વાયુપુરાણમ્

ધન્વિનો નિશિતૈર્બાણૈરવાપ શ્રિયમુત્તમામ્। બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ વિત્તમશ્વમેધમહાયશાઃ ।। ૩૩.

ધનુષધારી એ તીક્ષ્ણ બાણોથી શ્રેષ્ઠ સંપત્તિ મેળવી; અશ્વમેધ માટે પ્રસિદ્ધ એ રાજાએ બ્રાહ્મણોને ધનદાન આપ્યું.

રાજ્ઞસ્તુ રુક્મકવચાદપરાવૃત્ત્ય વીરહાઃ। જજ્ઞિરે પઞ્ચ પુત્રાસ્તુ મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ ।। ૩૩.

રાજા રુક્મકવચથી, વીરહિંસા છોડ્યા પછી, મહાન શક્તિ અને બળ ધરાવતા પાંચ પુત્રો જન્મ્યા.

રુક્મેષુઃ પૃથુરુક્મશ્ચ જ્યામઘઃ પરિઘો હરિઃ। પરિઘઞ્ચ હરિઞ્ચૈવ વિદેહે સ્થાપયત્પિતા ।। ૩૩.

રુક્મેષુ, પૃથુરુક્મ, જ્યામઘ, પરિઘ અને હરિ – તેમના પિતા એ પરિઘ અને હરિને વિદેહ દેશમાં સ્થાપ્યા.

બ્રહ્મેષુરભવદ્રાજા પૃથુરુક્મસ્તદાશ્રયઃ। તેભ્યઃ પ્રવ્રજિતો રાજ્યા જ્જ્યામઘોઽભવદાશ્રમે ।। ૩૩.

બ્રહ્મેષુ રાજા બન્યા, પૃથુરુક્મના આધારથી; જ્યામઘે રાજ્ય છોડીને આશ્રમમાં નિવાસ કર્યો.

પ્રશાન્તસ્તુ વને ઘોરે બ્રાહ્મણેનાવબોધિતઃ। જગામ ધનુરાદાય દેશમધ્યં રથી ધ્વજી ।। ૩૩.

ભયાનક વનમાં શાંત રહી, બ્રાહ્મણના ઉપદેશથી, તેણે ધનુષ લીધું અને રથ અને ધ્વજ સાથે દેશના મધ્ય ભાગે ગયો.

નર્મ્મદાનૂપ એકાકી મેકલાવૃત્તિકા અપિ। ઋક્ષવન્તં ગિરિં ગત્વા શુક્તિમન્યામથાવિશત્ ।। ૩૩.

નર્મદા કાંઠે, મેકલ પ્રદેશમાં એકલો રહી, તે ઋક્ષવંત પર્વત ગયો અને પછી શુક્તિમાનમાં પ્રવેશ્યો.

જ્યામઘસ્યાભવદ્ભાર્યા શૈભ્યા બલવતી ભૃશમ્। અપુત્રોઽપિ સ વૈ રાજા ભાર્યામન્યાં ન વિન્દતિ ।। ૩૩.

જ્યામઘની પત્ની શૈભ્યા અત્યંત બળવાન હતી; રાજા સંતાનહીન હોવા છતાં બીજી પત્ની ન લીધી.

તસ્યાસીદ્વિજયો યુદ્ધે તતઃ કન્યામવાપ સઃ। ભાર્યામુવાચ રાજા સ સ્નુષેતિ તુ નરેશ્વરઃ ।। ૩૩.

યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યા પછી, તેણે એક કન્યા મેળવી; રાજાએ પત્નીને કહ્યું: 'આપણી વહુ છે.'

એવમુક્તાબ્રવીદેવં કામ્યે યન્તે સ્નુષેતિ સા। યસ્તે જનિષ્યતે પુત્રસ્તસ્ય ભાર્યા ભવિષ્યતિ ।। ૩૩.

આ રીતે કહેતાં, તેણે ઉત્તર આપ્યો: 'જેમ તમે કહો તેમ, તે વહુ જ રહે; જે પુત્ર તમારો જન્મશે, એના માટે તે પત્ની બનશે.'

તસ્ય સા તપસોગ્રેણ શૈબ્યા વૈશં પ્રસૂયત । પુત્રં વિદર્ભં સુભગા શૈબ્યા પરિણતા સતી ।। ૩૩.

શૈબ્યા એ પોતાના કઠોર તપથી વિદર્ભ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો. પવિત્ર અને સુખી શૈબ્યા, પુખ્ત વયે, પુત્રને જન્મ આપી.

રાજપુત્રૌ તુ વિદ્વાંસૌ સ્નુષાયાં ક્રથુકૌશિકૌ। પુત્રૌ વિદર્ભોઽજનયચ્છૂરૌ રણવિશારદૌ ।। ૩૩.

વિદર્ભે પોતાની વહુમાંથી ક્રથુ અને કૌશિક નામના બે વિદ્વાન અને યુદ્ધકુશળ પુત્રોને જન્મ આપ્યા.

લોમપાદં તૃતીયન્તુ પશ્ચાજ્જજ્ઞે સુધાર્મિકઃ। લોમ પાદાત્મજોવસ્તુરાહૃતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૩.

પછી ત્રીજા પુત્ર તરીકે ધર્મનિષ્ઠ લોમપાદનો જન્મ થયો. લોમપાદનો પુત્ર અવસ્તુર થયો અને અવસ્તુરનો પુત્ર આહૃત થયો.

કૌશિકસ્ય ચિદિઃ પુત્રસ્તસ્માચ્ચૈદ્યા નૃપાઃ સ્મૃતાઃ । ક્રથોર્વિદર્ભપુત્રસ્તુ કુન્તિસ્તસ્યાત્મજોઽભવત્ ।। ૩૩.

કૌશિકનો પુત્ર ચિદિ થયો, જેના વંશજોને ચૈદ્ય રાજાઓ કહેવામાં આવે છે. વિદર્ભના પુત્ર ક્રથુનો પુત્ર કુન્તિ થયો અને કુન્તિનો પણ પુત્ર કુન્તિ થયો.

કુન્તેર્ધૃષ્ટસુતો જજ્ઞે પુરોધૃષ્ટઃ પ્રતાપવાન્ । ધૃષ્ટસ્ય પુત્રો ધર્માત્મા નિર્વૃતિઃ પરવીરહા ।। ૩૩.

કુન્તિથી ધૃષ્ટ નામનો પરાક્રમી પુત્ર જન્મ્યો, જેને પુરોધૃષ્ટ પણ કહે છે. ધૃષ્ટનો પુત્ર ધર્મપ્રિય અને શત્રુવિનાશક નિર્વૃતિ થયો.

તસ્ય પુત્રો દશાર્હસ્તુ મહાબલપરાક્રમઃ। દશર્હસ્ય સુતો વ્યોમા તતો જીમૂત ઉચ્યતે ।। ૩૩.

નિર્વૃતિનો પુત્ર મહાબલી દશાર્હ થયો. દશાર્હનો પુત્ર વ્યોમ થયો અને વ્યોમથી જીમૂતનો જન્મ થયો.

જીમૂતપુત્રો વિકૃતિસ્તસ્ય ભીમરથઃ સુતઃ. અથ ભીમરથસ્યાસીત્ પુત્રો રથવરઃ કિલ ।। ૩૩.

જીમૂતનો પુત્ર વિકૃતિ થયો, વિકૃતિનો પુત્ર ભીમરથ થયો અને ભીમરથનો પુત્ર રથવર તરીકે ઓળખાય છે.

દાતા ધર્મ્મરતો નિત્યં શીલસત્યપરાયણઃ। તસ્ય પુત્રો નવરથસ્તતો દશરથઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૩.

રથવર હંમેશા દાનશીલ, ધર્મમાં તત્પર અને સદાચાર તથા સત્યમાં સ્થિર હતો. તેનો પુત્ર નવરથ થયો અને નવરથથી દશરથ થયો.

તસ્ય ચૈકાદશરથઃ શકુનિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। તસ્માત્ કરમ્ભકો ધન્વી દેવરાતોઽભવત્તતઃ ।। ૩૩.

દશરથથી એકાદશરથ થયો અને એકાદશરથનો પુત્ર શકુની થયો. શકુનીથી ધનુર્ધર કરંભક અને પછી દેવરથ થયો.

દેવક્ષત્રોઽભવદ્રાજા દેવરાતિર્મ્મહાયશાઃ। દેવક્ષત્રસુતો જજ્ઞે દેવનઃ ક્ષત્રનન્દનઃ ।। ૩૩.

દેવરથથી પ્રસિદ્ધ રાજા દેવક્ષત્ર થયો. દેવક્ષત્રનો પુત્ર દેવના થયો, જે ક્ષત્રિય વંશનો આનંદ હતો.

દેવનાત્ સ મધુર્જજ્ઞે યસ્ય મેધાર્થસમ્ભવઃ। મધોશ્ચાપિ મહાતેજા મનુર્મનુવશસ્તથા ।। ૩૩.

દેવનાથી મધુનો જન્મ થયો, જેનું જન્મ જ્ઞાન માટે થયું હતું. મધુથી મહાતેજસ્વી મનુ અને મનુના વંશજ થયા.

નન્દનશ્ચ મહાતેજા મહાપુરુવશસ્તથા। આસીત્ પુરુવશાત્ પુત્રઃ પુરુદ્વાન્ પુરુષોત્તમઃ ।। ૩૩.

નંદન અને મહાપુરુવશ પણ મહાતેજસ્વી હતા. પુરુવશાના પુત્રથી પુરુદ્વાન નામનો શ્રેષ્ઠ પુરુષ થયો.

જજ્ઞે પુરુદ્વતઃ પુત્રો ભદ્રવત્યાં પુરૂદ્વહઃ। ઐક્ષાકી ત્વભવદ્ભાર્યા સત્ત્વસ્તસ્યામજાયત। સત્ત્વાત્ સત્ત્વગુણો પેતઃ સાત્ત્વતઃ કીર્તિવર્દ્ધનઃ ।। ૩૩.

પુરુદ્વાનથી ભદ્રાવતીમાં પુરુદ્વહનો જન્મ થયો. તેની પત્ની ઐક્ષાકી હતી અને તેમનો પુત્ર સત્ત્વ થયો. સત્ત્વથી સદ્ગુણો ધરાવતો સાત્ત્વત જન્મ્યો, જે કીર્તિ વધારનાર હતો.

ઇમાં વિસૃષ્ટિં વિજ્ઞાય જ્યામઘસ્ય મહાત્મનઃ। પ્રજાવાનેતિ સાયુજ્યં રાજ્ઞઃ સોમસ્ય ધીમતઃ ।। ૩૩.

મહાન આત્માવાળા જ્યામઘની આ વંશાવળી જાણી, સંતાનથી સમૃદ્ધ એ રાજા સોમ સાથે એકરૂપ થયો.

સૂત ઉવાચ।। સાત્વતી રૂપસમ્પન્નં કૌશલ્યા સુષુવે સુતમ્। ભજિનં ભજમાનં ચ દિવ્યં દેવાવૃધં નૃપમ્ ।। ૩૪.

સૂતાએ કહ્યું: કૌશલ્યાએ સૌંદર્યથી યુક્ત સાત્ત્વત વંશના પુત્ર ભજિન, ભજમાન અને દિવ્ય દેવાવૃદ્ધ રાજાને જન્મ આપ્યો.

અન્ધકઞ્ચ સહાભોજં વૃષ્ણિઞ્ચ યદુનન્દનમ્। તેષાં હિ સર્ગાશ્ચત્વારઃ શ્રૃણુધ્વં વિસ્તરેણ વૈ ।। ૩૪.

અંધક, સહાભોજ, વૃષ્ણિ અને યદુના વંશજ પણ જન્મ્યા. હવે તેમના ચાર વંશની વિગતવાર વાર્તા સાંભળો.

ભજમાનસ્ય શ્રૃઞ્જય્યાં બાહ્યશ્ચોપરિ બાહ્યકઃ। શ્રૃઞ્જયસ્ય સુતે દ્વે તુ બાહ્યકસ્તે ઉદાવહત્ ।। ૩૪.

ભજમાનને શ્રઞ્જયા પાસેથી બાહ્ય અને તેના ઉપર બાહ્યક નામના પુત્ર થયા. શ્રઞ્જયાના બે પુત્ર હતા અને બાહ્યકે બંનેને અપનાવ્યા.

તસ્ય ભાર્યે ભગિન્યૌ તે પ્રાસૂતેતિ સુતાન્ બહૂન્। નિમિશ્ચ પણવશ્ચૈવ વૃષ્ણિઃ પરપુરઞ્જયઃ ।। ૩૪.

તેણી બે બહેનો પત્ની હતી અને તેમણે અનેક પુત્રોને જન્મ આપ્યો: નિમિ, પણવ અને પરશત્રુઓને જીતનાર વૃષ્ણિ.

યે બાહ્યકાર્ય્યશ્રૃઞ્જય્યાં ભજમાનાદ્વિજજ્ઞિરે। અયુતાયુતસાહસ્ર શતજિદથ વામકઃ ।। ૩૪.

જે બાહ્ય કાર્યશૃઞ્જય, અયુતાયુત, સહસ્ર, શતજિત અને વામકમાં બ્રાહ્મણ તરીકે ઓળખાતા હતા.

બાહ્યકાર્ય્યાભગિન્યાં યે ભજમાના દ્વિજજ્ઞિરે। તેષાં દેવાવૃધો રાજા ચચાર પરમં તપઃ ।। ૩૪.

બાહ્ય કાર્યાભગિનીમાં જે બ્રાહ્મણ તરીકે ઓળખાતા હતા, તેમાં દેવાવૃદ્ધ નામના રાજાએ ઉત્તમ તપ કર્યું.