વાયુપુરાણમ્

સ શૂન્યમાશ્રમં સર્વં વરુણસ્યાત્મજસ્ય વૈ। દદોહ સવનદ્વીપાંશ્ચિત્રભાનુઃ સહૈહયઃ ।। ૩૨.

ચિત્રભાનુએ હૈહય સાથે મળીને, વરુણના પુત્રના ખાલી આશ્રમ અને દ્વીપો બધાં સુકવી નાખ્યાં.

સંલેભે વરુણઃ પુત્રં પુરા ભાસ્વિનમુત્તમમ્। વસિષ્ઠનામા સ મુનિઃ ખ્યાતશ્ચાપઃ શ્રિતઃ શ્રુતઃ ।। ૩૨.

કદી વરુણને એક ઉત્તમ પુત્ર થયો, જે ભાસ્વિન નામનો મહાન ઋષિ હતો, વશિષ્ઠ નામે પ્રસિદ્ધ અને જળમાં તપ કરનાર.

તત્રાપદસ્તદા ક્રોધાદર્જુનં શપ્તવાન્વિભુઃ। યસ્માન્ન વર્જિતમિદં વનં તે મમ હૈહય ।। ૩૨.

ત્યારે, ક્રોધ અને દુઃખમાં, એ મહાન પુરુષે અર્જુનને શાપ આપ્યો: 'હૈહય, તું મારા વનને બચાવ્યું નથી.'

તસ્માત્ તે દુષ્કરં કર્મ્મ કૃતમન્યો હનિષ્યતિ। અર્જુનો નામ કૌન્તેયો ન ચ રાજા ભવિષ્યતિ ।। ૩૨.

'એ કારણે, તું જે અઘરું કામ કર્યું છે, તેના માટે બીજું કોઈ તને મારશે. અર્જુન, કુંતીપુત્ર, રાજા નહીં બનશે.'

અર્જુન ત્વાં મહાવીર્યો રામઃ પ્રહરતાં વરઃ। છિત્ત્વા બાહુસહસ્રં વૈ પ્રમથ્ય તરસા બલીં ।। ૩૨.

અર્જુન, મહાબલશાળી રામ, યુદ્ધમાં સર્વશ્રેષ્ઠ, તારા હજાર હાથ કાપી નાખશે અને તને બળથી દમન કરશે.

તપસ્વી બ્રાહ્મણશ્ચૈવ વધિષ્યતિ મહાબલઃ। તસ્ય રામસ્તદા હ્યાસીન્મૃત્યુશાપેન ધીમતઃ ।। ૩૨.

એક તપસ્વી બ્રાહ્મણ, મહાબલશાળી, તને મારે છે; એ માટે, રામ એ વિદ્વાનના શાપથી મૃત્યુનો કારણ બન્યો.

રાજ્ઞા તેન વરશ્ચૈવ સ્વયમેવ વૃતઃ પુરા। તસ્ય પુત્રશતં હ્યાસીત્ પઞ્ચ તત્ર મહારથાઃ ।। ૩૨.

એ રાજાએ પહેલાં પોતે એક વર માંગ્યો હતો; તેના સો પુત્ર હતા, જેમાંથી પાંચ મહાન રથયોધા હતા.

કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્મ્માત્માનો યશસ્વનઃ । શૂરશ્ચ શૂરસેનશ્ચ વૃષ્ટ્યાદ્યં વૃષ એવ ચ ।। ૩૨.

એના પુત્રો શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ, બલવાન, શૂરવીર, ધર્મપ્રિય અને પ્રસિદ્ધ હતા: શૂર, શૂરસેન, વૃષ્ટિ, વૃષ અને જયધ્વજ.

જયધ્વજશ્ચ વૈ પુત્રા અવન્તિષુ વિશાંપતેઃ। જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજઙ્ઘઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૩૨.

અવંતિના રાજા જયધ્વજના પુત્રનું નામ તાળજંઘ હતો, જે પરાક્રમમાં પ્રસિદ્ધ હતો.

તસ્ય પુત્રશતં હ્યેવ તાલજઙ્ઘા ઇતિ શ્રુતમ્। તેષાં પઞ્ચ ગણાઃ ખ્યાતા હૈહયાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૨.

તાળજંઘના પણ સો પુત્ર હતા, જેમને તાળજંઘો કહેવાતા; હૈહયના મહાત્માઓમાં પાંચ કુળો પ્રસિદ્ધ થયા.

વીરહોત્રા હ્યસઙ્ખ્યાતા ભોજાશ્ચાવર્તયસ્તથા। તુણ્ડિકેરાશ્ચ વિક્રાન્તાસ્તાલજઙ્ઘાસ્તથૈવ ચ ।। ૩૨.

વીરહોત્રો, જે ગણતરીથી બહાર હતા, ભોજો, અવર્તો, શૂરવીર તુંડિકેરો અને એ જ રીતે તાળજંઘો.

વીરહોત્રસુતશ્ચાપિ અનન્તો નામ પાર્થિવઃ। દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવામિત્રદર્શનઃ ।। ૩૨.

વીરહોત્રનો પુત્ર અનંત નામે રાજા હતો; તેના પુત્ર દુર્જય, દુશ્મનો માટે ભયજનક અને અપરાજિત હતો.

અનષ્ટદ્રવ્યતા ચૈવ તસ્ય રાજ્ઞો બભૂવ હ। પ્રભાવેણ મહારાજઃ પ્રજાસ્તાઃ પર્ય્યપાલયત્ ।। ૩૨.

એ રાજાને અવિનાશી સંપત્તિ હતી; પોતાના પ્રભાવથી મહારાજાએ પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

ન તસ્ય વિત્તનાશશ્ચ નષ્ટં પ્રતિલભેત સઃ। કાર્તવીર્યસ્ય યો જન્મ કથયેદિહ ધીમતઃ ।। ૩૨.

જે વ્યક્તિ અહીં કર્તવીર્યના જન્મની વાત કરે છે, તેના ધનનો ક્યારેય નાશ થતો નથી, અને જે કંઈ ગુમાય છે, તે ફરીથી મેળવી લે છે.

વિત્તવાન્ ભવત્યત્રૈવ ધર્મ્મશ્ચાસ્ય વિવર્દ્ધતે। યથા ત્વષ્ટા યથા દાતા તથા સ્વર્ગે મહીયતે ।। ૩૨.

આ જ દુનિયામાં તે ધનવાન બને છે અને તેનો ધર્મ વધે છે; જેમ ત્વષ્ટા અને દાતા સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે, તેમ તે પણ સ્વર્ગમાં મહાન બને છે.

ઋષય ઊચુઃ।। કિમર્થં ભુવનં દગ્ધમપવસ્યં મહાત્મનામ્। કાર્તવીર્યેણ વિક્રમ્ય તન્નઃ પ્રબ્રૂહિ પૃચ્છતામ્ ।। ૩૩.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: કર્તવીર્યના પરાક્રમથી મહાન આત્માઓના નિવાસસ્થાન, આ જગત કેમ બળી ગયું? અમને કહો, અમે પૂછીએ છીએ.

રક્ષિતા સ તુ રાજર્ષિઃ પ્રજાનામિતિ નઃ શ્રુતમ્। કથં સ રક્ષિતા ભૂત્વાનાશયત્તત્તપોવનમ્ ।। ૩૩.

અમે સાંભળ્યું છે કે આ રાજર્ષિ પ્રજાનો રક્ષક હતો; તો પછી રક્ષક થઈને તેણે તે તપોવન કેમ નાશ કર્યો?

સૂત ઉવાચ।। આદિત્યો વિપ્રરૂપેણ કાર્તવીર્યમુપસ્થિતઃ। તૃપ્તિકામઃ પ્રયચ્છાન્નમાદિત્યોઽહં ન સંશયઃ ।। ૩૩.

સૂતાએ કહ્યું: આદિત્યે બ્રાહ્મણ રૂપ ધારણ કરીને કર્તવીર્ય પાસે આવ્યો, તૃપ્તિ ઈચ્છતા, અને કહ્યું, 'હું આદિત્ય છું, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'

રાજોવાચ।। ભગવન્ કેન તે તુષ્ટિર્ભવેદ્બ્રૂહિ દિવાકર। કીદૃશં ભોજનં દઝિ શ્રુત્વા ચ વિદધામ્યહમ્ ।। ૩૩.

રાજાએ કહ્યું: ભગવન, તમે કેવી રીતે તૃપ્ત થશો, એ કહો, દિવાકર; કઈ જાતનું ભોજન આપું? તમે કહો, હું એ જ આપું.

સૂર્ય ઉવાચ।। સ્થાવરં દેહિ મે સર્વમાહારં દદતાં વર। તેન તૃપ્તો ભવેયં વૈ ન તુષ્યેઽન્યેન પાર્થિવ ।। ૩૩.

સૂર્યે કહ્યું: મને બધા અચળ વસ્તુઓ ભોજનરૂપે આપો, દાનમાં શ્રેષ્ઠ; એથી હું તૃપ્ત થઈશ, બીજાથી નહીં, રાજા.

રાજોવાચ ।। ન શક્યં સ્થાવરં સર્વ્વં તેજસા માનુષેણ તુ। નિર્દ્દગ્ધું તપતાં શ્રેષ્ઠ ત્વામેવ પ્રણમામ્યહમ્ ।। ૩૩.

રાજાએ કહ્યું: માનવના તેજથી બધું અચળ બળાવી શકાય એવું શક્ય નથી; તપનારામાં શ્રેષ્ઠ, હું માત્ર તમને વંદન કરું છું.

આદિત્ય ઉવાચ।। તુષ્ટસ્તેઽહં શરાન્ દઝિ અક્ષયાન્ સર્વતઃ સુખાન્। પ્રક્ષિપ્તાઃ પ્રજ્વલિષ્યન્તિ મમ તેજઃસમન્વિતાઃ ।। ૩૩.

આદિત્યે કહ્યું: હું તૃપ્ત છું; સુખદ અને ક્યારેય નિષ્ફળ ન થતા બાણ છોડો. જ્યારે એ છોડાશે, ત્યારે એ મારા તેજથી જલશે.

આદિષ્ટં તેજસા મેઘસાગરં શોષયિષ્યતિ। શુષ્કં ભસ્મ કરિષ્યામિ તેન પ્રીતો નરાધિપ ।। ૩૩.

મારા આદેશથી, તમારું તેજ મેઘોના સાગરને સુકાવી નાખશે; હું તેને સુકું અને ભસ્મ કરી દઈશ—એથી હું તમાથી પ્રસન્ન છું, રાજા.

તતઃ શરાનથાદિત્યસ્ત્વર્જુનાય પ્રયચ્છતિ। તતઃ સંપ્રાપ્ય સુમહત્સ્થાવરં સર્વ્વમેવ હિ ।। ૩૩.

પછી આદિત્યે અર્જુનને બાણ આપ્યા; એ મેળવીને, તેણે ખરેખર બધું અચળ નાશ કરી દીધું.

આશ્રમાનથ ગ્રામાંશ્ચ ઘોષાંશ્ચ નગરાણિ ચ। તપોવનાનિ રમ્યાણિ વનાન્યુપવનાનિ ચ ।। ૩૩.

પછી આશ્રમો, ગામો, ગોવાળાઓના વસવાટ, શહેરો, સુંદર તપોવન, જંગલો અને બગીચાઓ બધાં બળી ગયા.

એવં પ્રાચીનમદહત્તતઃ સૂર્ય્યપ્રદક્ષિણમ્। નિર્વૃક્ષા નિસ્તૃણા ભૂમિર્દગ્ધા સૂર્યેણ તેજસા ।। ૩૩.

એ રીતે, પૂર્વથી શરૂ કરીને સૂર્યની પરિક્રમા કરતા, પૃથ્વી સૂર્યના તેજથી બળી ગઈ—એમાં વૃક્ષો અને ઘાસ કશું જ બચ્યું નહીં.

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ અપો નિલયમાશ્રિતઃ। દશવર્ષસહસ્રાણિ જલવાસા મહાનૃષિઃ ।। ૩૩.

એ જ સમયે, એક મહાન ઋષિ દસ હજાર વર્ષ સુધી પાણીમાં રહીને, જળમાં આશ્રય લીધો હતો.

પૂર્ણે વ્રતે મહાતેજા ઉદતિષ્ઠત્તપોધનઃ। સોઽપશ્યદાશ્રમં દગ્ધમર્જુનેન મહાનૃષિઃ। ક્રોધાચ્છશાપ રાજર્ષિં કીર્ત્તિતં વો યથા મયા ।। ૩૩.

વ્રત પૂર્ણ થતાં, મહાતેજસ્વી તપસ્વી ઊભો થયો; તેણે અર્જુન દ્વારા બળેલું પોતાનું આશ્રમ જોયું, અને ગુસ્સામાં રાજર્ષિને શાપ આપ્યો, જેમ મેં તમને કહ્યું છે.

સૂત ઉવાચ।। ક્રોષ્ટોઃ શ્રૃણુત રાજર્ષેર્વંશમુત્તમપૂરુષમ્। યસ્યાન્વવાયે સંભૂતો વૃષ્ણિર્વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ ।। ૩૩.

સૂતાએ કહ્યું: ક્રોષ્ટ્રના ઉત્તમ વંશ, રાજર્ષિનો વંશ સાંભળો, જેમાંથી વૃષ્ણિ, વૃષ્ણિ કુળમાં શ્રેષ્ઠ, જન્મ્યો હતો.