વાયુપુરાણમ્

વીરહોત્રા હ્યસઙ્ખ્યાતા ભોજાશ્ચાવર્તયસ્તથા। તુણ્ડિકેરાશ્ચ વિક્રાન્તાસ્તાલજઙ્ઘાસ્તથૈવ ચ ।। ૩૨.

વીરહોત્રો, જે ગણતરીથી બહાર હતા, ભોજો, અવર્તો, શૂરવીર તુંડિકેરો અને એ જ રીતે તાળજંઘો.

વીરહોત્રસુતશ્ચાપિ અનન્તો નામ પાર્થિવઃ। દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવામિત્રદર્શનઃ ।। ૩૨.

વીરહોત્રનો પુત્ર અનંત નામે રાજા હતો; તેના પુત્ર દુર્જય, દુશ્મનો માટે ભયજનક અને અપરાજિત હતો.

અનષ્ટદ્રવ્યતા ચૈવ તસ્ય રાજ્ઞો બભૂવ હ। પ્રભાવેણ મહારાજઃ પ્રજાસ્તાઃ પર્ય્યપાલયત્ ।। ૩૨.

એ રાજાને અવિનાશી સંપત્તિ હતી; પોતાના પ્રભાવથી મહારાજાએ પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

ન તસ્ય વિત્તનાશશ્ચ નષ્ટં પ્રતિલભેત સઃ। કાર્તવીર્યસ્ય યો જન્મ કથયેદિહ ધીમતઃ ।। ૩૨.

જે વ્યક્તિ અહીં કર્તવીર્યના જન્મની વાત કરે છે, તેના ધનનો ક્યારેય નાશ થતો નથી, અને જે કંઈ ગુમાય છે, તે ફરીથી મેળવી લે છે.

વિત્તવાન્ ભવત્યત્રૈવ ધર્મ્મશ્ચાસ્ય વિવર્દ્ધતે। યથા ત્વષ્ટા યથા દાતા તથા સ્વર્ગે મહીયતે ।। ૩૨.

આ જ દુનિયામાં તે ધનવાન બને છે અને તેનો ધર્મ વધે છે; જેમ ત્વષ્ટા અને દાતા સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે, તેમ તે પણ સ્વર્ગમાં મહાન બને છે.

ઋષય ઊચુઃ।। કિમર્થં ભુવનં દગ્ધમપવસ્યં મહાત્મનામ્। કાર્તવીર્યેણ વિક્રમ્ય તન્નઃ પ્રબ્રૂહિ પૃચ્છતામ્ ।। ૩૩.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: કર્તવીર્યના પરાક્રમથી મહાન આત્માઓના નિવાસસ્થાન, આ જગત કેમ બળી ગયું? અમને કહો, અમે પૂછીએ છીએ.

રક્ષિતા સ તુ રાજર્ષિઃ પ્રજાનામિતિ નઃ શ્રુતમ્। કથં સ રક્ષિતા ભૂત્વાનાશયત્તત્તપોવનમ્ ।। ૩૩.

અમે સાંભળ્યું છે કે આ રાજર્ષિ પ્રજાનો રક્ષક હતો; તો પછી રક્ષક થઈને તેણે તે તપોવન કેમ નાશ કર્યો?

સૂત ઉવાચ।। આદિત્યો વિપ્રરૂપેણ કાર્તવીર્યમુપસ્થિતઃ। તૃપ્તિકામઃ પ્રયચ્છાન્નમાદિત્યોઽહં ન સંશયઃ ।। ૩૩.

સૂતાએ કહ્યું: આદિત્યે બ્રાહ્મણ રૂપ ધારણ કરીને કર્તવીર્ય પાસે આવ્યો, તૃપ્તિ ઈચ્છતા, અને કહ્યું, 'હું આદિત્ય છું, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'

રાજોવાચ।। ભગવન્ કેન તે તુષ્ટિર્ભવેદ્બ્રૂહિ દિવાકર। કીદૃશં ભોજનં દઝિ શ્રુત્વા ચ વિદધામ્યહમ્ ।। ૩૩.

રાજાએ કહ્યું: ભગવન, તમે કેવી રીતે તૃપ્ત થશો, એ કહો, દિવાકર; કઈ જાતનું ભોજન આપું? તમે કહો, હું એ જ આપું.

સૂર્ય ઉવાચ।। સ્થાવરં દેહિ મે સર્વમાહારં દદતાં વર। તેન તૃપ્તો ભવેયં વૈ ન તુષ્યેઽન્યેન પાર્થિવ ।। ૩૩.

સૂર્યે કહ્યું: મને બધા અચળ વસ્તુઓ ભોજનરૂપે આપો, દાનમાં શ્રેષ્ઠ; એથી હું તૃપ્ત થઈશ, બીજાથી નહીં, રાજા.

રાજોવાચ ।। ન શક્યં સ્થાવરં સર્વ્વં તેજસા માનુષેણ તુ। નિર્દ્દગ્ધું તપતાં શ્રેષ્ઠ ત્વામેવ પ્રણમામ્યહમ્ ।। ૩૩.

રાજાએ કહ્યું: માનવના તેજથી બધું અચળ બળાવી શકાય એવું શક્ય નથી; તપનારામાં શ્રેષ્ઠ, હું માત્ર તમને વંદન કરું છું.

આદિત્ય ઉવાચ।। તુષ્ટસ્તેઽહં શરાન્ દઝિ અક્ષયાન્ સર્વતઃ સુખાન્। પ્રક્ષિપ્તાઃ પ્રજ્વલિષ્યન્તિ મમ તેજઃસમન્વિતાઃ ।। ૩૩.

આદિત્યે કહ્યું: હું તૃપ્ત છું; સુખદ અને ક્યારેય નિષ્ફળ ન થતા બાણ છોડો. જ્યારે એ છોડાશે, ત્યારે એ મારા તેજથી જલશે.

આદિષ્ટં તેજસા મેઘસાગરં શોષયિષ્યતિ। શુષ્કં ભસ્મ કરિષ્યામિ તેન પ્રીતો નરાધિપ ।। ૩૩.

મારા આદેશથી, તમારું તેજ મેઘોના સાગરને સુકાવી નાખશે; હું તેને સુકું અને ભસ્મ કરી દઈશ—એથી હું તમાથી પ્રસન્ન છું, રાજા.

તતઃ શરાનથાદિત્યસ્ત્વર્જુનાય પ્રયચ્છતિ। તતઃ સંપ્રાપ્ય સુમહત્સ્થાવરં સર્વ્વમેવ હિ ।। ૩૩.

પછી આદિત્યે અર્જુનને બાણ આપ્યા; એ મેળવીને, તેણે ખરેખર બધું અચળ નાશ કરી દીધું.

આશ્રમાનથ ગ્રામાંશ્ચ ઘોષાંશ્ચ નગરાણિ ચ। તપોવનાનિ રમ્યાણિ વનાન્યુપવનાનિ ચ ।। ૩૩.

પછી આશ્રમો, ગામો, ગોવાળાઓના વસવાટ, શહેરો, સુંદર તપોવન, જંગલો અને બગીચાઓ બધાં બળી ગયા.

એવં પ્રાચીનમદહત્તતઃ સૂર્ય્યપ્રદક્ષિણમ્। નિર્વૃક્ષા નિસ્તૃણા ભૂમિર્દગ્ધા સૂર્યેણ તેજસા ।। ૩૩.

એ રીતે, પૂર્વથી શરૂ કરીને સૂર્યની પરિક્રમા કરતા, પૃથ્વી સૂર્યના તેજથી બળી ગઈ—એમાં વૃક્ષો અને ઘાસ કશું જ બચ્યું નહીં.

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ અપો નિલયમાશ્રિતઃ। દશવર્ષસહસ્રાણિ જલવાસા મહાનૃષિઃ ।। ૩૩.

એ જ સમયે, એક મહાન ઋષિ દસ હજાર વર્ષ સુધી પાણીમાં રહીને, જળમાં આશ્રય લીધો હતો.

પૂર્ણે વ્રતે મહાતેજા ઉદતિષ્ઠત્તપોધનઃ। સોઽપશ્યદાશ્રમં દગ્ધમર્જુનેન મહાનૃષિઃ। ક્રોધાચ્છશાપ રાજર્ષિં કીર્ત્તિતં વો યથા મયા ।। ૩૩.

વ્રત પૂર્ણ થતાં, મહાતેજસ્વી તપસ્વી ઊભો થયો; તેણે અર્જુન દ્વારા બળેલું પોતાનું આશ્રમ જોયું, અને ગુસ્સામાં રાજર્ષિને શાપ આપ્યો, જેમ મેં તમને કહ્યું છે.

સૂત ઉવાચ।। ક્રોષ્ટોઃ શ્રૃણુત રાજર્ષેર્વંશમુત્તમપૂરુષમ્। યસ્યાન્વવાયે સંભૂતો વૃષ્ણિર્વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ ।। ૩૩.

સૂતાએ કહ્યું: ક્રોષ્ટ્રના ઉત્તમ વંશ, રાજર્ષિનો વંશ સાંભળો, જેમાંથી વૃષ્ણિ, વૃષ્ણિ કુળમાં શ્રેષ્ઠ, જન્મ્યો હતો.

ક્રોષ્ટોરેકોઽભવત્ પુત્રો વૃજિનીવાન્ મહાયશાઃ। વાર્જિનીવતમિચ્છન્તિ સ્વાહિં સ્વાહોવતાં વરમ્ ।। ૩૩.

ક્રોષ્ટ્રનો એક પુત્ર હતો, વૃજિનીવત, જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ હતો; સ્વાહી અને સ્વાહોવત વંશમાં શ્રેષ્ઠ ઈચ્છનાર વાર્જિનીવતને પસંદ કરે છે.

સ્વાહેઃ પુત્રોઽભવદ્રાજા રશાદુર્દદતાં વરઃ। ઘૃતમ્પ્રસૂતમિચ્છન્તિ રશાદોરગ્ર્યમાત્મજમ્ ।। ૩૩.

સ્વાહાથી એક પુત્ર થયો, રાજા રશાદુ, દાનમાં શ્રેષ્ઠ; clarified butterથી જન્મેલા રશાદુના શ્રેષ્ઠ પુત્રને ઈચ્છનાર તેને શોધે છે.

મહાક્રતુભિરીજે સ વિવિધૈરાપ્તદક્ષિણૈઃ। ચિત્રૈશ્ચિત્રરથસ્તસ્ય પુત્ર કર્મ્મભિરન્વિતઃ ।। ૩૩.

મહાન યજ્ઞો અને વિવિધ દાનોથી, વિભૂતિથી યજ્ઞ કરાયા હતા; તેના પુત્ર ચિત્રરથ પોતાના વિશિષ્ટ કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ થયો.

એવં ચિત્રરથો વીરો યજ્ઞાન્ વિપુલદક્ષિણાન્। શશબિન્દુઃ પરં વૃત્તો રાજર્ષીણામનુષ્ઠિતઃ ।। ૩૩.

એ રીતે વીર ચિત્રરથે વિશાળ દાનવાળા યજ્ઞો કર્યા; રાજર્ષિ શશબિંદુ પોતાના ઉત્તમ વર્તન માટે જાણીતા હતા.

ચક્રવર્ત્તી મહાસત્ત્વો મહાવીર્યો બહુપ્રજઃ। તત્રાનુવંશશ્લોકોઽયં યસ્મિન્ ગીતઃ પુરાવિદૈઃ ।। ૩૩.

એ મહાન શક્તિ, પરાક્રમ અને અનેક સંતાનો ધરાવતો ચક્રવર્તી રાજા હતો; જૂના ઋષિઓએ તેના વિશે આ વંશગાથા ગાઈ હતી.

શશબિન્દોસ્તુ પુત્રાણાં શતાનામભવચ્છતમ્। ધીમતામનુરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્ ।। ૩૩.

શશબિંદુના સો પુત્રો હતા, બધા જ બુદ્ધિશાળી, યોગ્ય અને ધન-તેજમાં સમૃદ્ધ હતા.

તેષાં ષટ્ ચ પ્રધાનાસ્તુ પૃથુષાટ્કા મહાબલાઃ। પૃથુશ્રવા પૃથુયશાઃ પૃથુધર્મ્મા પૃથુઞ્જયઃ ।। ૩૩.

એમાંથી છ પુત્રો મુખ્ય અને અત્યંત શક્તિશાળી હતા: પૃથુષાટ્ક, પૃથુશ્રવા, પૃથુયશા, પૃથુધર્મા, પૃથુજય.

પૃથુકીર્ત્તિઃ પૃથુન્દાતા રાજાનઃ શાશિબિન્દવાઃ। શંસન્તિ ચ પુરાણાનિ પાર્થશ્રવસમન્તરમ્। અન્તરઃ સ પુરા યસ્તુ યજ્ઞસ્ય તનયોઽભવત્ ।। ૩૩.

પૃથુકીર્તિ અને પૃથુન્દાતા પણ શશિબિંદુ વંશના રાજા હતા; પુરાણોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પાર્થશ્રવસ સિવાય, યજ્ઞમાંથી અંતર નામનો પુત્ર જન્મ્યો હતો.

ઉશના સુતધર્મ્માત્મા અવાપ્ય પૃથિવીમિમામ્। આજહારાશ્વમેધાનાં શતમુત્તમધાર્મ્મિકઃ ।। ૩૩.

ઉશના, જેનું સ્વભાવ ધર્મમય હતું, તેણે આ પૃથ્વી પ્રાપ્ત કરી અને શ્રેષ્ઠ અને ધર્મનિષ્ઠ એવા સો અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા.

મરુત્તસ્તસ્ય તનયો રાજર્ષીણામનુષ્ઠિતઃ। વીરઃ કમ્બલબર્હિસ્તુ મરુત્તતનયઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૩.

મરુત્ત તેના પુત્ર હતા, જે રાજર્ષિઓમાં પ્રસિદ્ધ હતા; મરુત્તના પુત્ર તરીકે વીર કંબલબર્હિ ઓળખાતા.