વાયુપુરાણમ્

યયાતિવંશજસ્યાથ વસુદેવસ્ય ધીમતઃ। કુલં પુણ્યં યતઃ કર્મ ભેજે નારાયણઃ પ્રભુઃ ।। ૩૪.

પછી યયાતિ વંશના ધીર્માન વસુદેવના પવિત્ર કુળને, તેના પુણ્યના કારણે, નારાયણ સ્વામીયે પોતાના કાર્ય માટે પસંદ કર્યું.

સાગરાઃ સમકમ્પન્ત ચેલુશ્ચ ધરણીધરાઃ। જજ્વલુશ્ચાગ્નિહોત્રાણિ જાયમાને જનાર્દને ।। ૩૪.

સાગર ધ્રૂજ્યા, પર્વતો કાંપ્યા અને અગ્નિહોત્રો તેજથી જલ્યા, જનાર્દનના જન્મ સમયે.

શિવાશ્ચ પ્રવવુર્વાતાઃ પ્રશાન્તિમભવદ્રજઃ। જ્યોતીંષ્યભ્યધિકં રેજુર્જાયમાને જનાર્દને ।। ૩૪.

શુભ પવન વહ્યા, ધૂળ શાંત થઈ, અને દીવો વધુ તેજથી ચમક્યા, જનાર્દનના જન્મ સમયે.

અભિજિન્નામ નક્ષત્રં જયન્તી નામ શર્વરી। મુહૂર્ત્તો વિજયો નામ યત્ર જાતો જનાર્દનઃ ।। ૩૪.

અભિજિત નામનું નક્ષત્ર, જયંતી નામની રાત્રિ અને વિજય નામનો મુહૂર્ત — એ સમયે જનાર્દનનો જન્મ થયો.

અવ્યક્તઃ શાશ્વતઃ કૃષ્ણો હરિર્નારાયણઃ પ્રભુઃ। જાયતે સ્મૈવ ભગવાન્ નયનૈર્મોહયન્ પ્રજાઃ ।। ૩૪.

કૃષ્ણ, શાશ્વત, અવ્યક્ત, હરી, નારાયણ સ્વામી, ખરેખર જન્મ્યા, અને પોતાના રૂપથી પ્રજાને મોહિત કર્યા.

આકાશાત્ પુષ્પવૃષ્ટીશ્ચ વવર્ષ ત્રિદશેશ્વરઃ। ગીર્ભિર્મઙ્ગલયુક્તાભિઃ સ્તુવન્તો મધુસૂદનમ્। મહર્ષયઃ સગન્ધર્વા ઉપતસ્થુઃ સહસ્રશઃ ।। ૩૪.

આકાશમાંથી દેવોના સ્વામી ફૂલની વરસાદ વરસાવ્યા; હજારો મહર્ષિ અને ગંધર્વો શુભ ગીતો ગાઈને મધુસૂદનને સન્માન આપ્યા.

વસુદેવસ્તુ તં રાત્રૌ જાતં પુત્રમધોક્ષજમ્। શ્રીવત્સલક્ષણં દૃષ્ટ્વા દિવિ દિવ્યૈઃ સુલક્ષણૈઃ। ઉવાચ વસુદેવઃ સ્વં રૂપં સંહર વૈ પ્રભો ।। ૩૪.

વસુદેવએ રાત્રે જન્મેલા પોતાના પુત્ર, અદભૂત ચિહ્નો અને શ્રીવત્સના લક્ષણો ધરાવનારને જોઈને કહ્યું: 'પ્રભુ, તમારું સ્વરૂપ પાછું ખેંચો.'

ભીતોઽહં કંસતસ્તાત એતદેવ બ્રવીમ્યહમ્। મમ પુત્રા હતાસ્તેન જ્યેષ્ઠાસ્તેઽદ્ભુતદર્શનાઃ ।। ૩૪.

પિતાજી, હું કંસથી ડરું છું; એટલું જ કહું છું. મારા મોટા પુત્રો, અદભૂત દેખાવ ધરાવતા, એણે મારી નાખ્યા છે.

વસુદેવવચઃ શ્રુત્વા રૂપં સ હૃતવાન્ પ્રભુઃ। અનુજ્ઞાતઃ પિતા ત્વેનં નન્દગોપગૃહં ગતઃ। ઉગ્રસેનમતે તિષ્ઠન્ યશોદાયૈ તદા દદૌ ।। ૩૪.

વસુદેવના શબ્દો સાંભળીને પ્રભુએ પોતાનું સ્વરૂપ પાછું ખેંચ્યું; પિતાની મંજૂરીથી તે નંદગોપના ઘરમાં ગયો અને ઉગ્રસેનની સલાહ પ્રમાણે યશોદાને આપ્યો.

તુલ્યકાલન્તુ ગર્ભિણ્યૌ યશોદા દેવકી તથા। યશોદા નન્દગોપસ્ય પત્ની સા નન્દગોપતેઃ ।। ૩૪.

એક જ સમયે યશોદા અને દેવકી બંને ગર્ભવતી હતી; યશોદા નંદગોપની પત્ની હતી, જે ગોપોના સ્વામી છે.

યામેવ રજનીં કૃષ્ણો જજ્ઞે વૃષ્ણિકુલપ્રભુઃ। તામેવ રજનીં કન્યાં યશોદાપિ વ્યજાયત ।। ૩૪.

જે રાત્રે વૃષ્ણી કુળના સ્વામી કૃષ્ણ જન્મ્યા, એ જ રાત્રે યશોદાએ પણ એક દીકરીને જન્મ આપ્યો.

તં જાતં રક્ષમાણસ્તુ વસુદેવો મહાયશાઃ। પ્રાદાત્ પુત્રં યશોદાયૈ કન્યાન્તુ જગૃહે સ્વયમ્ ।। ૩૪.

મહાન યશ ધરાવનાર વસુદેવએ જન્મેલા બાળકની રક્ષા કરી, પુત્રને યશોદાને આપ્યો અને પોતે દીકરીને લઇ લીધો.

દત્ત્વૈનં નન્દગોપસ્ય રક્ષમામિતિ ચાબ્રવીત્। સુતસ્તે સર્વ્વકલ્યાણો યાદવાનાં ભવિષ્યતિ। અયં સ ગર્ભો દેવક્યા અસ્મત્ક્લેશાન્ હનિષ્યતિ ।। ૩૪.

તેને નંદગોપને આપીને કહ્યું: 'આની રક્ષા કર. તારો પુત્ર સર્વ રીતે શુભ છે, યાદવોમાં તેજસ્વી બનશે. આ દેવકીનો ગર્ભ છે, જે આપણાં દુ:ખ દૂર કરશે.'

ઉગ્રસેનાત્મજાયાઞ્ચ કન્યામાનકદુન્દુભેઃ। નિવેદયામાસ તદા કન્યેતિ શુભલક્ષણા ।। ૩૪.

પછી અનકદુંદુભીએ ઉગ્રસેનની પત્નીની દીકરીને રજૂ કરી, અને કહ્યું કે આ શુભ લક્ષણો ધરાવતી કન્યા છે.

સ્વાસાયાં તનયં કંસો જાતં નૈવાવધારયત્। અથ તામપિ દુષ્ટાત્મા હ્યુત્સસર્જ મુદાન્વિતઃ ।। ૩૪.

કંસે સમજ્યું નહીં કે પોતાની પત્નીએ પુત્રને જન્મ આપ્યો છે; પછી એ દુષ્ટ હૃદયવાળા આનંદથી કન્યાને પણ મુક્ત કરી.

હતા વૈ યા યદા કન્યા જપત્યેષ વૃથામતિઃ। કન્યા સા વવૃધે તત્ર વૃષ્ણિસદ્મનિ પૂજિતા ।। ૩૪.

એણે વિચાર્યું કે કન્યા મરી ગઈ, પણ એ બચી ગઈ; એ કન્યા વૃષ્ણી પરિવારના ઘરમાં સન્માનિત થઈ અને ત્યાં મોટી થઈ.

પુત્રવત્પરિપાલ્યન્તો દેવા દેવાન્ યથા તદા । તામેવ વિધિનોત્પન્નામાહુઃ કન્યાં પ્રજાપતિમ્ ।। ૩૪.

એને પુત્રની જેમ જ સંભાળવામાં આવી, જેમ દેવો દેવીની સંભાળ કરે; વિધિ પ્રમાણે જન્મેલી એ કન્યાને પ્રજાપતિની દીકરી કહેવાઈ.

એકાદશા તુ જજ્ઞે વૈ રક્ષાર્થં કેશવસ્ય હ। તાં વૈ સર્વે સુમનસઃ પૂજયિષ્યન્તિ યાદવાઃ। દેવદેવો દિવ્યવપુઃ કૃષ્ણઃ સંરક્ષિતોઽનયા ।। ૩૪.

કેશવની રક્ષા માટે અગિયાર જન્મ્યા; બધા યાદવો આનંદપૂર્વક એનું પૂજન કરતા. દેવોના દેવ, દિવ્ય સ્વરૂપ ધરાવનાર કૃષ્ણ એના દ્વારા રક્ષિત થયો.

ઋષય ઊચુઃ ।। કિમર્થં વસુદેવસ્ય ભોજઃ કંસો નરાધિપઃ। જઘાન પુત્રાન્ બાલાન્ વૈ તન્નો વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ।। ૩૪.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: 'કંસ, ભોજ રાજા, વસુદેવના પુત્રો અને બાળકોને શા માટે મારી નાખ્યા? કૃપા કરીને એનું કારણ કહો.'

સૂત ઉવાચ।। શ્રૃણુધ્વં વૈ યથા કંસઃ પુત્રાનાનકદુન્દુભેઃ। જાતાઞ્જાતાઞ્ચિશૂન્ સર્વ્વાન્ નિષ્પિપેષ વૃથામતિઃ ।। ૩૪.

સૂતાએ કહ્યું: 'સાંભળો, કેવી રીતે કંસે અનકદુંદુભીના જન્મેલા દરેક પુત્રોને, એક પછી એક, નિષ્ફળ મનથી કચડી નાખ્યા.'

ભયાદ્યથા મહાબાહુર્જાતઃ કૃષ્ણો વિવાસિતઃ। તથા ચ ગોષુ ગોવિન્દઃ સંવૃદ્ધ- પુરુષોત્તમઃ ।। ૩૪.

ભયના કારણે, મહાબાહુ કૃષ્ણ જન્મતાની સાથે જ દૂર મોકલાયા; એ રીતે ગોવિંદ, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, ગાયોમાં ઉછેરાયા.

ઉક્તં હિ કિલ દેવક્યા વસુદેવસ્ય ધીમતઃ । સારથ્યં કૃતવાન્ કંસો યુવરાજસ્તદાઽભવત્ ।। ૩૪.

કહવામાં આવે છે કે દેવકી, બુદ્ધિશાળી વસુદેવની પત્ની, ક્યારેક કંસને પોતાની રથમાં બેસાડ્યો હતો; ત્યારે એ યુવરાજ હતો.

તતોઽન્તરિક્ષે વાગાસીદ્દિવ્યા ભૂતસ્ય કસ્યચિત્। કંસો યયા સદા ભીતઃ પુષ્કલા લોકસાક્ષિણી ।। ૩૪.

પછી આકાશમાં કોઈ દિવ્ય જીવની વાણી સંભળાઈ; કંસ હંમેશા એથી ડરતો, એ શક્તિશાળી અને બધા લોકોએ સાંભળેલી હતી.

યામેતાં વહસે કંસ રથેન પરકારણાત્। અસ્યા યઃ સપ્તમો ગર્ભઃ સ તે મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ।। ૩૪.

કંસ, તું આ રથ ચલાવીને એ સ્ત્રીને બીજાના હિત માટે લઈ જઈ રહ્યો છે; એના સાતમા ગર્ભથી તારો અંત થશે.

તાં શ્રુત્વા વ્યથિતો વાણીં તદા કંસો વૃથામતિઃ। નિષ્ક્રમ્ય ખડ્ગં તાં કન્યાં હન્તુકામોઽભવત્તદા ।। ૩૪.

એ વાત સાંભળીને કંસ ગભરાઈ ગયો, અને મૂર્ખતાથી તલવાર લઈને એ કન્યાને મારવા નીકળી પડ્યો.

તમુવાચ મહાબાહુર્વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્। ઉગ્રસેનાત્મજં કંસં સૌહૃદાત્પ્રણયેન ચ ।। ૩૪.

વીર અને પરાક્રમી વસુદેવએ ઉગ્રસેનના પુત્ર કંસને મિત્રતા અને પ્રેમથી કહ્યું.

નસ્ત્રિયં ક્ષત્રિયો જાતુ હન્તુમર્હતિ કશ્ચન। ઉપાયઃ પરિદૃષ્ટોઽત્ર મયા યાદવનન્દન ।। ૩૪.

કોઈ ક્ષત્રિય સ્ત્રીને ક્યારેય મારવા યોગ્ય નથી; યાદવોના આનંદ, હું અહીં એક ઉપાય શોધ્યો છે.

યોઽસ્યાઃ સમ્ભવતે ગર્ભઃ સપ્તમઃ પૃથિવી પતે। તમહન્તે પ્રયચ્છામિ તત્ર કુર્ય્યા યથાક્રમમ્ ।। ૩૪.

પૃથ્વીના સ્વામી, એના સાતમા ગર્ભને હું તને સોંપી દઈશ; પછી તું જે યોગ્ય સમજીએ તે કર.

ત્વં ત્વિદાનીં યથેષ્ટત્વં વર્તેથા ભૂરિદક્ષિણ। સર્વાનસ્યાસ્તુ વૈ ગર્ભાન્ સત્યં નેષ્યામિ તે વશમ્ ।। ૩૪.

હવે, દયાળુ, તું મનગમતું વર્ત; એના બધા ગર્ભ તારા અધિકારમાં આવશે, હું સાચે જ તને સોંપી દઈશ.