વાયુપુરાણમ્

સ્વાહેઃ પુત્રોઽભવદ્રાજા રશાદુર્દદતાં વરઃ। ઘૃતમ્પ્રસૂતમિચ્છન્તિ રશાદોરગ્ર્યમાત્મજમ્ ।। ૩૩.

સ્વાહાથી એક પુત્ર થયો, રાજા રશાદુ, દાનમાં શ્રેષ્ઠ; clarified butterથી જન્મેલા રશાદુના શ્રેષ્ઠ પુત્રને ઈચ્છનાર તેને શોધે છે.

મહાક્રતુભિરીજે સ વિવિધૈરાપ્તદક્ષિણૈઃ। ચિત્રૈશ્ચિત્રરથસ્તસ્ય પુત્ર કર્મ્મભિરન્વિતઃ ।। ૩૩.

મહાન યજ્ઞો અને વિવિધ દાનોથી, વિભૂતિથી યજ્ઞ કરાયા હતા; તેના પુત્ર ચિત્રરથ પોતાના વિશિષ્ટ કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ થયો.

એવં ચિત્રરથો વીરો યજ્ઞાન્ વિપુલદક્ષિણાન્। શશબિન્દુઃ પરં વૃત્તો રાજર્ષીણામનુષ્ઠિતઃ ।। ૩૩.

એ રીતે વીર ચિત્રરથે વિશાળ દાનવાળા યજ્ઞો કર્યા; રાજર્ષિ શશબિંદુ પોતાના ઉત્તમ વર્તન માટે જાણીતા હતા.

ચક્રવર્ત્તી મહાસત્ત્વો મહાવીર્યો બહુપ્રજઃ। તત્રાનુવંશશ્લોકોઽયં યસ્મિન્ ગીતઃ પુરાવિદૈઃ ।। ૩૩.

એ મહાન શક્તિ, પરાક્રમ અને અનેક સંતાનો ધરાવતો ચક્રવર્તી રાજા હતો; જૂના ઋષિઓએ તેના વિશે આ વંશગાથા ગાઈ હતી.

શશબિન્દોસ્તુ પુત્રાણાં શતાનામભવચ્છતમ્। ધીમતામનુરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્ ।। ૩૩.

શશબિંદુના સો પુત્રો હતા, બધા જ બુદ્ધિશાળી, યોગ્ય અને ધન-તેજમાં સમૃદ્ધ હતા.

તેષાં ષટ્ ચ પ્રધાનાસ્તુ પૃથુષાટ્કા મહાબલાઃ। પૃથુશ્રવા પૃથુયશાઃ પૃથુધર્મ્મા પૃથુઞ્જયઃ ।। ૩૩.

એમાંથી છ પુત્રો મુખ્ય અને અત્યંત શક્તિશાળી હતા: પૃથુષાટ્ક, પૃથુશ્રવા, પૃથુયશા, પૃથુધર્મા, પૃથુજય.

પૃથુકીર્ત્તિઃ પૃથુન્દાતા રાજાનઃ શાશિબિન્દવાઃ। શંસન્તિ ચ પુરાણાનિ પાર્થશ્રવસમન્તરમ્। અન્તરઃ સ પુરા યસ્તુ યજ્ઞસ્ય તનયોઽભવત્ ।। ૩૩.

પૃથુકીર્તિ અને પૃથુન્દાતા પણ શશિબિંદુ વંશના રાજા હતા; પુરાણોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પાર્થશ્રવસ સિવાય, યજ્ઞમાંથી અંતર નામનો પુત્ર જન્મ્યો હતો.

ઉશના સુતધર્મ્માત્મા અવાપ્ય પૃથિવીમિમામ્। આજહારાશ્વમેધાનાં શતમુત્તમધાર્મ્મિકઃ ।। ૩૩.

ઉશના, જેનું સ્વભાવ ધર્મમય હતું, તેણે આ પૃથ્વી પ્રાપ્ત કરી અને શ્રેષ્ઠ અને ધર્મનિષ્ઠ એવા સો અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા.

મરુત્તસ્તસ્ય તનયો રાજર્ષીણામનુષ્ઠિતઃ। વીરઃ કમ્બલબર્હિસ્તુ મરુત્તતનયઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૩.

મરુત્ત તેના પુત્ર હતા, જે રાજર્ષિઓમાં પ્રસિદ્ધ હતા; મરુત્તના પુત્ર તરીકે વીર કંબલબર્હિ ઓળખાતા.

પુત્રસ્તુ રુક્મકવચો વિદ્વાન્ કમ્બલવર્હિષઃ। નિહત્ય રુક્મકવચઃ પુરા કવચિનો રણે ।। ૩૩.

કંબલબર્હિના પુત્ર વિદ્વાન રુક્મકવચ હતા; પ્રાચીન સમયમાં રુક્મકવચે યુદ્ધમાં કવચિનોને મારેલા હતા.

ધન્વિનો નિશિતૈર્બાણૈરવાપ શ્રિયમુત્તમામ્। બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ વિત્તમશ્વમેધમહાયશાઃ ।। ૩૩.

ધનુષધારી એ તીક્ષ્ણ બાણોથી શ્રેષ્ઠ સંપત્તિ મેળવી; અશ્વમેધ માટે પ્રસિદ્ધ એ રાજાએ બ્રાહ્મણોને ધનદાન આપ્યું.

રાજ્ઞસ્તુ રુક્મકવચાદપરાવૃત્ત્ય વીરહાઃ। જજ્ઞિરે પઞ્ચ પુત્રાસ્તુ મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ ।। ૩૩.

રાજા રુક્મકવચથી, વીરહિંસા છોડ્યા પછી, મહાન શક્તિ અને બળ ધરાવતા પાંચ પુત્રો જન્મ્યા.

રુક્મેષુઃ પૃથુરુક્મશ્ચ જ્યામઘઃ પરિઘો હરિઃ। પરિઘઞ્ચ હરિઞ્ચૈવ વિદેહે સ્થાપયત્પિતા ।। ૩૩.

રુક્મેષુ, પૃથુરુક્મ, જ્યામઘ, પરિઘ અને હરિ – તેમના પિતા એ પરિઘ અને હરિને વિદેહ દેશમાં સ્થાપ્યા.

બ્રહ્મેષુરભવદ્રાજા પૃથુરુક્મસ્તદાશ્રયઃ। તેભ્યઃ પ્રવ્રજિતો રાજ્યા જ્જ્યામઘોઽભવદાશ્રમે ।। ૩૩.

બ્રહ્મેષુ રાજા બન્યા, પૃથુરુક્મના આધારથી; જ્યામઘે રાજ્ય છોડીને આશ્રમમાં નિવાસ કર્યો.

પ્રશાન્તસ્તુ વને ઘોરે બ્રાહ્મણેનાવબોધિતઃ। જગામ ધનુરાદાય દેશમધ્યં રથી ધ્વજી ।। ૩૩.

ભયાનક વનમાં શાંત રહી, બ્રાહ્મણના ઉપદેશથી, તેણે ધનુષ લીધું અને રથ અને ધ્વજ સાથે દેશના મધ્ય ભાગે ગયો.

નર્મ્મદાનૂપ એકાકી મેકલાવૃત્તિકા અપિ। ઋક્ષવન્તં ગિરિં ગત્વા શુક્તિમન્યામથાવિશત્ ।। ૩૩.

નર્મદા કાંઠે, મેકલ પ્રદેશમાં એકલો રહી, તે ઋક્ષવંત પર્વત ગયો અને પછી શુક્તિમાનમાં પ્રવેશ્યો.

જ્યામઘસ્યાભવદ્ભાર્યા શૈભ્યા બલવતી ભૃશમ્। અપુત્રોઽપિ સ વૈ રાજા ભાર્યામન્યાં ન વિન્દતિ ।। ૩૩.

જ્યામઘની પત્ની શૈભ્યા અત્યંત બળવાન હતી; રાજા સંતાનહીન હોવા છતાં બીજી પત્ની ન લીધી.

તસ્યાસીદ્વિજયો યુદ્ધે તતઃ કન્યામવાપ સઃ। ભાર્યામુવાચ રાજા સ સ્નુષેતિ તુ નરેશ્વરઃ ।। ૩૩.

યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યા પછી, તેણે એક કન્યા મેળવી; રાજાએ પત્નીને કહ્યું: 'આપણી વહુ છે.'

એવમુક્તાબ્રવીદેવં કામ્યે યન્તે સ્નુષેતિ સા। યસ્તે જનિષ્યતે પુત્રસ્તસ્ય ભાર્યા ભવિષ્યતિ ।। ૩૩.

આ રીતે કહેતાં, તેણે ઉત્તર આપ્યો: 'જેમ તમે કહો તેમ, તે વહુ જ રહે; જે પુત્ર તમારો જન્મશે, એના માટે તે પત્ની બનશે.'

તસ્ય સા તપસોગ્રેણ શૈબ્યા વૈશં પ્રસૂયત । પુત્રં વિદર્ભં સુભગા શૈબ્યા પરિણતા સતી ।। ૩૩.

શૈબ્યા એ પોતાના કઠોર તપથી વિદર્ભ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો. પવિત્ર અને સુખી શૈબ્યા, પુખ્ત વયે, પુત્રને જન્મ આપી.

રાજપુત્રૌ તુ વિદ્વાંસૌ સ્નુષાયાં ક્રથુકૌશિકૌ। પુત્રૌ વિદર્ભોઽજનયચ્છૂરૌ રણવિશારદૌ ।। ૩૩.

વિદર્ભે પોતાની વહુમાંથી ક્રથુ અને કૌશિક નામના બે વિદ્વાન અને યુદ્ધકુશળ પુત્રોને જન્મ આપ્યા.

લોમપાદં તૃતીયન્તુ પશ્ચાજ્જજ્ઞે સુધાર્મિકઃ। લોમ પાદાત્મજોવસ્તુરાહૃતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૩૩.

પછી ત્રીજા પુત્ર તરીકે ધર્મનિષ્ઠ લોમપાદનો જન્મ થયો. લોમપાદનો પુત્ર અવસ્તુર થયો અને અવસ્તુરનો પુત્ર આહૃત થયો.

કૌશિકસ્ય ચિદિઃ પુત્રસ્તસ્માચ્ચૈદ્યા નૃપાઃ સ્મૃતાઃ । ક્રથોર્વિદર્ભપુત્રસ્તુ કુન્તિસ્તસ્યાત્મજોઽભવત્ ।। ૩૩.

કૌશિકનો પુત્ર ચિદિ થયો, જેના વંશજોને ચૈદ્ય રાજાઓ કહેવામાં આવે છે. વિદર્ભના પુત્ર ક્રથુનો પુત્ર કુન્તિ થયો અને કુન્તિનો પણ પુત્ર કુન્તિ થયો.

કુન્તેર્ધૃષ્ટસુતો જજ્ઞે પુરોધૃષ્ટઃ પ્રતાપવાન્ । ધૃષ્ટસ્ય પુત્રો ધર્માત્મા નિર્વૃતિઃ પરવીરહા ।। ૩૩.

કુન્તિથી ધૃષ્ટ નામનો પરાક્રમી પુત્ર જન્મ્યો, જેને પુરોધૃષ્ટ પણ કહે છે. ધૃષ્ટનો પુત્ર ધર્મપ્રિય અને શત્રુવિનાશક નિર્વૃતિ થયો.

તસ્ય પુત્રો દશાર્હસ્તુ મહાબલપરાક્રમઃ। દશર્હસ્ય સુતો વ્યોમા તતો જીમૂત ઉચ્યતે ।। ૩૩.

નિર્વૃતિનો પુત્ર મહાબલી દશાર્હ થયો. દશાર્હનો પુત્ર વ્યોમ થયો અને વ્યોમથી જીમૂતનો જન્મ થયો.

જીમૂતપુત્રો વિકૃતિસ્તસ્ય ભીમરથઃ સુતઃ. અથ ભીમરથસ્યાસીત્ પુત્રો રથવરઃ કિલ ।। ૩૩.

જીમૂતનો પુત્ર વિકૃતિ થયો, વિકૃતિનો પુત્ર ભીમરથ થયો અને ભીમરથનો પુત્ર રથવર તરીકે ઓળખાય છે.

દાતા ધર્મ્મરતો નિત્યં શીલસત્યપરાયણઃ। તસ્ય પુત્રો નવરથસ્તતો દશરથઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૩.

રથવર હંમેશા દાનશીલ, ધર્મમાં તત્પર અને સદાચાર તથા સત્યમાં સ્થિર હતો. તેનો પુત્ર નવરથ થયો અને નવરથથી દશરથ થયો.

તસ્ય ચૈકાદશરથઃ શકુનિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। તસ્માત્ કરમ્ભકો ધન્વી દેવરાતોઽભવત્તતઃ ।। ૩૩.

દશરથથી એકાદશરથ થયો અને એકાદશરથનો પુત્ર શકુની થયો. શકુનીથી ધનુર્ધર કરંભક અને પછી દેવરથ થયો.

દેવક્ષત્રોઽભવદ્રાજા દેવરાતિર્મ્મહાયશાઃ। દેવક્ષત્રસુતો જજ્ઞે દેવનઃ ક્ષત્રનન્દનઃ ।। ૩૩.

દેવરથથી પ્રસિદ્ધ રાજા દેવક્ષત્ર થયો. દેવક્ષત્રનો પુત્ર દેવના થયો, જે ક્ષત્રિય વંશનો આનંદ હતો.