વાયુપુરાણમ્

વિષ્ણોરુત્પત્તિમાશ્ચર્ય્યં કથયસ્વ મહામતે। એતદાશ્ચર્ય્યમાખ્યાનં કથ્યતાં વૈ સુખાવહમ્ ।। ૩૫.

હે મહામતિ, અમને વિષ્ણુના આશ્ચર્યજનક અવતારની વાર્તા કહો; આ અદભુત કથા સાંભળવાથી આનંદ મળે છે.

પ્રખ્યાતબલવીર્ય્યસ્ય પ્રાદુર્ભાવા મહાત્મનઃ। કર્મ્મણાશ્ચર્ય્યભૂતસ્ય વિષ્ણોઃ સત્ત્વમિહોચ્યતામ્ ।। ૩૫.

વિષ્ણુના પ્રસિદ્ધ બળ અને પરાક્રમ, તેમના અવતાર અને અદભુત કાર્યો અહીં વર્ણવો.

અહઞ્ચ કીર્ત્તયિષ્યામિ પ્રાદુર્ભાવં મહાત્મનઃ। યથા સ ભગવાઞ્જાતો માનુષેષુ મહાતપાઃ ।। ૩૫.

હવે હું એ મહાત્માના અવતારની કથા કહીશ, કે જે મહાતપસ્વી ભગવાન માનવોમાં જન્મ્યા હતા.

સપ્તસપ્તતપઃ પ્રોક્તા ભૃગુશાપેન માનુષે। જાયતે ચ યુગાન્તેષુ દેવકાર્ય્યર્થસિદ્ધયે ।। ૩૫.

ભૃગુના શાપથી સત્તાવન અવતારો કહેવાયા છે, જેમાં દરેક યુગના અંતે દેવતાઓના કાર્ય માટે તેઓ જન્મે છે.

તસ્ય દિવ્યતનું વિષ્ણોર્ગદતો મે નિબોધત। યુગધર્મ્મે પરાવૃત્તે કાલે ચ શિથિલે પ્રભુઃ ।। ૩૫.

હવે મારા પાસેથી વિષ્ણુના દૈવી શરીર વિશે સાંભળો; જ્યારે યુગધર્મ ઘટે છે અને સમય દુર્બળ થાય છે, ત્યારે પ્રભુ અવતાર લે છે.

કર્તું ધર્મ્મવ્યવસ્થાનં જાયતે માનુષેષ્વિહ। ભૃગોઃ શાપનિમિત્તેન દેવાસુરકૃતેન ચ ।। ૩૫.

ધર્મની સ્થાપના કરવા માટે, ભૃગુના શાપ અને દેવ-અસુરોના કર્મથી, તેઓ અહીં માનવોમાં જન્મે છે.

કથં દેવાસુરકૃતે અધ્યાહારમવાપ્નુયાત્। એતદ્વેદિતુમિચ્છામો વૃત્તં દૈવાસુરં કથમ્ ।। ૩૫.

દેવ-અસુરોના કર્મથી તેમને ફરી જન્મ કેમ મળ્યો? અમે જાણવું ઇચ્છીએ છીએ કે દેવ અને અસુરોની વચ્ચે શું થયું.

દૈવાસુરં યથાવૃત્તં બ્રુવતસ્તન્નિબોધત। હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યસ્ત્રૈલોક્યં પ્રાક્ પ્રશાસતિ ।। ૩૫.

હવે હું દેવ અને અસુરોની કથા જેમ બની તેમ કહું છું: એક સમયે હિરણ્યકશિપુ નામનો દૈત્ય ત્રણેય લોકમાં રાજ કરતો હતો.

બલિનાધિષ્ઠિતં રાષ્ટ્રં પુનર્લોકત્રયે ક્રમાત્। સખ્યમાસીત્પરં તેષાં દેવાનામસુરૈઃ સહ ।। ૩૫.

પછી બલિએ પણ ત્રણેય લોકમાં રાજ કર્યું; ત્યારે દેવો અને અસુરો વચ્ચે ઘનિષ્ઠ મિત્રતા હતી.

યુગં વૈ દશસઙ્કીર્ણમાસીદવ્યાહતં જગત્। નિદેશસ્થાયિનશ્ચૈવ તયોર્દેવાસુરાભવન્ ।। ૩૫.

તે સમયે દસ પ્રકારની મિશ્રિત યુગ હતી અને જગત નિર્વિઘ્ન હતું; બંને, દેવો અને અસુરો, આજ્ઞાપાલક હતા.

બલવાન્ વૈ વિવાદોઽયં સંપ્રવૃત્તઃ સુદારુણઃ। દેવાસુરાણાં ચ તદા ઘોરક્ષયકરો મહાન્ ।। ૩૫.

પણ પછી એક ભયાનક અને ભયાવહ ઝઘડો ઊભો થયો, જેના કારણે દેવો અને અસુરો બંનેનો મોટો વિનાશ થયો.

તેષાં દાયનિમિત્તં વૈ સંગ્રાણા બહવોઽભવન્। વારાહેઽસ્મિન્ દશ દ્વૌ ચ ષણ્ડામાર્કોત્તરાઃ સ્મૃતા ।। ૩૫.

તેમના વારસદારી માટે અનેક યુદ્ધો થયા; આ વરાહ યુગમાં, દસ અને બે એવા છ ઉત્તર-સૂર્ય યુદ્ધો ગણાય છે.

નામતસ્તુ સમાસેન શ્રૃણુધ્વં તાન્ વિવક્ષતઃ। પ્રથમો નારસિંહસ્તુ દ્વિતીયશ્ચાપિ વામનઃ ।। ૩૫.

હવે, હું તેમના નામો સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો: પહેલું નરસિંહ છે અને બીજું વામન છે.

તૃતીયઃ સ તુ વારાહશ્ચતુર્થોઽમૃતમન્ધનઃ। સંગ્રામઃ પઞ્ચમશ્ચૈવ સુઘોરસ્તારકામયઃ ।। ૩૫.

ત્રીજું વરાહ છે, ચોથું અમૃતમંથન છે; અને પાંચમું યુદ્ધ ભયાનક તારકાસુરનું છે.

ષષ્ઠો હ્યાડીબકસ્તેષાં સપ્તમસ્ત્રૈપુરઃ સ્મૃતઃ। અન્ધકારોઽષ્ટમસ્તેષાં ધ્વજશ્ચ નવમઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૫.

છઠ્ઠું યુદ્ધ આડીબકનું છે, સાતમું ત્રિપુરનું કહેવાય છે; આઠમું અંધકારનું અને નવમું ધ્વજનું કહેવાય છે.

વાર્ત્તશ્ચ દશમો જ્ઞેયસ્તતો હાલા હલઃ સ્મૃતઃ। સ્મૃતો દ્વાદશમસ્તેષાં ઘોરકોલાહલોઽપરઃ ।। ૩૫.

દસમું યુદ્ધ વાર્ત્તા કહેવાય છે, પછી હલાનું યાદ રાખવું; અને બારમું ભયાનક કોલાહલનું કહેવાય છે.

હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો નરસિંહેન સૂદિતઃ। વામનેન બલિર્વદ્ધસ્ત્રૈલોક્યાક્રમણે કૃતે ।। ૩૫.

હિરણ્યકશિપુ દૈત્યને નરસિંહે માર્યો; અને વામને બલિને ત્રણેય લોક જીતવા જતા અટકાવ્યો.

હિરણ્યાક્ષો હતો દ્વન્દ્વે પ્રતિવાદે તુ દૈવતૈઃ। મહાબલો મહાસત્ત્વઃ સંગ્રામેષ્વપરાજિતઃ ।। ૩૫.

હિરણ્યાક્ષ દેવતાઓ સાથેની દ્વંદ્વયુદ્ધમાં મારાયો; તે મહાબળવાન અને મહાસત્તાવાન હતો, યુદ્ધમાં અપરાજિત રહ્યો.

દંષ્ટ્રાયાન્તુ વરાહેણ સમુદ્રાદ્ભૂર્યદા કૃતા । પ્રાહ્લાદો નિર્જિતો યુદ્ધે ઇન્દ્રેણામૃતમન્થને ।। ૩૫.

વરાહના દાંતથી પૃથ્વી સમુદ્રમાંથી ઉપાડી; અને અમૃતમંથન સમયે પ્રહલાદને ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં હરાવ્યો.

વિરોચનસ્તુ પ્રાહ્લાદિર્નિત્યમિન્દ્રવધોદ્યતઃ। ઇન્દ્રેણૈવ સ વિક્રમ્ય નિહતસ્તારકામયે ।। ૩૫.

પ્રહલાદપુત્ર વિરોચન હંમેશા ઇન્દ્રને મારવાનો પ્રયાસ કરતો, પણ તારકાસુર યુદ્ધમાં ઇન્દ્રે તેને મારી નાખ્યો.

ભવાદવધ્યતાં પ્રાપ્ય વિશેષાસ્ત્રાદિભિસ્તુ યઃ। સઞ્જભો નિહતઃ ષષ્ઠે શક્રાવિષ્ટેન વિષ્ણુના ।। ૩૫.

તમારી કૃપાથી અવિનાશી અને વિશેષ શસ્ત્રોથી સજ્જ સંજભને છઠ્ઠા યુદ્ધમાં શક્રમાં પ્રવેશેલા વિષ્ણુએ મારો.

અશક્નુવન્તો દેવેષુ પુરં ગોપ્તું ત્રિદૈવતમ્ । નિહતા દાનવાઃ સર્વે ત્રિપુરસ્ત્ર્યમ્બકેણ તુ ।। ૩૫.

દેવતાઓ ત્રિપુરા રક્ષી શક્યા નહીં, ત્યારે ત્ર્યંબકે ત્રિપુર વિનાશમાં બધા દાનવોને મારી નાખ્યા.

અષ્ટમે ત્વસુરાશ્ચૈવં રાક્ષસાશ્ચાન્ધકારકાઃ। જિતદેવમનુષ્યૈસ્તુ પિતૃભિશ્ચૈવ સઙ્ગતાન્ ।। ૩૫.

આઠમું યુદ્ધમાં અસુરો અને રાક્ષસો, અંધકાર ફેલાવનારા, દેવ અને મનુષ્યોને જીતેલા પિતૃઓ સાથે ભેગા થયા.

સંવૃતાન્ દાનવાંશ્ચૈવ સઙ્ગતાન્ કૃત્સ્નશશ્ચ તાન્ । તથા વિષ્ણુસહાયેન મહેન્દ્રેણ નિબર્હિતાઃ ।। ૩૫.

એકઠા થયેલા બધા દાનવોને મહેન્દ્રએ વિષ્ણુની સહાયથી સંપૂર્ણ રીતે નાશ કરી દીધા.

હતો ધ્વજો મહેન્દ્રેણ માયાચ્છન્નશ્ચ યોધયન્। ધ્વજે લક્ષ્યં સમાવિશ્ય વિપ્રવર્ત્તિર્મહાભુજઃ ।। ૩૫.

મહેન્દ્રએ માયાથી છુપાઈ યુદ્ધ કરતા ધ્વજને મારો; અને ધ્વજના નિશાનમાં પ્રવેશેલો મહાબાહુ વિપ્રવર્તિન પણ પરાજિત થયો.

દૈત્યાંશ્ચ દાનવાંશ્ચૈવ સંહતાન્ કૃત્સ્નશશ્ચ તાન્। રજિઃ કોલાહલે સર્વાન્ દેવૈઃ પરિવૃતોઽજયત્। યજ્ઞામૃતેન વિજિતૌ ષણ્ડામાર્કૌ તુ દૈવતૈઃ ।। ૩૫.

રાજીએ દેવતાઓ સાથે કોલાહલ યુદ્ધમાં બધા દૈત્ય અને દાનવોને જીત્યા; યજ્ઞના અમૃતથી દેવોએ ષંડામાર્કને પણ હરાવ્યો.

એતે દૈવાસુરા વૃત્તાઃ સંગ્રામા દ્વાદશૈવ તુ। દેવાસુરક્ષયકરાઃ પ્રજાનામશિવાય ચ ।। ૩૫.

આ બાર દૈવ-અસુર યુદ્ધો થયા, જેમણે દેવ-દૈત્યોને વિનાશ અને જીવજાતને દુઃખ આપ્યું.

હિરણ્યકશિપૂ રાજા વર્ષાણામર્બુદં બભૌ। તથા શતસહસ્રાણિ હ્યદિકાનિ દ્વિસપ્તતિઃ । અશીતિં ચ સહસ્રાણિ ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરોઽભવત્ ।। ૩૫.

હિરણ્યકશિપુ રાજાએ એક અર્બુદ વર્ષ (સૌ મિલિયન વર્ષ) રાજ કર્યું; પછી બહેતર લાખ અને એસી હજાર વર્ષ સુધી ત્રણેય લોકનો સ્વામી રહ્યો.

પર્યાયે તસ્ય રાજાઽનુ બલિર્વર્ષાર્બુદં પુનઃ । ષષ્ટિં ચૈવ સહસ્રાણિ ત્રિંશતં નિયુતાનિ ચ ।। ૩૫.

પછી ક્રમશઃ બલિ રાજા બન્યો અને તેણે પણ એક અર્બુદ વર્ષ, પછી સાઠ હજાર અને ત્રીસ લાખ વર્ષ રાજ કર્યું.