વાયુપુરાણમ્

ભદ્રબાહુર્ભદ્રરથો ભદ્રકલ્પસ્તથૈવ ચ। સુપાર્શ્વકઃ કીર્ત્તિમાંશ્ચ રોહિતાશ્વશ્ચ ભદ્રજઃ ।। ૩૪.

ભદ્રબાહુ, ભદ્રરથ, ભદ્રકલ્પ, સુપાર્શ્વક, કીર્તિમાન, રોહિતાશ્વ અને ભદ્રજ પણ છે.

દુર્મ્મદશ્ચાભિભૂતશ્ચ રોહિણ્યાઃ કુલજાઃ સ્મૃતાઃ । નન્દોપનન્તદૌ મિત્રશ્ચ કુક્ષિમિત્રસ્તથાચલઃ ।। ૩૪.

દુર્મદ અને અભિભૂત રોહિણીના વંશમાં જન્મેલા પુત્રો કહેવાય છે; નંદ, ઉપનંદ, મિત્ર, કુક્ષિમિત્ર અને અચલ પણ તેમાં આવે છે.

ચિત્રોપ ચિત્રે કન્યે ચ સ્થિતઃ પુષ્ટિરથાપરઃ। મદિરાયાઃ સુતા હ્યેતે સુદેવોઽથ વિજજ્ઞિરે ।। ૩૪.

ચિત્રોપા અને ચિત્ર પુત્ર તરીકે સ્થિર છે, પુષ્ટિ પણ એક છે; આ બધા મદિરાની પુત્રો છે, અને સુદેવ પણ જન્મ્યો હતો.

ઉપબિમ્બોઽથ બિમ્બશ્ચ સત્ત્વદન્તમહૌજસૌ। ચત્વાર એતે વિખ્યાતા ભદ્રાપુત્રા મહાબલાઃ ।। ૩૪.

ઉપબિંબ, બિંબ, સત્વદંત અને મહૌજસ—આ ચાર મહાબળવાન ભદ્રાના પ્રસિદ્ધ પુત્રો છે.

વૈશાખ્યાં સમદાચ્છૌરિઃ પુત્રં કૌશિકમુત્તમમ્। દેવક્યાં જજ્ઞિરે શૌરિઃ સુષેણઃ કીર્તિમાનપિ ।। ૩૪.

વૈશાખીમાં સમદ અને શૌરીએ ઉત્તમ પુત્ર કૌશિકને જન્મ આપ્યો; દેવકીમાંથી શૌરીએ સુષેણ નામનો પ્રસિદ્ધ પુત્ર જન્માવ્યો.

તદયો ભદ્રસેનશ્ચ યજુદાયશ્ચ પઞ્ચમઃ। ષષ્ઠો ભદ્રવિદેકશ્ચ કંસઃ સર્વાઞ્જઘાન તાન્ ।। ૩૪.

તદય, ભદ્રસેન, યજુદાય પાંચમો, ભદ્રવિદેક છઠ્ઠો; કમ્સે એ બધા પુત્રોને માર્યા.

અથ તસ્યામવસ્થાયામાયુષ્માન્ સંબભૂવ હ। લોક નાથઃ પુનર્વિષ્ણુઃ પૂર્વકૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ ।। ૩૪.

પછી એ સમયે દીર્ઘાયુ ભગવાન વિષ્ણુ, પૂર્વ કૃષ્ણ, પ્રજાપતિ ફરીથી જન્મ્યા.

અનુજાતાઽભવત્ કૃષ્ણા સુભદ્રા ભદ્રભાષિણી। કૃષ્ણા સુભદ્રેતિ પુનર્વ્યાખ્યાતા વૃષ્ણિનન્દિની ।। ૩૪.

કૃષ્ણાની બહેન તરીકે સુભદ્રા, ભદ્રભાષિણી જન્મી; કૃષ્ણા, સુભદ્રા તરીકે ઓળખાય છે અને વૃષ્ણિ વંશની આનંદરૂપ છે.

સુભદ્રાયાં રથી પાર્થાદભિમન્યુરજાયત। વસુદેવસ્ય ભાર્યાસુ મહાભાગાસુ સપ્તસુ। યે પુત્રા જજ્ઞિરેશૂરા નામતસ્તાન્નિબોધત ।। ૩૪.

સુભદ્રામાંથી રથયોય પાર્થે અભિમન્યુને જન્માવ્યો; વસુદેવની સાત મહાભાગ્યવંતી પત્નીઓમાંથી જન્મેલા શૂરવીર પુત્રોના નામ સાંભળો.

અતોઽસ્ય સહ દેવાયાં શૂરો જજ્ઞેઽભયાસખઃ। શાર્ઙ્ગદેવાજનત્તમ્બું શૌરી જજ્ઞે કુલોદ્વહમ્ ।। ૩૪.

દેવામાંથી શૂરાએ અભયાસખને જન્માવ્યો; શારંગદેવે તંબુને અને શૌરીએ કુલોદ્વહને જન્માવ્યો.

ઉપસઙ્ગં વસુઞ્ચાપિ તનયૌ દેવરક્ષિતૌ। એવં દશ સુતાસ્તસ્ય કંસસ્તાનપ્યઘાતયત્ ।। ૩૪.

ઉપસંગ અને વસુ, દેવો દ્વારા રક્ષિત પુત્રો પણ જન્મ્યા; કમ્સે એ દસ પુત્રોને પણ માર્યા.

વિજયં રોજનઞ્ચૈવ વર્દ્ધમાનં તથૈવ ચ। એતાન્ સર્વ્વાન્ મહાભાગાનુપદેવા વ્યજાયત ।। ૩૪.

વિજય, રોજન અને વર્ધમાન—આ મહાભાગ્યવંતી પુત્રો ઉપદેવામાંથી જન્મ્યા.

સ્વગાહવં મહાત્માનં વૃક દેવી ત્વજાયત । આગાહી ચ સ્વસા ચૈવ સુરૂપા શિશિરાયિણી ।। ૩૪.

વૃકદેવીમાંથી મહાત્મા સ્વગાહવ જન્મ્યા; આગાહી, સવસા, સુરૂપા અને શિશિરાયિણી પણ જન્મી.

સપ્તમં દેવકીપુત્રં સુનાસા સુષુવે ભુવમ્। ગવેષણં મહાભાગં સઙ્ગ્રામે ચિત્ર યોધિનમ્ ।। ૩૪.

દેવકીનો સાતમો પુત્ર સુનાસા ધરા પર જન્મ્યો; ગવેષણ મહાભાગ્યવંત અને યુદ્ધમાં વિશિષ્ટ યોદ્ધા હતો.

શ્રાદ્ધદેવં પુરા યેન વને વિરચિતા દ્વિજાઃ। શૈબ્યાયામદદચ્છૌરિઃ પુત્રં કૌશિકમવ્યયમ્ ।। ૩૪.

શ્રાદ્ધદેવ માટે દ્વિજોએ વનમાં વિધિ કરી હતી; શૌરીએ શૈબ્યાને અવ્યય પુત્ર કૌશિક આપ્યો.

સુગન્ધી વનરાજી ચ શૌરેરાસ્તાં પરિગ્રહઃ। પુણ્ડ્રશ્ચ કપિલશ્ચૈવ વસુદેવાત્મજૌ હિ તૌ। તયો રાજાઽભવત્ પુણ્ડ્રઃ કપિલસ્તુ વનં યયો ।। ૩૪.

સુગંધિ અને વનરાજી શૌરીની પત્નીઓ હતી; પુણ્ડ્ર અને કપિલ, વસુદેવના પુત્રો, એમાંથી જન્મ્યા. પુણ્ડ્ર રાજા બન્યો, કપિલ વનમાં ગયો.

તસ્યાં સમભવદ્વીરો વસુદેવાત્મજો બલી। રાજા નામ નિષાદોઽસૌ પ્રથમઃ સ ધનુર્દ્ધરઃ ।। ૩૪.

એમાંથી વસુદેવનો બલવાન પુત્ર જન્મ્યો; એ પ્રથમ રાજા નિષાદ હતો, ધનુષ ધારણ કરતો.

વિખ્યાતો દેવરાતસ્ય મહાભાગઃ સુતોઽભવત્। પણ્ડિતાનાં મતં પ્રાહુર્દેવશ્રવસમુદ્ભવમ્ ।। ૩૪.

દેવરાતનો પ્રસિદ્ધ પુત્ર બહુ નામી થયો; પંડિતો કહે છે કે તે દેવશ્રવસમાંથી જન્મ્યો હતો.

અસ્મક્યાં લભતે પુત્રમનાદૃષ્ટિં યશસ્વિનમ્। નિવર્ત્તઃ શક્રશત્રુઘ્નં શ્રાદ્ધદેવં મહાબલમ્ ।। ૩૪.

અસ્મક વંશમાં એક પુત્ર મળ્યો, જે બહુ પ્રસિદ્ધ અને માન્ય હતો; નિવર્ત્ત, જે ઇન્દ્રના દુશ્મનોનો વિનાશક અને શ્રાદ્ધદેવ, મહાબળશાળી હતો.

અજાયત શ્રાદ્ધદેવો નિષધાદિર્યતઃ શ્રુતઃ। એકલવ્યો મહાવીર્યો નિષાદૈઃ પરિવર્દ્ધિતઃ ।। ૩૪.

શ્રાદ્ધદેવનો જન્મ થયો, જેના પરથી નિષધ અને બીજા જાણીતા થયા; મહાવીર્ય એકલવ્ય નિષાદોમાં ઉછર્યો.

ગણ્ડૂષાયાનપત્યાય કૃષ્ણસ્તુષ્ટોઽદદત્ સુતૌ। ચારુદેષ્ણઞ્ચ સામ્બઞ્ચ કૃતાસ્ત્રૌ શસ્તલક્ષણૌ ।। ૩૪.

ગંડૂષા સંતાનવિહિન હતી, તો કૃષ્ણ પ્રસન્ન થઈને બે પુત્ર આપ્યા: ચારુદેષ્ન અને સામ્બ, બંને શસ્ત્રમાં નિપુણ અને શુભ લક્ષણ ધરાવતા.

તન્તિજસ્તન્તિમાલશ્ચ સ્વપુત્રૌ કનકસ્ય તુ। વસ્તાવનેસ્ત્વપુત્રાય વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્। સૌતિર્દદૌ સુતં વીરં શૌરિં કૌશિકમેવ ચ ।। ૩૪.

તંતિજ અને તંતિમાલા કનકાના પોતાના પુત્ર હતા; વસ્તાવન સંતાનવિહિન હતો, તો પ્રતાપી વસુદેવે તેને દત્તકપુત્ર તરીકે શૌરી અને કૌશિક આપ્યા.

તપાશ્ચ કોધનુશ્ચૈવ વિરજાઃ શ્યામસૃઞ્જિમૌ। અનપત્યોઽભવચ્છ્યામઃ શ્યામકસ્તુ વનં યયૌ। જુગુપ્સમાનો ભોજત્વં રાજર્ષિત્વમવાપ્નુયાત્ ।। ૩૪.

તપા, કોધનુ, વિરજા અને શ્યામસૃન્જિનો જન્મ થયો; શ્યામ સંતાનવિહિન રહ્યો, અને શ્યામક વનમાં ગયો, ભોજપદથી દૂર રહ્યો, છતાં રાજર્ષિ બન્યો.

ય ઇદં જન્મ કૃષ્ણસ્ય પઠતે નિયતવ્રતઃ। શ્રાવયેદ્બ્રાહ્મણઞ્ચાપિ સુમહત્સુખમાપ્નુયાત્ ।। ૩૪.

જે કોઈ નિયમિત વ્રતથી કૃષ્ણનો જન્મ વાંચે છે, અથવા બ્રાહ્મણને સંભળાવે છે, તે બહુ સુખ પામે છે.

દેવદેવો મહાતેજાઃ પૂર્વ્વં કૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ । વિહારાર્થં મનુષ્યેષુ જજ્ઞે નારાયણઃ પ્રભુઃ ।। ૩૪.

દેવોના દેવ, મહાતેજસ્વી કૃષ્ણ, પહેલાં પ્રજાપતિ હતા; મનુષ્યોમાં વિહાર માટે, નારાયણ સ્વયં જન્મ્યા.

દેવક્યાં વસુદેવેન તપસા પુષ્કરેક્ષણઃ। ચતુર્બાહુઃ સ વિજ્ઞેયો દિવ્યરૂપઃ શ્રિયાન્વિતઃ ।। ૩૪.

દેવકી અને વસુદેવના તપથી, કમળનયન, ચતુરભુજ, દિવ્ય સ્વરૂપ અને શ્રીયુક્ત, ઓળખાય છે.

પ્રકાશો ભગવાન્ યોગી કૃષ્ણો માનુષમાગતઃ। અવ્યક્તોઽવ્યક્તલિઙ્ગસ્થઃ સ એવ ભગવાન્ પ્રભુઃ ।। ૩૪.

ભગવાન યોગી કૃષ્ણ માનવ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા, છતાં અવ્યક્ત અને અવ્યક્તલિંગમાં સ્થિત, એ જ ભગવાન અને સ્વામી છે.

નારાયણો યતશ્ચક્રે પ્રભવં ચાવ્યયો હિ સઃ। દેવો નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીત્સનાતનઃ ।। ૩૪.

નારાયણમાંથી સર્જન થયું અને તે અવ્યય છે; દેવ નારાયણ બનીને, હરી સનાતન રહ્યા.

યોઽસૃજચ્ચાદિપુરુષં પુરા ચક્રે પ્રજાપતિમ્। અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દનઃ। દેવો વિષ્ણુરિતિ ખ્યાતઃ શક્રાદવરજોઽભવત્ ।। ૩૪.

જે પૂર્વે આદિપુરુષનું સર્જન કરી, તેને પ્રજાપતિ બનાવ્યો, એ અદિતિનો પુત્ર બની, યાદવનો આનંદ અને દેવ વિષ્ણુ તરીકે ઇન્દ્રનો નાના ભાઈ થયો.