વાયુપુરાણમ્

ભવાદવધ્યતાં પ્રાપ્ય વિશેષાસ્ત્રાદિભિસ્તુ યઃ। સઞ્જભો નિહતઃ ષષ્ઠે શક્રાવિષ્ટેન વિષ્ણુના ।। ૩૫.

તમારી કૃપાથી અવિનાશી અને વિશેષ શસ્ત્રોથી સજ્જ સંજભને છઠ્ઠા યુદ્ધમાં શક્રમાં પ્રવેશેલા વિષ્ણુએ મારો.

અશક્નુવન્તો દેવેષુ પુરં ગોપ્તું ત્રિદૈવતમ્ । નિહતા દાનવાઃ સર્વે ત્રિપુરસ્ત્ર્યમ્બકેણ તુ ।। ૩૫.

દેવતાઓ ત્રિપુરા રક્ષી શક્યા નહીં, ત્યારે ત્ર્યંબકે ત્રિપુર વિનાશમાં બધા દાનવોને મારી નાખ્યા.

અષ્ટમે ત્વસુરાશ્ચૈવં રાક્ષસાશ્ચાન્ધકારકાઃ। જિતદેવમનુષ્યૈસ્તુ પિતૃભિશ્ચૈવ સઙ્ગતાન્ ।। ૩૫.

આઠમું યુદ્ધમાં અસુરો અને રાક્ષસો, અંધકાર ફેલાવનારા, દેવ અને મનુષ્યોને જીતેલા પિતૃઓ સાથે ભેગા થયા.

સંવૃતાન્ દાનવાંશ્ચૈવ સઙ્ગતાન્ કૃત્સ્નશશ્ચ તાન્ । તથા વિષ્ણુસહાયેન મહેન્દ્રેણ નિબર્હિતાઃ ।। ૩૫.

એકઠા થયેલા બધા દાનવોને મહેન્દ્રએ વિષ્ણુની સહાયથી સંપૂર્ણ રીતે નાશ કરી દીધા.

હતો ધ્વજો મહેન્દ્રેણ માયાચ્છન્નશ્ચ યોધયન્। ધ્વજે લક્ષ્યં સમાવિશ્ય વિપ્રવર્ત્તિર્મહાભુજઃ ।। ૩૫.

મહેન્દ્રએ માયાથી છુપાઈ યુદ્ધ કરતા ધ્વજને મારો; અને ધ્વજના નિશાનમાં પ્રવેશેલો મહાબાહુ વિપ્રવર્તિન પણ પરાજિત થયો.

દૈત્યાંશ્ચ દાનવાંશ્ચૈવ સંહતાન્ કૃત્સ્નશશ્ચ તાન્। રજિઃ કોલાહલે સર્વાન્ દેવૈઃ પરિવૃતોઽજયત્। યજ્ઞામૃતેન વિજિતૌ ષણ્ડામાર્કૌ તુ દૈવતૈઃ ।। ૩૫.

રાજીએ દેવતાઓ સાથે કોલાહલ યુદ્ધમાં બધા દૈત્ય અને દાનવોને જીત્યા; યજ્ઞના અમૃતથી દેવોએ ષંડામાર્કને પણ હરાવ્યો.

એતે દૈવાસુરા વૃત્તાઃ સંગ્રામા દ્વાદશૈવ તુ। દેવાસુરક્ષયકરાઃ પ્રજાનામશિવાય ચ ।। ૩૫.

આ બાર દૈવ-અસુર યુદ્ધો થયા, જેમણે દેવ-દૈત્યોને વિનાશ અને જીવજાતને દુઃખ આપ્યું.

હિરણ્યકશિપૂ રાજા વર્ષાણામર્બુદં બભૌ। તથા શતસહસ્રાણિ હ્યદિકાનિ દ્વિસપ્તતિઃ । અશીતિં ચ સહસ્રાણિ ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરોઽભવત્ ।। ૩૫.

હિરણ્યકશિપુ રાજાએ એક અર્બુદ વર્ષ (સૌ મિલિયન વર્ષ) રાજ કર્યું; પછી બહેતર લાખ અને એસી હજાર વર્ષ સુધી ત્રણેય લોકનો સ્વામી રહ્યો.

પર્યાયે તસ્ય રાજાઽનુ બલિર્વર્ષાર્બુદં પુનઃ । ષષ્ટિં ચૈવ સહસ્રાણિ ત્રિંશતં નિયુતાનિ ચ ।। ૩૫.

પછી ક્રમશઃ બલિ રાજા બન્યો અને તેણે પણ એક અર્બુદ વર્ષ, પછી સાઠ હજાર અને ત્રીસ લાખ વર્ષ રાજ કર્યું.

બલે રાજ્યાધિકારસ્તુ યાવત્કાલં બભૂવ હ। પ્રહ્લાદેન ગૃહીતોઽભૂત્તાવત્કાલં તદાસુરૈઃ ।। ૩૫.

જ્યાં સુધી બલીએ રાજકાજનો અધિકાર રાખ્યો, ત્યાં સુધી પ્રહલાદે રાજ પકડ્યું હતું અને એ સમયમાં અસુરોનું રાજ્ય હતું.

ઇન્દ્રાસ્ત્રયસ્તે વિખ્યાતા અસુરાણાં મહૌજસઃ । દૈત્યસંસ્થમિદં સર્વમાસીદ્દશયુગં કિલ ।। ૩૫.

અસુરોના ત્રણ પ્રસિદ્ધ ઇન્દ્રો, જેઓ બહુ શક્તિશાળી હતા, દૈત્યોના સમગ્ર વંશ પર દસ યુગ સુધી રાજ કરતા હતા.

અસપત્નં તતઃ સર્વં રાષ્ટ્રં દશયુગં પુરા। ત્રૈલોક્યમવ્યયમિદં મહેન્દ્રેણ તુ પાલ્યતે ।। ૩૫.

પછી દસ યુગ સુધી આખું રાજ્ય કોઈ વિઘ્ન વિના ચાલ્યું; પછી મહાન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોકનું અવિનાશી સંચાલન કર્યું.

પ્રહ્લાદસ્ય તતશ્ચાદસ્ત્રૈલોક્યં કાલપર્યયાત્ । પર્યાયેણ ચ સંપ્રાપ્તે ત્રૈલોક્યે પાકશાસનઃ ।। ૩૫.

પછી સમયના ફેરથી પ્રહલાદ પાસેથી ત્રણેય લોક દૂર થયા; અને યોગ્ય સમય આવ્યા પછી પાકશાસન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોક પર રાજ કર્યું.

તતોઽસુરાન્ પરિત્યજ્ય યજ્ઞે દેવા ઉપાગમન્ । યજ્ઞે દેવાનથ ગતે કાવ્યં તે હ્યસુરાબ્રુવન્ ।। ૩૫.

પછી દેવતાઓએ અસુરોને છોડી યજ્ઞ પાસે ગયા; અને જ્યારે દેવતાઓ યજ્ઞમાં ગયા, ત્યારે અસુરોએ કાવ્યને કહ્યું.

કૃતં નો મિષતાં રાષ્ટ્રં ત્યક્ત્વા યજ્ઞં પુનર્ગતાઃ। સ્થાતું ન શક્નુમો હ્યદ્ય પ્રવિશામો રસાતલમ્ ।। ૩૫.

'અમારા સામે જ આપણું રાજ્ય છીનવી લેવામાં આવ્યું છે; યજ્ઞ છોડી ફરી પાછા આવ્યા છે. આજે આપણે ઊભા રહી શકતા નથી—ચાલો, પાતાળમાં જઈએ.'

એવમુક્તોઽબ્રવીદેતાન્ વિષણ્ણઃ સાન્ત્વયન્ ગિરા। માભૈષ્ટ ધારયિષ્યામિ તેજસા સ્વેન ચાસુરાઃ ।। ૩૫.

એવું સાંભળી, દુઃખી થયેલા કાવ્યે તેમને ધીરજ આપતાં કહ્યું: 'ડરશો નહીં અસુરો, હું મારા જ તેજથી તમને સંભાળીશ.'

વૃષ્ટિરોષધયશ્ચૈવ રસા વસુ ચ યદ્વયમ્। કૃત્સ્ના મયિ ચ તિષ્ઠન્તિ પાદસ્તેષાં સુરેષુ વૈ। યુષ્મદર્થં પ્રદાસ્યામિ તત્સર્વં ધાર્યતે મયા ।। ૩૫.

'વરસાદ, વનસ્પતિ, પાણી અને ધન—આ બધું મારામાં છે; દેવતાઓને જે ભાગ મળે છે, એ પણ મારા પગથી જ મળે છે. તમારાં હિત માટે હું આ બધું આપું છું અને બધું સંભાળીશ.'

તતો દેવાસુરાન્ દૃષ્ટ્વા ધૃતાન્ કાવ્યેન ધીમતા। અમન્ત્રયંસ્તદા તે વૈ સંવિગ્ના વિજિગીષયા ।। ૩૫.

પછી બુદ્ધિશાળી કાવ્યે અસુરોને સંભાળ્યા તે જોઈને, દેવતાઓ ચિંતિત અને વિજયની ઈચ્છાથી એકત્ર થયા.

એષ કાવ્ય ઇદં સર્વં વ્યાવર્ત્તયતિ નો બલાત્ । સાધુ ગચ્છામહે તૂર્ણં ક્ષીણાન્નાપ્યાયયસ્વ તાન્ । પ્રસહ્ય હત્વા શિષ્ટાન્ વૈ પાતાલં પ્રાપયામહે ।। ૩૫.

'આ કાવ્યે બળપૂર્વક બધું અમથી દૂર કરી રહ્યું છે. ચાલો, જલદી જઈએ; જ્યારે તેમનું અન્ન ખૂટી જાય, ત્યારે તેમને પુનઃ જીવંત કરીએ. પછી બાકી રહેલા અસુરોને મારીને પાતાળમાં મોકલી દઈએ.'

તતો દેવાઃ સુસંરબ્ધા દાનવાનભિસૃત્ય વૈ। જધ્નુસ્તૈ ર્વધ્યમાનાસ્તે કાવ્યમેવાભિદુદ્રુવુઃ ।। ૩૫.

પછી દેવતાઓ ખૂબ જ ગુસ્સામાં દાનવો પર તૂટી પડ્યા; અને જ્યારે દાનવો મારાતા હતા, ત્યારે તેઓ કાવ્ય પાસે ભાગી ગયા.

તતઃ કાવ્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા તૂર્ણં દેવૈરભિદ્રુતાન્। સમરેઽક્ત્રક્ષતાર્ત્તાંસ્તાન્ દેવેભ્યસ્તાન્ દિતેઃ સુતાન્ ।। ૩૫.

પછી કાવ્યે જોયું કે દેવતાઓએ તેમને ઝડપથી ઘેરી લીધા છે અને યુદ્ધમાં ઘાયલ તથા દુઃખી થયા છે, તો દિતિના એ પુત્રોને દેવતાઓથી બચાવી લીધા.

કાવ્યો દૃષ્ટ્વા સ્થિતાન્ દેવાન્ તત્ર દેવોઽભ્યચિન્તયત્। તાનુવાચ તતો ધ્યાત્વા પૂર્વવૃત્તમનુસ્મરન્ ।। ૩૫.

કાવ્યે ત્યાં ઉભેલા દેવતાઓને જોઈ વિચાર કર્યો; પછી ભૂતકાળ યાદ કરીને ધ્યાન કર્યા પછી તેમને કહ્યું.

ત્રૈલોક્યં વિજિતં સર્વં વામનેન ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ । બલિર્બદ્ધો હતો જમ્ભો નિહતશ્ચ વિરોચનઃ ।। ૩૫.

'વામને ત્રણ પગલાંમાં આખા ત્રણેય લોક જીત્યા; બલિને બાંધ્યો, જંભને માર્યો અને વિરોચનને પણ સંહાર્યો.'

મહાર્હેષુ દ્વાદશસુ સંગ્રામેષુ સુરૈર્હતાઃ। તૈસ્તૈરુપાયૈર્ભૂયિષ્ઠા નિહતા યે પ્રધાનતઃ ।। ૩૫.

'બાર મહામૂલ્યવાન યુદ્ધોમાં, અસુરોમાંથી મુખ્ય લોકો દેવતાઓ દ્વારા વિવિધ ઉપાયો વડે મોટા ભાગે મારાયા.'

કિઞ્ચિચ્છિષ્ટાસ્તુ વૈ યૂયં યુદ્ધેષ્વન્ત્યેષુ વૈ સ્વયમ્। નીતિં વો હિ વિધાસ્યામિ કાલઃ કશ્ચિત્પ્રતીક્ષ્યતામ્ ।। ૩૫.

'હવે તમે થોડાક જ બાકી રહ્યા છો, છેલ્લાં યુદ્ધોમાં બચેલા છો. હું તમારા માટે કોઈ યુક્તિ શોધીશ; થોડો સમય રાહ જુઓ.'

યાસ્યામ્યહં મહાદેવં મન્ત્રાર્થે વિજયાય વઃ। અગ્નિમાપ્યાયયેદ્ધોતા મન્ત્રૈરેવ બૃહસ્પતિઃ ।। ૩૫.

'હું મંત્ર માટે મહાદેવ પાસે જઈશ, જેથી તમે વિજય મેળવો; અગ્નિ, જે હોતા છે, તેને બૃહસ્પતિના મંત્રોથી શક્તિ મળશે.'

તતો યાસ્યામ્યહં દેવં મન્ત્રાર્થે નીલલોહિતમ્। યુષ્માનનુગ્રહીષ્યામિ પુનઃ પશ્ચાદિહાગતઃ ।। ૩૫.

'પછી હું મંત્ર માટે નીલલોહિત દેવ પાસે જઈશ; અહીં પાછો આવીને ફરીથી તમારો ઉપકાર કરીશ.'

યૂયં તપશ્ચરધ્વં વૈ સંવૃતા વલ્કલૈર્વને। ન વૈ દેવા વધિષ્યન્તિ યાવદાગમનં મમ ।। ૩૫.

તમે બધા વનમાં વલ્કલ પહેરીને એકાંતમાં રહી તપ કરો. મારા પાછા ફર્યા સુધી દેવતાઓ તમારો કોઈ ઉપદ્રવ નહીં કરે.

અપ્રતીપાંસ્તતો મન્ત્રાન્ દેવાત્ પ્રાપ્ય મહેશ્વરાત્। યોત્સ્યામહે પુનર્દેવાંસ્તતઃ પ્રાપ્સ્યથ વૈ જયમ્ ।। ૩૫.

પછી મહાદેવ પાસેથી અમો અચૂક મંત્રો મેળવીને ફરી દેવતાઓ સામે યુદ્ધ કરીશું; ત્યારબાદ તમને નિશ્ચિત રીતે વિજય મળશે.