વાયુપુરાણમ્

રાજોવાચ ।। ન શક્યં સ્થાવરં સર્વ્વં તેજસા માનુષેણ તુ। નિર્દ્દગ્ધું તપતાં શ્રેષ્ઠ ત્વામેવ પ્રણમામ્યહમ્ ।। ૩૩.

રાજાએ કહ્યું: માનવના તેજથી બધું અચળ બળાવી શકાય એવું શક્ય નથી; તપનારામાં શ્રેષ્ઠ, હું માત્ર તમને વંદન કરું છું.

આદિત્ય ઉવાચ।। તુષ્ટસ્તેઽહં શરાન્ દઝિ અક્ષયાન્ સર્વતઃ સુખાન્। પ્રક્ષિપ્તાઃ પ્રજ્વલિષ્યન્તિ મમ તેજઃસમન્વિતાઃ ।। ૩૩.

આદિત્યે કહ્યું: હું તૃપ્ત છું; સુખદ અને ક્યારેય નિષ્ફળ ન થતા બાણ છોડો. જ્યારે એ છોડાશે, ત્યારે એ મારા તેજથી જલશે.

આદિષ્ટં તેજસા મેઘસાગરં શોષયિષ્યતિ। શુષ્કં ભસ્મ કરિષ્યામિ તેન પ્રીતો નરાધિપ ।। ૩૩.

મારા આદેશથી, તમારું તેજ મેઘોના સાગરને સુકાવી નાખશે; હું તેને સુકું અને ભસ્મ કરી દઈશ—એથી હું તમાથી પ્રસન્ન છું, રાજા.

તતઃ શરાનથાદિત્યસ્ત્વર્જુનાય પ્રયચ્છતિ। તતઃ સંપ્રાપ્ય સુમહત્સ્થાવરં સર્વ્વમેવ હિ ।। ૩૩.

પછી આદિત્યે અર્જુનને બાણ આપ્યા; એ મેળવીને, તેણે ખરેખર બધું અચળ નાશ કરી દીધું.

આશ્રમાનથ ગ્રામાંશ્ચ ઘોષાંશ્ચ નગરાણિ ચ। તપોવનાનિ રમ્યાણિ વનાન્યુપવનાનિ ચ ।। ૩૩.

પછી આશ્રમો, ગામો, ગોવાળાઓના વસવાટ, શહેરો, સુંદર તપોવન, જંગલો અને બગીચાઓ બધાં બળી ગયા.

એવં પ્રાચીનમદહત્તતઃ સૂર્ય્યપ્રદક્ષિણમ્। નિર્વૃક્ષા નિસ્તૃણા ભૂમિર્દગ્ધા સૂર્યેણ તેજસા ।। ૩૩.

એ રીતે, પૂર્વથી શરૂ કરીને સૂર્યની પરિક્રમા કરતા, પૃથ્વી સૂર્યના તેજથી બળી ગઈ—એમાં વૃક્ષો અને ઘાસ કશું જ બચ્યું નહીં.

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ અપો નિલયમાશ્રિતઃ। દશવર્ષસહસ્રાણિ જલવાસા મહાનૃષિઃ ।। ૩૩.

એ જ સમયે, એક મહાન ઋષિ દસ હજાર વર્ષ સુધી પાણીમાં રહીને, જળમાં આશ્રય લીધો હતો.

પૂર્ણે વ્રતે મહાતેજા ઉદતિષ્ઠત્તપોધનઃ। સોઽપશ્યદાશ્રમં દગ્ધમર્જુનેન મહાનૃષિઃ। ક્રોધાચ્છશાપ રાજર્ષિં કીર્ત્તિતં વો યથા મયા ।। ૩૩.

વ્રત પૂર્ણ થતાં, મહાતેજસ્વી તપસ્વી ઊભો થયો; તેણે અર્જુન દ્વારા બળેલું પોતાનું આશ્રમ જોયું, અને ગુસ્સામાં રાજર્ષિને શાપ આપ્યો, જેમ મેં તમને કહ્યું છે.

સૂત ઉવાચ।। ક્રોષ્ટોઃ શ્રૃણુત રાજર્ષેર્વંશમુત્તમપૂરુષમ્। યસ્યાન્વવાયે સંભૂતો વૃષ્ણિર્વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ ।। ૩૩.

સૂતાએ કહ્યું: ક્રોષ્ટ્રના ઉત્તમ વંશ, રાજર્ષિનો વંશ સાંભળો, જેમાંથી વૃષ્ણિ, વૃષ્ણિ કુળમાં શ્રેષ્ઠ, જન્મ્યો હતો.

ક્રોષ્ટોરેકોઽભવત્ પુત્રો વૃજિનીવાન્ મહાયશાઃ। વાર્જિનીવતમિચ્છન્તિ સ્વાહિં સ્વાહોવતાં વરમ્ ।। ૩૩.

ક્રોષ્ટ્રનો એક પુત્ર હતો, વૃજિનીવત, જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ હતો; સ્વાહી અને સ્વાહોવત વંશમાં શ્રેષ્ઠ ઈચ્છનાર વાર્જિનીવતને પસંદ કરે છે.

સ્વાહેઃ પુત્રોઽભવદ્રાજા રશાદુર્દદતાં વરઃ। ઘૃતમ્પ્રસૂતમિચ્છન્તિ રશાદોરગ્ર્યમાત્મજમ્ ।। ૩૩.

સ્વાહાથી એક પુત્ર થયો, રાજા રશાદુ, દાનમાં શ્રેષ્ઠ; clarified butterથી જન્મેલા રશાદુના શ્રેષ્ઠ પુત્રને ઈચ્છનાર તેને શોધે છે.

મહાક્રતુભિરીજે સ વિવિધૈરાપ્તદક્ષિણૈઃ। ચિત્રૈશ્ચિત્રરથસ્તસ્ય પુત્ર કર્મ્મભિરન્વિતઃ ।। ૩૩.

મહાન યજ્ઞો અને વિવિધ દાનોથી, વિભૂતિથી યજ્ઞ કરાયા હતા; તેના પુત્ર ચિત્રરથ પોતાના વિશિષ્ટ કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ થયો.

એવં ચિત્રરથો વીરો યજ્ઞાન્ વિપુલદક્ષિણાન્। શશબિન્દુઃ પરં વૃત્તો રાજર્ષીણામનુષ્ઠિતઃ ।। ૩૩.

એ રીતે વીર ચિત્રરથે વિશાળ દાનવાળા યજ્ઞો કર્યા; રાજર્ષિ શશબિંદુ પોતાના ઉત્તમ વર્તન માટે જાણીતા હતા.

ચક્રવર્ત્તી મહાસત્ત્વો મહાવીર્યો બહુપ્રજઃ। તત્રાનુવંશશ્લોકોઽયં યસ્મિન્ ગીતઃ પુરાવિદૈઃ ।। ૩૩.

એ મહાન શક્તિ, પરાક્રમ અને અનેક સંતાનો ધરાવતો ચક્રવર્તી રાજા હતો; જૂના ઋષિઓએ તેના વિશે આ વંશગાથા ગાઈ હતી.

શશબિન્દોસ્તુ પુત્રાણાં શતાનામભવચ્છતમ્। ધીમતામનુરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્ ।। ૩૩.

શશબિંદુના સો પુત્રો હતા, બધા જ બુદ્ધિશાળી, યોગ્ય અને ધન-તેજમાં સમૃદ્ધ હતા.

તેષાં ષટ્ ચ પ્રધાનાસ્તુ પૃથુષાટ્કા મહાબલાઃ। પૃથુશ્રવા પૃથુયશાઃ પૃથુધર્મ્મા પૃથુઞ્જયઃ ।। ૩૩.

એમાંથી છ પુત્રો મુખ્ય અને અત્યંત શક્તિશાળી હતા: પૃથુષાટ્ક, પૃથુશ્રવા, પૃથુયશા, પૃથુધર્મા, પૃથુજય.

પૃથુકીર્ત્તિઃ પૃથુન્દાતા રાજાનઃ શાશિબિન્દવાઃ। શંસન્તિ ચ પુરાણાનિ પાર્થશ્રવસમન્તરમ્। અન્તરઃ સ પુરા યસ્તુ યજ્ઞસ્ય તનયોઽભવત્ ।। ૩૩.

પૃથુકીર્તિ અને પૃથુન્દાતા પણ શશિબિંદુ વંશના રાજા હતા; પુરાણોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પાર્થશ્રવસ સિવાય, યજ્ઞમાંથી અંતર નામનો પુત્ર જન્મ્યો હતો.

ઉશના સુતધર્મ્માત્મા અવાપ્ય પૃથિવીમિમામ્। આજહારાશ્વમેધાનાં શતમુત્તમધાર્મ્મિકઃ ।। ૩૩.

ઉશના, જેનું સ્વભાવ ધર્મમય હતું, તેણે આ પૃથ્વી પ્રાપ્ત કરી અને શ્રેષ્ઠ અને ધર્મનિષ્ઠ એવા સો અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા.

મરુત્તસ્તસ્ય તનયો રાજર્ષીણામનુષ્ઠિતઃ। વીરઃ કમ્બલબર્હિસ્તુ મરુત્તતનયઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૩.

મરુત્ત તેના પુત્ર હતા, જે રાજર્ષિઓમાં પ્રસિદ્ધ હતા; મરુત્તના પુત્ર તરીકે વીર કંબલબર્હિ ઓળખાતા.

પુત્રસ્તુ રુક્મકવચો વિદ્વાન્ કમ્બલવર્હિષઃ। નિહત્ય રુક્મકવચઃ પુરા કવચિનો રણે ।। ૩૩.

કંબલબર્હિના પુત્ર વિદ્વાન રુક્મકવચ હતા; પ્રાચીન સમયમાં રુક્મકવચે યુદ્ધમાં કવચિનોને મારેલા હતા.

ધન્વિનો નિશિતૈર્બાણૈરવાપ શ્રિયમુત્તમામ્। બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ વિત્તમશ્વમેધમહાયશાઃ ।। ૩૩.

ધનુષધારી એ તીક્ષ્ણ બાણોથી શ્રેષ્ઠ સંપત્તિ મેળવી; અશ્વમેધ માટે પ્રસિદ્ધ એ રાજાએ બ્રાહ્મણોને ધનદાન આપ્યું.

રાજ્ઞસ્તુ રુક્મકવચાદપરાવૃત્ત્ય વીરહાઃ। જજ્ઞિરે પઞ્ચ પુત્રાસ્તુ મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ ।। ૩૩.

રાજા રુક્મકવચથી, વીરહિંસા છોડ્યા પછી, મહાન શક્તિ અને બળ ધરાવતા પાંચ પુત્રો જન્મ્યા.

રુક્મેષુઃ પૃથુરુક્મશ્ચ જ્યામઘઃ પરિઘો હરિઃ। પરિઘઞ્ચ હરિઞ્ચૈવ વિદેહે સ્થાપયત્પિતા ।। ૩૩.

રુક્મેષુ, પૃથુરુક્મ, જ્યામઘ, પરિઘ અને હરિ – તેમના પિતા એ પરિઘ અને હરિને વિદેહ દેશમાં સ્થાપ્યા.

બ્રહ્મેષુરભવદ્રાજા પૃથુરુક્મસ્તદાશ્રયઃ। તેભ્યઃ પ્રવ્રજિતો રાજ્યા જ્જ્યામઘોઽભવદાશ્રમે ।। ૩૩.

બ્રહ્મેષુ રાજા બન્યા, પૃથુરુક્મના આધારથી; જ્યામઘે રાજ્ય છોડીને આશ્રમમાં નિવાસ કર્યો.

પ્રશાન્તસ્તુ વને ઘોરે બ્રાહ્મણેનાવબોધિતઃ। જગામ ધનુરાદાય દેશમધ્યં રથી ધ્વજી ।। ૩૩.

ભયાનક વનમાં શાંત રહી, બ્રાહ્મણના ઉપદેશથી, તેણે ધનુષ લીધું અને રથ અને ધ્વજ સાથે દેશના મધ્ય ભાગે ગયો.

નર્મ્મદાનૂપ એકાકી મેકલાવૃત્તિકા અપિ। ઋક્ષવન્તં ગિરિં ગત્વા શુક્તિમન્યામથાવિશત્ ।। ૩૩.

નર્મદા કાંઠે, મેકલ પ્રદેશમાં એકલો રહી, તે ઋક્ષવંત પર્વત ગયો અને પછી શુક્તિમાનમાં પ્રવેશ્યો.

જ્યામઘસ્યાભવદ્ભાર્યા શૈભ્યા બલવતી ભૃશમ્। અપુત્રોઽપિ સ વૈ રાજા ભાર્યામન્યાં ન વિન્દતિ ।। ૩૩.

જ્યામઘની પત્ની શૈભ્યા અત્યંત બળવાન હતી; રાજા સંતાનહીન હોવા છતાં બીજી પત્ની ન લીધી.

તસ્યાસીદ્વિજયો યુદ્ધે તતઃ કન્યામવાપ સઃ। ભાર્યામુવાચ રાજા સ સ્નુષેતિ તુ નરેશ્વરઃ ।। ૩૩.

યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યા પછી, તેણે એક કન્યા મેળવી; રાજાએ પત્નીને કહ્યું: 'આપણી વહુ છે.'

એવમુક્તાબ્રવીદેવં કામ્યે યન્તે સ્નુષેતિ સા। યસ્તે જનિષ્યતે પુત્રસ્તસ્ય ભાર્યા ભવિષ્યતિ ।। ૩૩.

આ રીતે કહેતાં, તેણે ઉત્તર આપ્યો: 'જેમ તમે કહો તેમ, તે વહુ જ રહે; જે પુત્ર તમારો જન્મશે, એના માટે તે પત્ની બનશે.'