વાયુપુરાણમ્

ભયાદ્યથા મહાબાહુર્જાતઃ કૃષ્ણો વિવાસિતઃ। તથા ચ ગોષુ ગોવિન્દઃ સંવૃદ્ધ- પુરુષોત્તમઃ ।। ૩૪.

ભયના કારણે, મહાબાહુ કૃષ્ણ જન્મતાની સાથે જ દૂર મોકલાયા; એ રીતે ગોવિંદ, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, ગાયોમાં ઉછેરાયા.

ઉક્તં હિ કિલ દેવક્યા વસુદેવસ્ય ધીમતઃ । સારથ્યં કૃતવાન્ કંસો યુવરાજસ્તદાઽભવત્ ।। ૩૪.

કહવામાં આવે છે કે દેવકી, બુદ્ધિશાળી વસુદેવની પત્ની, ક્યારેક કંસને પોતાની રથમાં બેસાડ્યો હતો; ત્યારે એ યુવરાજ હતો.

તતોઽન્તરિક્ષે વાગાસીદ્દિવ્યા ભૂતસ્ય કસ્યચિત્। કંસો યયા સદા ભીતઃ પુષ્કલા લોકસાક્ષિણી ।। ૩૪.

પછી આકાશમાં કોઈ દિવ્ય જીવની વાણી સંભળાઈ; કંસ હંમેશા એથી ડરતો, એ શક્તિશાળી અને બધા લોકોએ સાંભળેલી હતી.

યામેતાં વહસે કંસ રથેન પરકારણાત્। અસ્યા યઃ સપ્તમો ગર્ભઃ સ તે મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ।। ૩૪.

કંસ, તું આ રથ ચલાવીને એ સ્ત્રીને બીજાના હિત માટે લઈ જઈ રહ્યો છે; એના સાતમા ગર્ભથી તારો અંત થશે.

તાં શ્રુત્વા વ્યથિતો વાણીં તદા કંસો વૃથામતિઃ। નિષ્ક્રમ્ય ખડ્ગં તાં કન્યાં હન્તુકામોઽભવત્તદા ।। ૩૪.

એ વાત સાંભળીને કંસ ગભરાઈ ગયો, અને મૂર્ખતાથી તલવાર લઈને એ કન્યાને મારવા નીકળી પડ્યો.

તમુવાચ મહાબાહુર્વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્। ઉગ્રસેનાત્મજં કંસં સૌહૃદાત્પ્રણયેન ચ ।। ૩૪.

વીર અને પરાક્રમી વસુદેવએ ઉગ્રસેનના પુત્ર કંસને મિત્રતા અને પ્રેમથી કહ્યું.

નસ્ત્રિયં ક્ષત્રિયો જાતુ હન્તુમર્હતિ કશ્ચન। ઉપાયઃ પરિદૃષ્ટોઽત્ર મયા યાદવનન્દન ।। ૩૪.

કોઈ ક્ષત્રિય સ્ત્રીને ક્યારેય મારવા યોગ્ય નથી; યાદવોના આનંદ, હું અહીં એક ઉપાય શોધ્યો છે.

યોઽસ્યાઃ સમ્ભવતે ગર્ભઃ સપ્તમઃ પૃથિવી પતે। તમહન્તે પ્રયચ્છામિ તત્ર કુર્ય્યા યથાક્રમમ્ ।। ૩૪.

પૃથ્વીના સ્વામી, એના સાતમા ગર્ભને હું તને સોંપી દઈશ; પછી તું જે યોગ્ય સમજીએ તે કર.

ત્વં ત્વિદાનીં યથેષ્ટત્વં વર્તેથા ભૂરિદક્ષિણ। સર્વાનસ્યાસ્તુ વૈ ગર્ભાન્ સત્યં નેષ્યામિ તે વશમ્ ।। ૩૪.

હવે, દયાળુ, તું મનગમતું વર્ત; એના બધા ગર્ભ તારા અધિકારમાં આવશે, હું સાચે જ તને સોંપી દઈશ.

એવં મિથ્યા નરશ્રેષ્ઠ વાગેષા ન ભવિષ્યતિ। એવમુક્તોઽનુનીતઃ સ જગ્રાહ તનયાંસ્તદા ।। ૩૪.

માણસોમાં શ્રેષ્ઠ, આ વાત ખોટી નહીં પડે; આમ કહીને અને સમજાવીને, એ વખતે કંસે કન્યાને લઈ ગયો.

વસુદેવશ્ચ તાં ભાર્ય્યામવાપ્ય મુદિતોઽભવત્। કંસશ્ચાસ્યાવધીત્ પુત્રાન્ પાપકર્મ્મા વૃથામતિઃ ।। ૩૪.

વસુદેવએ પોતાની પત્નીને મેળવી આનંદિત થયો; કંસ, પાપી અને મૂર્ખ, એના પુત્રોને મારી નાખ્યા.

ઋષય ઊચુઃ ।। ક એષ વસુદેવશ્ચ દેવકી ચ યશસ્વિની। નન્દગોપસ્તુ કસ્ત્વેષ યશોદા ચ મહાયશાઃ। યો વિષ્ણું જનયામાસ યા ચૈનં ચાભ્યવર્દ્ધયત્ ।। ૩૪.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: આ વસુદેવ કોણ છે અને યશસ્વી દેવકી કોણ છે? નંદગોપ કોણ છે અને મહાયશસ્વી યશોદા કોણ છે, જેમણે વિષ્ણુને જન્મ આપ્યો અને ઉછેર્યો?

સૂત ઊવાચ।। પુરુષાઃ કશ્યપસ્યાસન્નાદિત્યાસ્તુ સ્ત્રિયાસ્તથા। અથ કામાન્ મહાબાહુર્દેવક્યાઃ સમવર્દ્ધયત્ ।। ૩૪.

સૂતાએ કહ્યું: પુરુષો કશ્યપના વંશના હતા, અને સ્ત્રીઓ આદિત્યના વંશની હતી; પછી ઇચ્છાથી મહાબલી દેવકી દ્વારા ઉછેરાયો.

અચરત્ સ મહીં દેવઃ પ્રવિષ્ટો માનુષીં તનુમ્। મોહયન્ સર્વભૂતાનિ યોગાત્મા યોગમાયયા ।। ૩૪.

એ દેવ મનુષ્ય શરીરમાં પૃથ્વી પર ફર્યો, યોગશક્તિ અને માયાથી બધા જીવોને મોહમાં મૂક્યો.

નષ્ટે ધર્મ્મે તદા જજ્ઞે વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલે સ્વયમ્। કર્તું ધર્મ્મવ્યવસ્થાનમસુરાણાં પ્રણાશનમ્ ।। ૩૪.

ધર્મ નષ્ટ થયો ત્યારે, વિષ્ણુ વૃષ્ણિ કુળમાં જન્મ્યો, ધર્મની સ્થાપના અને અસુરોના વિનાશ માટે.

આહૃતા રુક્મિણી કન્યા સત્યા નગ્નજિતસ્તદા। સાત્રાજિતી સત્યભામા જામ્બવત્યપિ રોહિણી ।। ૩૪.

રુક્મિણી કન્યાની રીતે લાવવામાં આવી, અને સત્યા, નગ્નજિતની પુત્રી, સત્રાજિતી, સત્યભામા, જાંબવતી અને રોહિણી પણ.

શૈબ્યા સુદેવી માદ્રી ચ સુશીલા નામ ચાપરા। કાલિન્દી મિત્રવિન્દા ચ લક્ષ્મણા જાલવાસિની ।। ૩૪.

શૈબ્યા, સુદેવી, માદ્રી અને એક સુશીલા નામની, કાલિન્દી, મિત્રવિંદા, લક્ષ્મણા અને જાલવાસિની.

એવમાદીનિ દેવાનાં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ। ચતુર્દ્દશ તુ યે પ્રોક્તા ગણાશ્ચાપ્સરસાં દિવિ । વિચિન્ત્ય દેવૈઃ શક્રેણ વિશિષ્ટાસ્ત્વિહ પ્રેષિતાઃ ।। ૩૪.

આ રીતે, સોળ હજાર દેવીઓ અને ચૌદ ગ્રુપ અપ્સરાઓ, દેવો અને ઇન્દ્ર દ્વારા ખાસ કરીને અહીં મોકલવામાં આવી.

પત્ન્યર્થં વાસુદેવસ્ય ઉત્પન્ના રાજવેશ્મસુ। એતાઃ પત્ન્યો મહાભાગા વિંષ્વક્સેનસ્ય વિશ્રુતાઃ ।। ૩૪.

વાસુદેવ માટે પત્ની તરીકે, એ રાજમહેલોમાં જન્મી; આ વિંષ્વક્ષેનાની મહાભાગ્યવંતી અને પ્રસિદ્ધ પત્નીઓ છે.

પ્રદ્યુમ્નશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સુદેષ્ણઃ શરભસ્તથા। ચારુશ્ચ ચારુભદ્રશ્ચ ભદ્રચારુસ્તથાઽપરઃ ।। ૩૪.

પ્રદ્યુમ્ન, ચારુદેષ્ણ, સુદેષ્ણ, શરભ, ચારુ, ચારુભદ્ર અને બીજો ભદ્રચારુ નામે.

ચારુવિન્ધ્યશ્ચ રુક્મિણ્યાં કન્યા ચારુમતી તથા। સાનુર્ભાનુસ્તથાક્ષશ્ચ રોહિતો મન્ત્રયસ્તથા ।। ૩૪.

રુક્મિણીમાં જન્મેલો ચારુવિંધ્ય અને પુત્રી ચારુમતી; સાનુ, ભાનુ, અક્ષ, રોહિત અને મંત્રય.

જરાન્ધકસ્તામ્રવક્ષા ભૌમરિશ્ચ જરન્ધમઃ। ચતસ્રો જજ્ઞિરે તેષાં સ્વસારો ગરુડધ્વજાત્ ।। ૩૪.

જરાંધક, તામ્રવક્ષ, ભૌમરી અને જરાંધમ—આ ચાર બહેનો ગરુડધ્વજથી જન્મેલી હતી.

ભાનુર્ભૌમરિકા ચૈવ તામ્રપર્ણી જરન્ધમા। સત્યભામાસુતાનેતાઞ્જામ્બવત્યાઃ પ્રજાઃ શ્રૃણુ ।। ૩૪.

ભાનુ, ભૌમરિકા, તામ્રપર્ણી અને જરાંધમા—આ સત્યભામાના પુત્રો છે; હવે જાંબવતીના સંતાનો સાંભળો.

ભદ્રશ્ચ ભદ્રગુપ્તશ્ચ ભદ્રવિન્દ્રસ્તથૈવ ચ। સપ્તબાહુશ્ચ વિખ્યાતઃ કન્યા ભદ્રાવતી તથા। સમ્બોધની ચ વિખ્યાતા જ્ઞેયા જામ્બવતીસુતાઃ ।। ૩૪.

ભદ્ર, ભદ્રગુપ્ત, ભદ્રવિન્દ્ર અને પ્રસિદ્ધ સપ્તબાહુ; અને કન્યા ભદ્રાવતી તથા પ્રસિદ્ધ સંબોધની—આ બધા જાંબવતીના સંતાન છે.

સંગ્રામજિચ્ચ શતજિત્ ત ન ચ સહસ્રજિત્। એતે પુત્રાઃ સુદેવ્યાશ્ચ વિષ્વક્સેનસ્ય કીર્ત્તિતાઃ ।। ૩૪.

સંગ્રામજિત, શતજિત અને સહસ્રજિત—આ સુદેવી અને વિશ્વક્સેનના પુત્રો કહેવાય છે.

વૃકો વૃકાશ્વો વૃકજિદ્વૃજિની ચ સુરાઙ્ગના। મિત્રબાહુઃ સુનીથશ્ચ નાગ્નજિત્યાઃ પ્રજાસ્ત્વિહ ।। ૩૪.

વૃક, વૃકાશ્વ, વૃકજિત અને સ્વર્ગની સ્ત્રી વૃજિની; મિત્રબાહુ અને સુનીથ—આ બધા નાગ્નજિતીના સંતાન છે.

એવમાદીનિ પુત્રાણાં સહ સ્રાણિ નિબોધત। પ્રયુતન્તુ સમાખ્યાતં વાસુદેવસ્ય યે સુતાઃ ।। ૩૪.

આ રીતે બધા પુત્રો અને તેમના વંશને સમજી લો; વાસુદેવના પુત્રોની સંખ્યા પણ કહી દેવામાં આવી છે.

અયુતાનિ તથાષ્ટૌ ચ શૂરા રણવિશારદાઃ। જનાર્દનસ્ય વંશો વઃ કીર્ત્તિતોઽયં યથાતથમ્ ।। ૩૪.

આઠ લાખ શૂરવીર અને યુદ્ધકુશળ પુત્રો પણ હતા; આ રીતે જનાર્દનના વંશનો સાચો વર્ણન તમને કરવામાં આવ્યો છે.

બૃહતી નર્તકોન્નેયી સુનયે સઙ્ગતા તથા । કન્યા સા બૃહદુચ્છસ્ય શૌનેયસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૩૪.

બૃહતી, નૃત્યકન્યા, સુનયા અને સંગતા—આ ચાર કન્યાઓ મહાત્મા બૃહદુચ્છના પુત્રી હતી.