વાયુપુરાણમ્

ગણ્ડૂષાયાનપત્યાય કૃષ્ણસ્તુષ્ટોઽદદત્ સુતૌ। ચારુદેષ્ણઞ્ચ સામ્બઞ્ચ કૃતાસ્ત્રૌ શસ્તલક્ષણૌ ।। ૩૪.

ગંડૂષા સંતાનવિહિન હતી, તો કૃષ્ણ પ્રસન્ન થઈને બે પુત્ર આપ્યા: ચારુદેષ્ન અને સામ્બ, બંને શસ્ત્રમાં નિપુણ અને શુભ લક્ષણ ધરાવતા.

તન્તિજસ્તન્તિમાલશ્ચ સ્વપુત્રૌ કનકસ્ય તુ। વસ્તાવનેસ્ત્વપુત્રાય વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્। સૌતિર્દદૌ સુતં વીરં શૌરિં કૌશિકમેવ ચ ।। ૩૪.

તંતિજ અને તંતિમાલા કનકાના પોતાના પુત્ર હતા; વસ્તાવન સંતાનવિહિન હતો, તો પ્રતાપી વસુદેવે તેને દત્તકપુત્ર તરીકે શૌરી અને કૌશિક આપ્યા.

તપાશ્ચ કોધનુશ્ચૈવ વિરજાઃ શ્યામસૃઞ્જિમૌ। અનપત્યોઽભવચ્છ્યામઃ શ્યામકસ્તુ વનં યયૌ। જુગુપ્સમાનો ભોજત્વં રાજર્ષિત્વમવાપ્નુયાત્ ।। ૩૪.

તપા, કોધનુ, વિરજા અને શ્યામસૃન્જિનો જન્મ થયો; શ્યામ સંતાનવિહિન રહ્યો, અને શ્યામક વનમાં ગયો, ભોજપદથી દૂર રહ્યો, છતાં રાજર્ષિ બન્યો.

ય ઇદં જન્મ કૃષ્ણસ્ય પઠતે નિયતવ્રતઃ। શ્રાવયેદ્બ્રાહ્મણઞ્ચાપિ સુમહત્સુખમાપ્નુયાત્ ।। ૩૪.

જે કોઈ નિયમિત વ્રતથી કૃષ્ણનો જન્મ વાંચે છે, અથવા બ્રાહ્મણને સંભળાવે છે, તે બહુ સુખ પામે છે.

દેવદેવો મહાતેજાઃ પૂર્વ્વં કૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ । વિહારાર્થં મનુષ્યેષુ જજ્ઞે નારાયણઃ પ્રભુઃ ।। ૩૪.

દેવોના દેવ, મહાતેજસ્વી કૃષ્ણ, પહેલાં પ્રજાપતિ હતા; મનુષ્યોમાં વિહાર માટે, નારાયણ સ્વયં જન્મ્યા.

દેવક્યાં વસુદેવેન તપસા પુષ્કરેક્ષણઃ। ચતુર્બાહુઃ સ વિજ્ઞેયો દિવ્યરૂપઃ શ્રિયાન્વિતઃ ।। ૩૪.

દેવકી અને વસુદેવના તપથી, કમળનયન, ચતુરભુજ, દિવ્ય સ્વરૂપ અને શ્રીયુક્ત, ઓળખાય છે.

પ્રકાશો ભગવાન્ યોગી કૃષ્ણો માનુષમાગતઃ। અવ્યક્તોઽવ્યક્તલિઙ્ગસ્થઃ સ એવ ભગવાન્ પ્રભુઃ ।। ૩૪.

ભગવાન યોગી કૃષ્ણ માનવ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા, છતાં અવ્યક્ત અને અવ્યક્તલિંગમાં સ્થિત, એ જ ભગવાન અને સ્વામી છે.

નારાયણો યતશ્ચક્રે પ્રભવં ચાવ્યયો હિ સઃ। દેવો નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીત્સનાતનઃ ।। ૩૪.

નારાયણમાંથી સર્જન થયું અને તે અવ્યય છે; દેવ નારાયણ બનીને, હરી સનાતન રહ્યા.

યોઽસૃજચ્ચાદિપુરુષં પુરા ચક્રે પ્રજાપતિમ્। અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દનઃ। દેવો વિષ્ણુરિતિ ખ્યાતઃ શક્રાદવરજોઽભવત્ ।। ૩૪.

જે પૂર્વે આદિપુરુષનું સર્જન કરી, તેને પ્રજાપતિ બનાવ્યો, એ અદિતિનો પુત્ર બની, યાદવનો આનંદ અને દેવ વિષ્ણુ તરીકે ઇન્દ્રનો નાના ભાઈ થયો.

પ્રસાદજં યસ્ય વિભોરદિત્યાઃ પુત્રકારણમ્। વધાર્થં સુરશત્રૂણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્ ।। ૩૪.

વિભૂના પ્રસાદથી અદિતીએ પુત્ર મેળવ્યો, દેવોના દુશ્મન — દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસ —ના વિનાશ માટે.

યયાતિવંશજસ્યાથ વસુદેવસ્ય ધીમતઃ। કુલં પુણ્યં યતઃ કર્મ ભેજે નારાયણઃ પ્રભુઃ ।। ૩૪.

પછી યયાતિ વંશના ધીર્માન વસુદેવના પવિત્ર કુળને, તેના પુણ્યના કારણે, નારાયણ સ્વામીયે પોતાના કાર્ય માટે પસંદ કર્યું.

સાગરાઃ સમકમ્પન્ત ચેલુશ્ચ ધરણીધરાઃ। જજ્વલુશ્ચાગ્નિહોત્રાણિ જાયમાને જનાર્દને ।। ૩૪.

સાગર ધ્રૂજ્યા, પર્વતો કાંપ્યા અને અગ્નિહોત્રો તેજથી જલ્યા, જનાર્દનના જન્મ સમયે.

શિવાશ્ચ પ્રવવુર્વાતાઃ પ્રશાન્તિમભવદ્રજઃ। જ્યોતીંષ્યભ્યધિકં રેજુર્જાયમાને જનાર્દને ।। ૩૪.

શુભ પવન વહ્યા, ધૂળ શાંત થઈ, અને દીવો વધુ તેજથી ચમક્યા, જનાર્દનના જન્મ સમયે.

અભિજિન્નામ નક્ષત્રં જયન્તી નામ શર્વરી। મુહૂર્ત્તો વિજયો નામ યત્ર જાતો જનાર્દનઃ ।। ૩૪.

અભિજિત નામનું નક્ષત્ર, જયંતી નામની રાત્રિ અને વિજય નામનો મુહૂર્ત — એ સમયે જનાર્દનનો જન્મ થયો.

અવ્યક્તઃ શાશ્વતઃ કૃષ્ણો હરિર્નારાયણઃ પ્રભુઃ। જાયતે સ્મૈવ ભગવાન્ નયનૈર્મોહયન્ પ્રજાઃ ।। ૩૪.

કૃષ્ણ, શાશ્વત, અવ્યક્ત, હરી, નારાયણ સ્વામી, ખરેખર જન્મ્યા, અને પોતાના રૂપથી પ્રજાને મોહિત કર્યા.

આકાશાત્ પુષ્પવૃષ્ટીશ્ચ વવર્ષ ત્રિદશેશ્વરઃ। ગીર્ભિર્મઙ્ગલયુક્તાભિઃ સ્તુવન્તો મધુસૂદનમ્। મહર્ષયઃ સગન્ધર્વા ઉપતસ્થુઃ સહસ્રશઃ ।। ૩૪.

આકાશમાંથી દેવોના સ્વામી ફૂલની વરસાદ વરસાવ્યા; હજારો મહર્ષિ અને ગંધર્વો શુભ ગીતો ગાઈને મધુસૂદનને સન્માન આપ્યા.

વસુદેવસ્તુ તં રાત્રૌ જાતં પુત્રમધોક્ષજમ્। શ્રીવત્સલક્ષણં દૃષ્ટ્વા દિવિ દિવ્યૈઃ સુલક્ષણૈઃ। ઉવાચ વસુદેવઃ સ્વં રૂપં સંહર વૈ પ્રભો ।। ૩૪.

વસુદેવએ રાત્રે જન્મેલા પોતાના પુત્ર, અદભૂત ચિહ્નો અને શ્રીવત્સના લક્ષણો ધરાવનારને જોઈને કહ્યું: 'પ્રભુ, તમારું સ્વરૂપ પાછું ખેંચો.'

ભીતોઽહં કંસતસ્તાત એતદેવ બ્રવીમ્યહમ્। મમ પુત્રા હતાસ્તેન જ્યેષ્ઠાસ્તેઽદ્ભુતદર્શનાઃ ।। ૩૪.

પિતાજી, હું કંસથી ડરું છું; એટલું જ કહું છું. મારા મોટા પુત્રો, અદભૂત દેખાવ ધરાવતા, એણે મારી નાખ્યા છે.

વસુદેવવચઃ શ્રુત્વા રૂપં સ હૃતવાન્ પ્રભુઃ। અનુજ્ઞાતઃ પિતા ત્વેનં નન્દગોપગૃહં ગતઃ। ઉગ્રસેનમતે તિષ્ઠન્ યશોદાયૈ તદા દદૌ ।। ૩૪.

વસુદેવના શબ્દો સાંભળીને પ્રભુએ પોતાનું સ્વરૂપ પાછું ખેંચ્યું; પિતાની મંજૂરીથી તે નંદગોપના ઘરમાં ગયો અને ઉગ્રસેનની સલાહ પ્રમાણે યશોદાને આપ્યો.

તુલ્યકાલન્તુ ગર્ભિણ્યૌ યશોદા દેવકી તથા। યશોદા નન્દગોપસ્ય પત્ની સા નન્દગોપતેઃ ।। ૩૪.

એક જ સમયે યશોદા અને દેવકી બંને ગર્ભવતી હતી; યશોદા નંદગોપની પત્ની હતી, જે ગોપોના સ્વામી છે.

યામેવ રજનીં કૃષ્ણો જજ્ઞે વૃષ્ણિકુલપ્રભુઃ। તામેવ રજનીં કન્યાં યશોદાપિ વ્યજાયત ।। ૩૪.

જે રાત્રે વૃષ્ણી કુળના સ્વામી કૃષ્ણ જન્મ્યા, એ જ રાત્રે યશોદાએ પણ એક દીકરીને જન્મ આપ્યો.

તં જાતં રક્ષમાણસ્તુ વસુદેવો મહાયશાઃ। પ્રાદાત્ પુત્રં યશોદાયૈ કન્યાન્તુ જગૃહે સ્વયમ્ ।। ૩૪.

મહાન યશ ધરાવનાર વસુદેવએ જન્મેલા બાળકની રક્ષા કરી, પુત્રને યશોદાને આપ્યો અને પોતે દીકરીને લઇ લીધો.

દત્ત્વૈનં નન્દગોપસ્ય રક્ષમામિતિ ચાબ્રવીત્। સુતસ્તે સર્વ્વકલ્યાણો યાદવાનાં ભવિષ્યતિ। અયં સ ગર્ભો દેવક્યા અસ્મત્ક્લેશાન્ હનિષ્યતિ ।। ૩૪.

તેને નંદગોપને આપીને કહ્યું: 'આની રક્ષા કર. તારો પુત્ર સર્વ રીતે શુભ છે, યાદવોમાં તેજસ્વી બનશે. આ દેવકીનો ગર્ભ છે, જે આપણાં દુ:ખ દૂર કરશે.'

ઉગ્રસેનાત્મજાયાઞ્ચ કન્યામાનકદુન્દુભેઃ। નિવેદયામાસ તદા કન્યેતિ શુભલક્ષણા ।। ૩૪.

પછી અનકદુંદુભીએ ઉગ્રસેનની પત્નીની દીકરીને રજૂ કરી, અને કહ્યું કે આ શુભ લક્ષણો ધરાવતી કન્યા છે.

સ્વાસાયાં તનયં કંસો જાતં નૈવાવધારયત્। અથ તામપિ દુષ્ટાત્મા હ્યુત્સસર્જ મુદાન્વિતઃ ।। ૩૪.

કંસે સમજ્યું નહીં કે પોતાની પત્નીએ પુત્રને જન્મ આપ્યો છે; પછી એ દુષ્ટ હૃદયવાળા આનંદથી કન્યાને પણ મુક્ત કરી.

હતા વૈ યા યદા કન્યા જપત્યેષ વૃથામતિઃ। કન્યા સા વવૃધે તત્ર વૃષ્ણિસદ્મનિ પૂજિતા ।। ૩૪.

એણે વિચાર્યું કે કન્યા મરી ગઈ, પણ એ બચી ગઈ; એ કન્યા વૃષ્ણી પરિવારના ઘરમાં સન્માનિત થઈ અને ત્યાં મોટી થઈ.

પુત્રવત્પરિપાલ્યન્તો દેવા દેવાન્ યથા તદા । તામેવ વિધિનોત્પન્નામાહુઃ કન્યાં પ્રજાપતિમ્ ।। ૩૪.

એને પુત્રની જેમ જ સંભાળવામાં આવી, જેમ દેવો દેવીની સંભાળ કરે; વિધિ પ્રમાણે જન્મેલી એ કન્યાને પ્રજાપતિની દીકરી કહેવાઈ.

એકાદશા તુ જજ્ઞે વૈ રક્ષાર્થં કેશવસ્ય હ। તાં વૈ સર્વે સુમનસઃ પૂજયિષ્યન્તિ યાદવાઃ। દેવદેવો દિવ્યવપુઃ કૃષ્ણઃ સંરક્ષિતોઽનયા ।। ૩૪.

કેશવની રક્ષા માટે અગિયાર જન્મ્યા; બધા યાદવો આનંદપૂર્વક એનું પૂજન કરતા. દેવોના દેવ, દિવ્ય સ્વરૂપ ધરાવનાર કૃષ્ણ એના દ્વારા રક્ષિત થયો.

ઋષય ઊચુઃ ।। કિમર્થં વસુદેવસ્ય ભોજઃ કંસો નરાધિપઃ। જઘાન પુત્રાન્ બાલાન્ વૈ તન્નો વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ।। ૩૪.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: 'કંસ, ભોજ રાજા, વસુદેવના પુત્રો અને બાળકોને શા માટે મારી નાખ્યા? કૃપા કરીને એનું કારણ કહો.'