈશ, ઇન્દ્ર!' અને પછી ઝડપથી ક્રોધથી ઇન્દ્ર સામે પહોંચી ગઈ.

તતઃ સંસ્તમ્ભિતં દૃષ્ટ્વા શક્રંદેવાસ્તુ યૂપવત્। વ્યદ્રવન્ત તતો ભીતા દૃષ્ટ્વા શક્રં વશીકૃતમ્ ।। ૩૫.

પછી જ્યારે દેવોએ ઇન્દ્રને યજ્ઞના યૂપ જેવો અચળ જોઈ લીધો, ત્યારે તેઓ ડરીને ભાગી ગયા, કારણ કે ઇન્દ્ર તેમના વશમાં થઈ ગયો હતો.

ગતેષુ સુરસઙ્ઘેષુ વિષ્ણુરિન્દ્રમભાષત। માંત્વં પ્રવિશ ભદ્રન્તે નેષ્યામિ ત્વાં સુરેશ્વર ।। ૩૫.

જ્યારે બધા દેવો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને કહ્યું: 'હે શુભચિંતક, તું મારા અંદર આવી જા; હું તને બચાવીશ, દેવોના રાજા.'

એવમુક્તસ્તતો વિષ્ણું પ્રવિવેશ પુરન્દરઃ। વિષ્ણુના રક્ષિતં દૃષ્ટ્વા દેવી ક્રુદ્ધા વચોઽવદત્ ।। ૩૫.

આ રીતે કહેતાં પુરંદર વિષ્ણુમાં પ્રવેશી ગયો; અને વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને બચાવ્યો તે જોઈને દેવી ગુસ્સે થઈને બોલી.

એષા ત્વાં વિષ્ણુના સાર્દ્ધં દહામિ મઘવાનિવ। મિષતાં સર્વભૂતાનાં દૃશ્યતાં મે તપોબલમ્ ।। ૩૫.

'હું તને વિષ્ણુ સાથે મળીને બધાં જીવજંતુઓની સામે ભસ્મ કરી દઈશ; મારા તપશ્ચર્યાનો બળો સૌ જોઈ શકે.'

તયાભિભૂતૌ તૌ દેવાવિન્દ્રવિષ્ણૂ જજલ્પતુઃ। કથં મુચ્યેવ સહિતૌ વિષ્ણુરિન્દ્રમભાષત ।। ૩૫.

તેના પ્રભાવથી ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ બંને દબાઈ ગયા અને એકબીજાથી ચર્ચા કરવા લાગ્યા; વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને પૂછ્યું: 'અપણે બંને કેવી રીતે બચી શકીશું?'

ઇન્દ્રોઽબ્રવીજ્જહિ હ્યેનાં યાવન્નૌ ન દહેદ્વિભો। વિશેષેણાભિભૂતોઽહમતસ્ત્વઞ્ચ હિ મા ચિરમ્ ।। ૩૫.

ઇન્દ્ર બોલ્યો: 'હે મહાન, એ આપણને દાઝે એ પહેલાં તું એને મારી નાંખ; હું ખાસ કરીને દબાઈ ગયો છું, એટલે તું મોડું કરશો નહીં.'

તતઃ સમીક્ષ્ય તાં વિષ્ણુઃ સ્ત્રીવધં કર્ત્તુમાસ્થિતઃ। અભિધ્યાય તતશ્ચક્રમાપન્નઃ સત્વરં પ્રભુઃ ।। ૩૫.

પછી વિષ્ણુએ તેને જોઈને સ્ત્રીવધ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો; અને મનમાં વિચાર કરીને તરત જ પોતાનું ચક્ર બોલાવી લીધું.

તસ્યાઃ સત્વરમાણાયાઃ શીઘ્રકારી સુરારિહા। સ્ત્રિયા વિષ્ણુસ્તતો દેવ્યા ક્રૂરં બુદ્ધ્વા ચિકીર્ષિતમ્। ક્રુદ્ધસ્તદસ્ત્રમાવિદ્ધ્ય શિરશ્ચિચ્છેદ માધવઃ ।। ૩૫.

જ્યારે દેવી ઝડપથી આગળ આવી રહી હતી, ત્યારે દેવોના દુશ્મનોના વિનાશક વિષ્ણુએ તેની ક્રૂર ઇચ્છા સમજીને ગુસ્સામાં પોતાનું અસ્ત્ર ચલાવ્યું અને માધવે તેનું માથું કાપી નાખ્યું.