વાયુપુરાણમ્

બલવાન્ વૈ વિવાદોઽયં સંપ્રવૃત્તઃ સુદારુણઃ। દેવાસુરાણાં ચ તદા ઘોરક્ષયકરો મહાન્ ।। ૩૫.

પણ પછી એક ભયાનક અને ભયાવહ ઝઘડો ઊભો થયો, જેના કારણે દેવો અને અસુરો બંનેનો મોટો વિનાશ થયો.

તેષાં દાયનિમિત્તં વૈ સંગ્રાણા બહવોઽભવન્। વારાહેઽસ્મિન્ દશ દ્વૌ ચ ષણ્ડામાર્કોત્તરાઃ સ્મૃતા ।। ૩૫.

તેમના વારસદારી માટે અનેક યુદ્ધો થયા; આ વરાહ યુગમાં, દસ અને બે એવા છ ઉત્તર-સૂર્ય યુદ્ધો ગણાય છે.

નામતસ્તુ સમાસેન શ્રૃણુધ્વં તાન્ વિવક્ષતઃ। પ્રથમો નારસિંહસ્તુ દ્વિતીયશ્ચાપિ વામનઃ ।। ૩૫.

હવે, હું તેમના નામો સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો: પહેલું નરસિંહ છે અને બીજું વામન છે.

તૃતીયઃ સ તુ વારાહશ્ચતુર્થોઽમૃતમન્ધનઃ। સંગ્રામઃ પઞ્ચમશ્ચૈવ સુઘોરસ્તારકામયઃ ।। ૩૫.

ત્રીજું વરાહ છે, ચોથું અમૃતમંથન છે; અને પાંચમું યુદ્ધ ભયાનક તારકાસુરનું છે.

ષષ્ઠો હ્યાડીબકસ્તેષાં સપ્તમસ્ત્રૈપુરઃ સ્મૃતઃ। અન્ધકારોઽષ્ટમસ્તેષાં ધ્વજશ્ચ નવમઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૫.

છઠ્ઠું યુદ્ધ આડીબકનું છે, સાતમું ત્રિપુરનું કહેવાય છે; આઠમું અંધકારનું અને નવમું ધ્વજનું કહેવાય છે.

વાર્ત્તશ્ચ દશમો જ્ઞેયસ્તતો હાલા હલઃ સ્મૃતઃ। સ્મૃતો દ્વાદશમસ્તેષાં ઘોરકોલાહલોઽપરઃ ।। ૩૫.

દસમું યુદ્ધ વાર્ત્તા કહેવાય છે, પછી હલાનું યાદ રાખવું; અને બારમું ભયાનક કોલાહલનું કહેવાય છે.

હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો નરસિંહેન સૂદિતઃ। વામનેન બલિર્વદ્ધસ્ત્રૈલોક્યાક્રમણે કૃતે ।। ૩૫.

હિરણ્યકશિપુ દૈત્યને નરસિંહે માર્યો; અને વામને બલિને ત્રણેય લોક જીતવા જતા અટકાવ્યો.

હિરણ્યાક્ષો હતો દ્વન્દ્વે પ્રતિવાદે તુ દૈવતૈઃ। મહાબલો મહાસત્ત્વઃ સંગ્રામેષ્વપરાજિતઃ ।। ૩૫.

હિરણ્યાક્ષ દેવતાઓ સાથેની દ્વંદ્વયુદ્ધમાં મારાયો; તે મહાબળવાન અને મહાસત્તાવાન હતો, યુદ્ધમાં અપરાજિત રહ્યો.

દંષ્ટ્રાયાન્તુ વરાહેણ સમુદ્રાદ્ભૂર્યદા કૃતા । પ્રાહ્લાદો નિર્જિતો યુદ્ધે ઇન્દ્રેણામૃતમન્થને ।। ૩૫.

વરાહના દાંતથી પૃથ્વી સમુદ્રમાંથી ઉપાડી; અને અમૃતમંથન સમયે પ્રહલાદને ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં હરાવ્યો.

વિરોચનસ્તુ પ્રાહ્લાદિર્નિત્યમિન્દ્રવધોદ્યતઃ। ઇન્દ્રેણૈવ સ વિક્રમ્ય નિહતસ્તારકામયે ।। ૩૫.

પ્રહલાદપુત્ર વિરોચન હંમેશા ઇન્દ્રને મારવાનો પ્રયાસ કરતો, પણ તારકાસુર યુદ્ધમાં ઇન્દ્રે તેને મારી નાખ્યો.

ભવાદવધ્યતાં પ્રાપ્ય વિશેષાસ્ત્રાદિભિસ્તુ યઃ। સઞ્જભો નિહતઃ ષષ્ઠે શક્રાવિષ્ટેન વિષ્ણુના ।। ૩૫.

તમારી કૃપાથી અવિનાશી અને વિશેષ શસ્ત્રોથી સજ્જ સંજભને છઠ્ઠા યુદ્ધમાં શક્રમાં પ્રવેશેલા વિષ્ણુએ મારો.

અશક્નુવન્તો દેવેષુ પુરં ગોપ્તું ત્રિદૈવતમ્ । નિહતા દાનવાઃ સર્વે ત્રિપુરસ્ત્ર્યમ્બકેણ તુ ।। ૩૫.

દેવતાઓ ત્રિપુરા રક્ષી શક્યા નહીં, ત્યારે ત્ર્યંબકે ત્રિપુર વિનાશમાં બધા દાનવોને મારી નાખ્યા.

અષ્ટમે ત્વસુરાશ્ચૈવં રાક્ષસાશ્ચાન્ધકારકાઃ। જિતદેવમનુષ્યૈસ્તુ પિતૃભિશ્ચૈવ સઙ્ગતાન્ ।। ૩૫.

આઠમું યુદ્ધમાં અસુરો અને રાક્ષસો, અંધકાર ફેલાવનારા, દેવ અને મનુષ્યોને જીતેલા પિતૃઓ સાથે ભેગા થયા.

સંવૃતાન્ દાનવાંશ્ચૈવ સઙ્ગતાન્ કૃત્સ્નશશ્ચ તાન્ । તથા વિષ્ણુસહાયેન મહેન્દ્રેણ નિબર્હિતાઃ ।। ૩૫.

એકઠા થયેલા બધા દાનવોને મહેન્દ્રએ વિષ્ણુની સહાયથી સંપૂર્ણ રીતે નાશ કરી દીધા.

હતો ધ્વજો મહેન્દ્રેણ માયાચ્છન્નશ્ચ યોધયન્। ધ્વજે લક્ષ્યં સમાવિશ્ય વિપ્રવર્ત્તિર્મહાભુજઃ ।। ૩૫.

મહેન્દ્રએ માયાથી છુપાઈ યુદ્ધ કરતા ધ્વજને મારો; અને ધ્વજના નિશાનમાં પ્રવેશેલો મહાબાહુ વિપ્રવર્તિન પણ પરાજિત થયો.

દૈત્યાંશ્ચ દાનવાંશ્ચૈવ સંહતાન્ કૃત્સ્નશશ્ચ તાન્। રજિઃ કોલાહલે સર્વાન્ દેવૈઃ પરિવૃતોઽજયત્। યજ્ઞામૃતેન વિજિતૌ ષણ્ડામાર્કૌ તુ દૈવતૈઃ ।। ૩૫.

રાજીએ દેવતાઓ સાથે કોલાહલ યુદ્ધમાં બધા દૈત્ય અને દાનવોને જીત્યા; યજ્ઞના અમૃતથી દેવોએ ષંડામાર્કને પણ હરાવ્યો.

એતે દૈવાસુરા વૃત્તાઃ સંગ્રામા દ્વાદશૈવ તુ। દેવાસુરક્ષયકરાઃ પ્રજાનામશિવાય ચ ।। ૩૫.

આ બાર દૈવ-અસુર યુદ્ધો થયા, જેમણે દેવ-દૈત્યોને વિનાશ અને જીવજાતને દુઃખ આપ્યું.

હિરણ્યકશિપૂ રાજા વર્ષાણામર્બુદં બભૌ। તથા શતસહસ્રાણિ હ્યદિકાનિ દ્વિસપ્તતિઃ । અશીતિં ચ સહસ્રાણિ ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરોઽભવત્ ।। ૩૫.

હિરણ્યકશિપુ રાજાએ એક અર્બુદ વર્ષ (સૌ મિલિયન વર્ષ) રાજ કર્યું; પછી બહેતર લાખ અને એસી હજાર વર્ષ સુધી ત્રણેય લોકનો સ્વામી રહ્યો.

પર્યાયે તસ્ય રાજાઽનુ બલિર્વર્ષાર્બુદં પુનઃ । ષષ્ટિં ચૈવ સહસ્રાણિ ત્રિંશતં નિયુતાનિ ચ ।। ૩૫.

પછી ક્રમશઃ બલિ રાજા બન્યો અને તેણે પણ એક અર્બુદ વર્ષ, પછી સાઠ હજાર અને ત્રીસ લાખ વર્ષ રાજ કર્યું.

બલે રાજ્યાધિકારસ્તુ યાવત્કાલં બભૂવ હ। પ્રહ્લાદેન ગૃહીતોઽભૂત્તાવત્કાલં તદાસુરૈઃ ।। ૩૫.

જ્યાં સુધી બલીએ રાજકાજનો અધિકાર રાખ્યો, ત્યાં સુધી પ્રહલાદે રાજ પકડ્યું હતું અને એ સમયમાં અસુરોનું રાજ્ય હતું.

ઇન્દ્રાસ્ત્રયસ્તે વિખ્યાતા અસુરાણાં મહૌજસઃ । દૈત્યસંસ્થમિદં સર્વમાસીદ્દશયુગં કિલ ।। ૩૫.

અસુરોના ત્રણ પ્રસિદ્ધ ઇન્દ્રો, જેઓ બહુ શક્તિશાળી હતા, દૈત્યોના સમગ્ર વંશ પર દસ યુગ સુધી રાજ કરતા હતા.

અસપત્નં તતઃ સર્વં રાષ્ટ્રં દશયુગં પુરા। ત્રૈલોક્યમવ્યયમિદં મહેન્દ્રેણ તુ પાલ્યતે ।। ૩૫.

પછી દસ યુગ સુધી આખું રાજ્ય કોઈ વિઘ્ન વિના ચાલ્યું; પછી મહાન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોકનું અવિનાશી સંચાલન કર્યું.

પ્રહ્લાદસ્ય તતશ્ચાદસ્ત્રૈલોક્યં કાલપર્યયાત્ । પર્યાયેણ ચ સંપ્રાપ્તે ત્રૈલોક્યે પાકશાસનઃ ।। ૩૫.

પછી સમયના ફેરથી પ્રહલાદ પાસેથી ત્રણેય લોક દૂર થયા; અને યોગ્ય સમય આવ્યા પછી પાકશાસન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોક પર રાજ કર્યું.

તતોઽસુરાન્ પરિત્યજ્ય યજ્ઞે દેવા ઉપાગમન્ । યજ્ઞે દેવાનથ ગતે કાવ્યં તે હ્યસુરાબ્રુવન્ ।। ૩૫.

પછી દેવતાઓએ અસુરોને છોડી યજ્ઞ પાસે ગયા; અને જ્યારે દેવતાઓ યજ્ઞમાં ગયા, ત્યારે અસુરોએ કાવ્યને કહ્યું.

કૃતં નો મિષતાં રાષ્ટ્રં ત્યક્ત્વા યજ્ઞં પુનર્ગતાઃ। સ્થાતું ન શક્નુમો હ્યદ્ય પ્રવિશામો રસાતલમ્ ।। ૩૫.

'અમારા સામે જ આપણું રાજ્ય છીનવી લેવામાં આવ્યું છે; યજ્ઞ છોડી ફરી પાછા આવ્યા છે. આજે આપણે ઊભા રહી શકતા નથી—ચાલો, પાતાળમાં જઈએ.'

એવમુક્તોઽબ્રવીદેતાન્ વિષણ્ણઃ સાન્ત્વયન્ ગિરા। માભૈષ્ટ ધારયિષ્યામિ તેજસા સ્વેન ચાસુરાઃ ।। ૩૫.

એવું સાંભળી, દુઃખી થયેલા કાવ્યે તેમને ધીરજ આપતાં કહ્યું: 'ડરશો નહીં અસુરો, હું મારા જ તેજથી તમને સંભાળીશ.'

વૃષ્ટિરોષધયશ્ચૈવ રસા વસુ ચ યદ્વયમ્। કૃત્સ્ના મયિ ચ તિષ્ઠન્તિ પાદસ્તેષાં સુરેષુ વૈ। યુષ્મદર્થં પ્રદાસ્યામિ તત્સર્વં ધાર્યતે મયા ।। ૩૫.

'વરસાદ, વનસ્પતિ, પાણી અને ધન—આ બધું મારામાં છે; દેવતાઓને જે ભાગ મળે છે, એ પણ મારા પગથી જ મળે છે. તમારાં હિત માટે હું આ બધું આપું છું અને બધું સંભાળીશ.'

તતો દેવાસુરાન્ દૃષ્ટ્વા ધૃતાન્ કાવ્યેન ધીમતા। અમન્ત્રયંસ્તદા તે વૈ સંવિગ્ના વિજિગીષયા ।। ૩૫.

પછી બુદ્ધિશાળી કાવ્યે અસુરોને સંભાળ્યા તે જોઈને, દેવતાઓ ચિંતિત અને વિજયની ઈચ્છાથી એકત્ર થયા.

એષ કાવ્ય ઇદં સર્વં વ્યાવર્ત્તયતિ નો બલાત્ । સાધુ ગચ્છામહે તૂર્ણં ક્ષીણાન્નાપ્યાયયસ્વ તાન્ । પ્રસહ્ય હત્વા શિષ્ટાન્ વૈ પાતાલં પ્રાપયામહે ।। ૩૫.

'આ કાવ્યે બળપૂર્વક બધું અમથી દૂર કરી રહ્યું છે. ચાલો, જલદી જઈએ; જ્યારે તેમનું અન્ન ખૂટી જાય, ત્યારે તેમને પુનઃ જીવંત કરીએ. પછી બાકી રહેલા અસુરોને મારીને પાતાળમાં મોકલી દઈએ.'