વાયુપુરાણમ્

ઇન્દ્રાસ્ત્રયસ્તે વિખ્યાતા અસુરાણાં મહૌજસઃ । દૈત્યસંસ્થમિદં સર્વમાસીદ્દશયુગં કિલ ।। ૩૫.

અસુરોના ત્રણ પ્રસિદ્ધ ઇન્દ્રો, જેઓ બહુ શક્તિશાળી હતા, દૈત્યોના સમગ્ર વંશ પર દસ યુગ સુધી રાજ કરતા હતા.

અસપત્નં તતઃ સર્વં રાષ્ટ્રં દશયુગં પુરા। ત્રૈલોક્યમવ્યયમિદં મહેન્દ્રેણ તુ પાલ્યતે ।। ૩૫.

પછી દસ યુગ સુધી આખું રાજ્ય કોઈ વિઘ્ન વિના ચાલ્યું; પછી મહાન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોકનું અવિનાશી સંચાલન કર્યું.

પ્રહ્લાદસ્ય તતશ્ચાદસ્ત્રૈલોક્યં કાલપર્યયાત્ । પર્યાયેણ ચ સંપ્રાપ્તે ત્રૈલોક્યે પાકશાસનઃ ।। ૩૫.

પછી સમયના ફેરથી પ્રહલાદ પાસેથી ત્રણેય લોક દૂર થયા; અને યોગ્ય સમય આવ્યા પછી પાકશાસન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોક પર રાજ કર્યું.

તતોઽસુરાન્ પરિત્યજ્ય યજ્ઞે દેવા ઉપાગમન્ । યજ્ઞે દેવાનથ ગતે કાવ્યં તે હ્યસુરાબ્રુવન્ ।। ૩૫.

પછી દેવતાઓએ અસુરોને છોડી યજ્ઞ પાસે ગયા; અને જ્યારે દેવતાઓ યજ્ઞમાં ગયા, ત્યારે અસુરોએ કાવ્યને કહ્યું.

કૃતં નો મિષતાં રાષ્ટ્રં ત્યક્ત્વા યજ્ઞં પુનર્ગતાઃ। સ્થાતું ન શક્નુમો હ્યદ્ય પ્રવિશામો રસાતલમ્ ।। ૩૫.

'અમારા સામે જ આપણું રાજ્ય છીનવી લેવામાં આવ્યું છે; યજ્ઞ છોડી ફરી પાછા આવ્યા છે. આજે આપણે ઊભા રહી શકતા નથી—ચાલો, પાતાળમાં જઈએ.'

એવમુક્તોઽબ્રવીદેતાન્ વિષણ્ણઃ સાન્ત્વયન્ ગિરા। માભૈષ્ટ ધારયિષ્યામિ તેજસા સ્વેન ચાસુરાઃ ।। ૩૫.

એવું સાંભળી, દુઃખી થયેલા કાવ્યે તેમને ધીરજ આપતાં કહ્યું: 'ડરશો નહીં અસુરો, હું મારા જ તેજથી તમને સંભાળીશ.'

વૃષ્ટિરોષધયશ્ચૈવ રસા વસુ ચ યદ્વયમ્। કૃત્સ્ના મયિ ચ તિષ્ઠન્તિ પાદસ્તેષાં સુરેષુ વૈ। યુષ્મદર્થં પ્રદાસ્યામિ તત્સર્વં ધાર્યતે મયા ।। ૩૫.

'વરસાદ, વનસ્પતિ, પાણી અને ધન—આ બધું મારામાં છે; દેવતાઓને જે ભાગ મળે છે, એ પણ મારા પગથી જ મળે છે. તમારાં હિત માટે હું આ બધું આપું છું અને બધું સંભાળીશ.'

તતો દેવાસુરાન્ દૃષ્ટ્વા ધૃતાન્ કાવ્યેન ધીમતા। અમન્ત્રયંસ્તદા તે વૈ સંવિગ્ના વિજિગીષયા ।। ૩૫.

પછી બુદ્ધિશાળી કાવ્યે અસુરોને સંભાળ્યા તે જોઈને, દેવતાઓ ચિંતિત અને વિજયની ઈચ્છાથી એકત્ર થયા.

એષ કાવ્ય ઇદં સર્વં વ્યાવર્ત્તયતિ નો બલાત્ । સાધુ ગચ્છામહે તૂર્ણં ક્ષીણાન્નાપ્યાયયસ્વ તાન્ । પ્રસહ્ય હત્વા શિષ્ટાન્ વૈ પાતાલં પ્રાપયામહે ।। ૩૫.

'આ કાવ્યે બળપૂર્વક બધું અમથી દૂર કરી રહ્યું છે. ચાલો, જલદી જઈએ; જ્યારે તેમનું અન્ન ખૂટી જાય, ત્યારે તેમને પુનઃ જીવંત કરીએ. પછી બાકી રહેલા અસુરોને મારીને પાતાળમાં મોકલી દઈએ.'

તતો દેવાઃ સુસંરબ્ધા દાનવાનભિસૃત્ય વૈ। જધ્નુસ્તૈ ર્વધ્યમાનાસ્તે કાવ્યમેવાભિદુદ્રુવુઃ ।। ૩૫.

પછી દેવતાઓ ખૂબ જ ગુસ્સામાં દાનવો પર તૂટી પડ્યા; અને જ્યારે દાનવો મારાતા હતા, ત્યારે તેઓ કાવ્ય પાસે ભાગી ગયા.

તતઃ કાવ્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા તૂર્ણં દેવૈરભિદ્રુતાન્। સમરેઽક્ત્રક્ષતાર્ત્તાંસ્તાન્ દેવેભ્યસ્તાન્ દિતેઃ સુતાન્ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યે જોયું કે દેવતાઓએ તેમને ઝડપથી ઘેરી લીધા છે અને યુદ્ધમાં ઘાયલ તથા દુઃખી થયા છે, તો દિતિના એ પુત્રોને દેવતાઓથી બચાવી લીધા.

કાવ્યો દૃષ્ટ્વા સ્થિતાન્ દેવાન્ તત્ર દેવોઽભ્યચિન્તયત્। તાનુવાચ તતો ધ્યાત્વા પૂર્વવૃત્તમનુસ્મરન્ ।। ૩૫.

કાવ્યે ત્યાં ઉભેલા દેવતાઓને જોઈ વિચાર કર્યો; પછી ભૂતકાળ યાદ કરીને ધ્યાન કર્યા પછી તેમને કહ્યું.

ત્રૈલોક્યં વિજિતં સર્વં વામનેન ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ । બલિર્બદ્ધો હતો જમ્ભો નિહતશ્ચ વિરોચનઃ ।। ૩૫.

'વામને ત્રણ પગલાંમાં આખા ત્રણેય લોક જીત્યા; બલિને બાંધ્યો, જંભને માર્યો અને વિરોચનને પણ સંહાર્યો.'

મહાર્હેષુ દ્વાદશસુ સંગ્રામેષુ સુરૈર્હતાઃ। તૈસ્તૈરુપાયૈર્ભૂયિષ્ઠા નિહતા યે પ્રધાનતઃ ।। ૩૫.

'બાર મહામૂલ્યવાન યુદ્ધોમાં, અસુરોમાંથી મુખ્ય લોકો દેવતાઓ દ્વારા વિવિધ ઉપાયો વડે મોટા ભાગે મારાયા.'

કિઞ્ચિચ્છિષ્ટાસ્તુ વૈ યૂયં યુદ્ધેષ્વન્ત્યેષુ વૈ સ્વયમ્। નીતિં વો હિ વિધાસ્યામિ કાલઃ કશ્ચિત્પ્રતીક્ષ્યતામ્ ।। ૩૫.

'હવે તમે થોડાક જ બાકી રહ્યા છો, છેલ્લાં યુદ્ધોમાં બચેલા છો. હું તમારા માટે કોઈ યુક્તિ શોધીશ; થોડો સમય રાહ જુઓ.'

યાસ્યામ્યહં મહાદેવં મન્ત્રાર્થે વિજયાય વઃ। અગ્નિમાપ્યાયયેદ્ધોતા મન્ત્રૈરેવ બૃહસ્પતિઃ ।। ૩૫.

'હું મંત્ર માટે મહાદેવ પાસે જઈશ, જેથી તમે વિજય મેળવો; અગ્નિ, જે હોતા છે, તેને બૃહસ્પતિના મંત્રોથી શક્તિ મળશે.'

તતો યાસ્યામ્યહં દેવં મન્ત્રાર્થે નીલલોહિતમ્। યુષ્માનનુગ્રહીષ્યામિ પુનઃ પશ્ચાદિહાગતઃ ।। ૩૫.

'પછી હું મંત્ર માટે નીલલોહિત દેવ પાસે જઈશ; અહીં પાછો આવીને ફરીથી તમારો ઉપકાર કરીશ.'

યૂયં તપશ્ચરધ્વં વૈ સંવૃતા વલ્કલૈર્વને। ન વૈ દેવા વધિષ્યન્તિ યાવદાગમનં મમ ।। ૩૫.

તમે બધા વનમાં વલ્કલ પહેરીને એકાંતમાં રહી તપ કરો. મારા પાછા ફર્યા સુધી દેવતાઓ તમારો કોઈ ઉપદ્રવ નહીં કરે.

અપ્રતીપાંસ્તતો મન્ત્રાન્ દેવાત્ પ્રાપ્ય મહેશ્વરાત્। યોત્સ્યામહે પુનર્દેવાંસ્તતઃ પ્રાપ્સ્યથ વૈ જયમ્ ।। ૩૫.

પછી મહાદેવ પાસેથી અમો અચૂક મંત્રો મેળવીને ફરી દેવતાઓ સામે યુદ્ધ કરીશું; ત્યારબાદ તમને નિશ્ચિત રીતે વિજય મળશે.

તતસ્તે કૃતસંવાદા દેવાનૂચુસ્તતોઽસુરાઃ। ન્યસ્તવાદા વયં સર્વે લોકાન્ યૂયં ક્રમન્તુ વૈ ।। ૩૫.

આ રીતે સહમતિ થયા પછી અસુરોએ દેવતાઓને કહ્યું: 'અમે અમારા તર્ક મૂકી દીધા છે; હવે તમે બધા વિશ્વ પર શાસન કરો.'

વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સંવૃતા વલ્કલૈર્વને। પ્રહ્લાદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સત્યવ્યાહરણં તુ તત્ ।। ૩૫.

અમે પ્રહલાદના સાચા શબ્દો સાંભળી વનમાં વલ્કલ પહેરી તપ કરવા જઈશું.

તતો દેવા નિવૃત્તા વૈ વિજ્વરા મુદિતાશ્ચ હ। ન્યસ્તશસ્ત્રેષુ દૈત્યેષુ સ્વાન્ વૈ જગ્મુર્યથાગતાન્ ।। ૩૫.

પછી દેવતાઓ આનંદિત અને નિર્વ્યથ થઈ પાછા ફર્યા; દૈત્યોએ શસ્ત્ર મૂક્યા પછી, તેઓ પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.

તતસ્તાનબ્રવીત્કાવ્યઃ કઞ્ચિત્કાલમુપાસ્યતામ્। નિરુત્સુકૈસ્તપોયુક્તૈઃ કાલં કાર્યાર્થસાધકૈઃ। પિતુર્મમાશ્રમસ્થા વૈ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યએ તેમને કહ્યું: 'કેટલાક સમય સુધી નિરાશા છોડીને તપમાં લાગો, કાર્યની સિદ્ધિ માટે. બધા દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર મારા પિતાના આશ્રમમાં રહે છે.'

સ સન્દિશ્યાસુરાન્ કાવ્યો મહાદેવં પ્રપદ્ય ચ। પ્રણમ્યેનસુવાચાથ જગત્પ્રભવમીશ્વરમ્ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યએ અસુરોને સૂચના આપી મહાદેવ પાસે ગયા અને નમન કરીને જગતના મૂળ ઈશ્વરને મીઠા શબ્દોમાં પ્રાર્થના કરી.

મન્ત્રાનિચ્છામ્યહં દેવ મે નસન્તિ બૃહસ્પતૌ। પરાભવાય દેવાનામસુરેષ્વભયાવહાન્ ।। ૩૫.

હે દેવ, મને એવા મંત્રો જોઈએ છે જે બૃહસ્પતિ પાસે નથી; જેથી અસુરોને નિર્ભયતા મળે અને દેવતાઓ પરાજિત થાય.

એવમુક્તોઽબ્રવીદ્દેવો મન્ત્રાનિચ્છસિ વૈ દ્વિજ। વ્રતં ચર મયો દ્દિષ્ટં બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ।। ૩૫.

દેવતાએ કહ્યું: 'હે દ્વિજ, તને મંત્રો જોઈએ છે; તો મારી આજ્ઞા પ્રમાણે તું એકાગ્રતાથી બ્રહ્મચર્યવ્રત ધારણ કર.'

પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં વૈ કુણ્ડધૂમમવાક્શિરાઃ। યદ્યુપાસ્યસિ ભદ્રન્તે મત્તો મન્ત્રમવાપ્સ્યસિ ।। ૩૫.

જો તું એક હજાર વર્ષ સુધી યજ્ઞકુંડના ધૂમમાં માથું ઝુકાવી તપ કરે, તો હે શુભે, તને મારા પાસેથી મંત્ર મળશે.

તથોક્તો દેવ દેવેન સ શુક્રસ્તુ મહાતપાઃ। પાદૌ સંસ્પૃશ્ય દેવસ્ય બાઢમિત્યભ્યભાષત ।। ૩૫.

દેવતાની આ વાત સાંભળી મહાતપસ્વી શુક્રે દેવના પગ સ્પર્શી કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ કરું છું.'

વ્રતં ચરામ્યહં શેષં યથોદ્દિષ્ટોઽસ્મિ વૈ પ્રભો। તતો નિયુક્તો દેવેન કુણ્ડધારોઽસ્ય ધૂમકૃત્ ।। ૩૫.

હું, પ્રભુ, તમારી આજ્ઞા પ્રમાણે બાકીનું વ્રત પાળું છું; પછી દેવતાએ તેને કુંડના રક્ષા અને ધૂમ કરવાનું કાર્ય સોંપ્યું.