વાયુપુરાણમ્

તતઃ કાવ્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા તૂર્ણં દેવૈરભિદ્રુતાન્। સમરેઽક્ત્રક્ષતાર્ત્તાંસ્તાન્ દેવેભ્યસ્તાન્ દિતેઃ સુતાન્ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યે જોયું કે દેવતાઓએ તેમને ઝડપથી ઘેરી લીધા છે અને યુદ્ધમાં ઘાયલ તથા દુઃખી થયા છે, તો દિતિના એ પુત્રોને દેવતાઓથી બચાવી લીધા.

કાવ્યો દૃષ્ટ્વા સ્થિતાન્ દેવાન્ તત્ર દેવોઽભ્યચિન્તયત્। તાનુવાચ તતો ધ્યાત્વા પૂર્વવૃત્તમનુસ્મરન્ ।। ૩૫.

કાવ્યે ત્યાં ઉભેલા દેવતાઓને જોઈ વિચાર કર્યો; પછી ભૂતકાળ યાદ કરીને ધ્યાન કર્યા પછી તેમને કહ્યું.

ત્રૈલોક્યં વિજિતં સર્વં વામનેન ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ । બલિર્બદ્ધો હતો જમ્ભો નિહતશ્ચ વિરોચનઃ ।। ૩૫.

'વામને ત્રણ પગલાંમાં આખા ત્રણેય લોક જીત્યા; બલિને બાંધ્યો, જંભને માર્યો અને વિરોચનને પણ સંહાર્યો.'

મહાર્હેષુ દ્વાદશસુ સંગ્રામેષુ સુરૈર્હતાઃ। તૈસ્તૈરુપાયૈર્ભૂયિષ્ઠા નિહતા યે પ્રધાનતઃ ।। ૩૫.

'બાર મહામૂલ્યવાન યુદ્ધોમાં, અસુરોમાંથી મુખ્ય લોકો દેવતાઓ દ્વારા વિવિધ ઉપાયો વડે મોટા ભાગે મારાયા.'

કિઞ્ચિચ્છિષ્ટાસ્તુ વૈ યૂયં યુદ્ધેષ્વન્ત્યેષુ વૈ સ્વયમ્। નીતિં વો હિ વિધાસ્યામિ કાલઃ કશ્ચિત્પ્રતીક્ષ્યતામ્ ।। ૩૫.

'હવે તમે થોડાક જ બાકી રહ્યા છો, છેલ્લાં યુદ્ધોમાં બચેલા છો. હું તમારા માટે કોઈ યુક્તિ શોધીશ; થોડો સમય રાહ જુઓ.'

યાસ્યામ્યહં મહાદેવં મન્ત્રાર્થે વિજયાય વઃ। અગ્નિમાપ્યાયયેદ્ધોતા મન્ત્રૈરેવ બૃહસ્પતિઃ ।। ૩૫.

'હું મંત્ર માટે મહાદેવ પાસે જઈશ, જેથી તમે વિજય મેળવો; અગ્નિ, જે હોતા છે, તેને બૃહસ્પતિના મંત્રોથી શક્તિ મળશે.'

તતો યાસ્યામ્યહં દેવં મન્ત્રાર્થે નીલલોહિતમ્। યુષ્માનનુગ્રહીષ્યામિ પુનઃ પશ્ચાદિહાગતઃ ।। ૩૫.

'પછી હું મંત્ર માટે નીલલોહિત દેવ પાસે જઈશ; અહીં પાછો આવીને ફરીથી તમારો ઉપકાર કરીશ.'

યૂયં તપશ્ચરધ્વં વૈ સંવૃતા વલ્કલૈર્વને। ન વૈ દેવા વધિષ્યન્તિ યાવદાગમનં મમ ।। ૩૫.

તમે બધા વનમાં વલ્કલ પહેરીને એકાંતમાં રહી તપ કરો. મારા પાછા ફર્યા સુધી દેવતાઓ તમારો કોઈ ઉપદ્રવ નહીં કરે.

અપ્રતીપાંસ્તતો મન્ત્રાન્ દેવાત્ પ્રાપ્ય મહેશ્વરાત્। યોત્સ્યામહે પુનર્દેવાંસ્તતઃ પ્રાપ્સ્યથ વૈ જયમ્ ।। ૩૫.

પછી મહાદેવ પાસેથી અમો અચૂક મંત્રો મેળવીને ફરી દેવતાઓ સામે યુદ્ધ કરીશું; ત્યારબાદ તમને નિશ્ચિત રીતે વિજય મળશે.

તતસ્તે કૃતસંવાદા દેવાનૂચુસ્તતોઽસુરાઃ। ન્યસ્તવાદા વયં સર્વે લોકાન્ યૂયં ક્રમન્તુ વૈ ।। ૩૫.

આ રીતે સહમતિ થયા પછી અસુરોએ દેવતાઓને કહ્યું: 'અમે અમારા તર્ક મૂકી દીધા છે; હવે તમે બધા વિશ્વ પર શાસન કરો.'

વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સંવૃતા વલ્કલૈર્વને। પ્રહ્લાદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સત્યવ્યાહરણં તુ તત્ ।। ૩૫.

અમે પ્રહલાદના સાચા શબ્દો સાંભળી વનમાં વલ્કલ પહેરી તપ કરવા જઈશું.

તતો દેવા નિવૃત્તા વૈ વિજ્વરા મુદિતાશ્ચ હ। ન્યસ્તશસ્ત્રેષુ દૈત્યેષુ સ્વાન્ વૈ જગ્મુર્યથાગતાન્ ।। ૩૫.

પછી દેવતાઓ આનંદિત અને નિર્વ્યથ થઈ પાછા ફર્યા; દૈત્યોએ શસ્ત્ર મૂક્યા પછી, તેઓ પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.

તતસ્તાનબ્રવીત્કાવ્યઃ કઞ્ચિત્કાલમુપાસ્યતામ્। નિરુત્સુકૈસ્તપોયુક્તૈઃ કાલં કાર્યાર્થસાધકૈઃ। પિતુર્મમાશ્રમસ્થા વૈ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યએ તેમને કહ્યું: 'કેટલાક સમય સુધી નિરાશા છોડીને તપમાં લાગો, કાર્યની સિદ્ધિ માટે. બધા દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર મારા પિતાના આશ્રમમાં રહે છે.'

સ સન્દિશ્યાસુરાન્ કાવ્યો મહાદેવં પ્રપદ્ય ચ। પ્રણમ્યેનસુવાચાથ જગત્પ્રભવમીશ્વરમ્ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યએ અસુરોને સૂચના આપી મહાદેવ પાસે ગયા અને નમન કરીને જગતના મૂળ ઈશ્વરને મીઠા શબ્દોમાં પ્રાર્થના કરી.

મન્ત્રાનિચ્છામ્યહં દેવ મે નસન્તિ બૃહસ્પતૌ। પરાભવાય દેવાનામસુરેષ્વભયાવહાન્ ।। ૩૫.

હે દેવ, મને એવા મંત્રો જોઈએ છે જે બૃહસ્પતિ પાસે નથી; જેથી અસુરોને નિર્ભયતા મળે અને દેવતાઓ પરાજિત થાય.

એવમુક્તોઽબ્રવીદ્દેવો મન્ત્રાનિચ્છસિ વૈ દ્વિજ। વ્રતં ચર મયો દ્દિષ્ટં બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ।। ૩૫.

દેવતાએ કહ્યું: 'હે દ્વિજ, તને મંત્રો જોઈએ છે; તો મારી આજ્ઞા પ્રમાણે તું એકાગ્રતાથી બ્રહ્મચર્યવ્રત ધારણ કર.'

પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં વૈ કુણ્ડધૂમમવાક્શિરાઃ। યદ્યુપાસ્યસિ ભદ્રન્તે મત્તો મન્ત્રમવાપ્સ્યસિ ।। ૩૫.

જો તું એક હજાર વર્ષ સુધી યજ્ઞકુંડના ધૂમમાં માથું ઝુકાવી તપ કરે, તો હે શુભે, તને મારા પાસેથી મંત્ર મળશે.

તથોક્તો દેવ દેવેન સ શુક્રસ્તુ મહાતપાઃ। પાદૌ સંસ્પૃશ્ય દેવસ્ય બાઢમિત્યભ્યભાષત ।। ૩૫.

દેવતાની આ વાત સાંભળી મહાતપસ્વી શુક્રે દેવના પગ સ્પર્શી કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ કરું છું.'

વ્રતં ચરામ્યહં શેષં યથોદ્દિષ્ટોઽસ્મિ વૈ પ્રભો। તતો નિયુક્તો દેવેન કુણ્ડધારોઽસ્ય ધૂમકૃત્ ।। ૩૫.

હું, પ્રભુ, તમારી આજ્ઞા પ્રમાણે બાકીનું વ્રત પાળું છું; પછી દેવતાએ તેને કુંડના રક્ષા અને ધૂમ કરવાનું કાર્ય સોંપ્યું.

અસુરાણાં હિતાર્થાય તસ્મિઞ્છુક્રે ગતે તદા। મન્ત્રાર્થં તત્ર વસતિ બ્રહ્મચર્યે મહેશ્વરઃ ।। ૩૫.

અસુરોના કલ્યાણ માટે, જ્યારે શુક્ર ત્યાંથી ગયા, ત્યારે મહેશ્વર મંત્ર માટે બ્રહ્મચર્યથી ત્યાં રહ્યા.

તદ્બુદ્ધ્વા નાતિપૂર્વન્તુ રાજ્યં ન્યસ્તં તદાસુરૈઃ। તસ્મિઞ્છિદ્રે તદામર્ષા દેવાસ્તાન્ સમભિદ્રવન્। નિશિતાત્તાયુધાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ।। ૩૫.

આ જાણીને, થોડા જ સમયમાં અસુરોએ રાજપાટ છોડી દીધું; એ અવસરમાં દેવતાઓ ક્રોધિત થઈ બૃહસ્પતિના નેતૃત્વમાં તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો લઈને અસુરો પર તૂટી પડ્યા.

દૃષ્ટ્વાસુરગણા દેવાન્ પ્રગૃહીતાયુધાન્ પુનઃ। ઉત્પેતુઃ સહસા સર્વે સન્ત્રસ્તાસ્તે તતોઽભવન્ ।। ૩૫.

દેવતાઓને શસ્ત્રધારી જોઈ, બધા અસુરો અચાનક ડરીને ભાગી ગયા અને ભયભીત થયા.

ન્યસ્તશસ્ત્રે જયે દત્તે આચાર્યવ્રતમાસ્થિતે। સન્ત્યજ્ય. સમયં દેવાસ્તે સપત્નજિઘાંસવઃ ।। ૩૫.

શસ્ત્ર મૂક્યા, વિજય આપી દીધો અને ગુરુ વ્રતમાં લીન હતા, ત્યારે દેવતાઓએ કરાર તોડી વિરોધીઓને નાશ કરવા ઇચ્છા રાખી.

અનાચાર્યાસ્તુ ભદ્રં વો વિશ્વસ્તાસ્તપસિ સ્થિતાઃ। ચીરવલ્કાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।। ૩૫.

હવે ગુરુ વિના, તમને શુભ થાય; તમે નિર્ભયતાથી તપમાં સ્થિર, વલ્કલ, ચામડા અને વસ્ત્ર પહેરી, ક્રિયાવિહિન અને સંપત્તિવિહિન છો.

રણે વિજેતું દેવાન્ વૈ નશક્ષ્યામઃ કથઞ્ચન। અશુદ્ધેન પ્રપદ્યામઃ શરણં કાવ્યમાતરમ્ ।। ૩૫.

અમે ક્યારેય યુદ્ધમાં દેવતાઓને જીતી શકીશું નહીં; અશુદ્ધ હોવાથી, અમે અમારી માતા કાવ્યાના આશ્રયમાં જઈએ છીએ.

જ્ઞાપયામસ્તતમિદં યાવદાગમનં ગુરોઃ। વિનિવૃત્તે તતઃ કાવ્યે યોત્સ્યામો યુધિ તાન્ સુરાન્ ।। ૩૫.

આ વાત ગુરુજીના આવવા સુધી તેમને જાણાવી દઈએ; પછી જ્યારે તેઓ પાછા આવે, ત્યારે આપણે કાવ્યની લડાઈમાં એ દેવતાઓ સામે જંગ કરીશું.

એવમુક્ત્વા સુરાન્ યોગ્યં શરણં કાવ્યમાતરમ્। પ્રાપદ્યન્ત તતો ભીતાસ્તદા ચૈવ તદાઽભયમ્ ।। ૩૫.

આ રીતે દેવતાઓને કહીને, તેઓ યોગ્ય રીતે કાવ્યમાતા પાસે આશરો લેવા ગયા; અને ત્યારે ડરાયેલા હોવાથી તેમને સુરક્ષાનો આશ્વાસન મળ્યો.

દત્તન્તેષાન્તુ ભીતાનાં દૈત્યા નામભયાર્થિનામ્। ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્ય ભયન્ત્યજત દાનવાઃ ।। ૩૫.

ડરાયેલા અને ભયમાંથી મુક્તિ માગતા દૈત્યોએ જ્યારે આશ્રય માગ્યો, ત્યારે તેમને કહ્યું, 'ડરશો નહીં, ડરશો નહીં,' અને દાનવો પોતાનું ભય છોડીને શાંત થયા.

મત્સન્નિધૌ વર્તતાં વો ન ભીર્ભવિતુમર્હતિ। ભયાચ્ચાપ્યભિપન્નાંસ્તાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાસુરાંસ્તદા ।। ૩૫.

મારા હાજરમાં તમે રહો ત્યાં સુધી તમને કોઈ ભય થવું જોઈએ નહીં; અને જ્યારે દેવો અને દૈત્યોને ભયથી પીડાતા જોયા, ત્યારે—