વાયુપુરાણમ્

ચકાર ક્ષોભયન્રાજા દોઃસહસ્રેણ સાગરમ્। દેવાસુરપરિક્ષિપ્તં ક્ષીરોદમિવ સાગરમ્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ પોતાના હજાર બાહુઓથી સાગરને ઉથલાવ્યો, જાણે દેવો અને દાનવો ઘેરેલા ક્ષીર સાગર ઉથલાવતો હોય.

મન્દરક્ષોભણકૃતા હ્યમૃતોદકશઙ્કિ તાઃ। સહસોત્પાદિતા ભીતા ભીમં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમમ્ ।। ૩૨.

મંદર પર્વતથી અમૃત સાગર ઉથલાય છે એમ માની, ભયથી એ જલજીવો એક સાથે ઊભા થયા, અને મહાન રાજાને જોઈને ડરી ગયા.

નતનિશ્ચલમૂર્દ્ધાનો બભૂવુશ્ચ મહોરગાઃ। સાયાહ્ને કદલીષણ્ડા નિર્વાતસ્તિમિતા ઇવ ।। ૩૨.

મોટા સાપો નમેલા અને સ્થિર થઈ ગયા, સાંજના કેલા વન જેવી શાંત અને પવન વગર.

સ વૈ બદ્ધ્વા ધનુર્યાન ઉત્સિક્તઃ પઞ્ચભિઃ શતૈઃ। લઙ્કાયાં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્। નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ચાનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ તમ્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ ધનુષમાં પાંચસો બાણ બાંધીને, રથમાં બેઠો, લંકામાં રાવણ અને તેની સેના bewilder કરી, જીત્યો અને બાંધ્યો, પછી તેને માહિષ્મતીમાં લઈ આવ્યો.

તતો ગત્વા પુલસ્ત્યસ્તુ અર્જુનં ચ પ્રસાદયત્। મુમોચ રાજા પૌલસ્ત્યં પુલસ્ત્યેનાનુપાલિતમ્ ।। ૩૨.

પછી પુલસ્ત્યે જઈને અર્જુનને પ્રસન્ન કર્યો; રાજાએ પુલસ્ત્યની વિનંતીથી પૌલસ્ત્ય રાવણને મુક્ત કર્યો.

તસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ। યુગાન્તેઽમ્બુદવૃક્ષસ્ય સ્ફુટિતસ્યાશનેરિવ ।। ૩૨.

એના હજાર હાથોની તાણની ધ્વનિ એવી ગૂંજાઈ, જાણે યુગના અંતે વીજળી પડવાથી મોટા વાદળના વૃક્ષમાં ફાટ પડતી હોય.

અહો મૃધે મહાવીર્યં ભાર્ગવો યસ્ય સોઽચ્છિનત્। મૃધે સહસ્રં બાહૂનાં હેમતાલવનં યથા ।। ૩૨.

અરે, એના યુદ્ધમાં કેટલું મોટું બલ! ભારગવએ યુદ્ધમાં તેના હજાર હાથ કાપી નાખ્યા, જાણે સોનાના તાડના વનને કાપી નાખ્યું હોય.

તૃષિતેન કદાચિત્સ ભિક્ષિતશ્ચિત્રભાનુના। સપ્ત દ્વીપાંશ્ચિત્રભાનોઃ પ્રાદાદ્ભિક્ષાં વિશામ્પતિઃ ।। ૩૨.

એક વખત, જ્યારે તે તરસ્યો હતો, ચિત્રભાનુએ તેના પાસેથી ભિક્ષા માંગી, અને રાજાએ ચિત્રભાનુને સાત દ્વીપો ભિક્ષામાં આપી દીધા.

પુરાણિ ઘોષાન્ ગ્રામાંશ્ચ પત્તનાનિ ચ સર્વ્વશઃ ૩૨.

એણે જૂના વસાહતો, ગામો અને શહેરો બધાં પૂરેપૂરા આપી દીધાં.

સ તસ્ય પુરુષેન્દ્રસ્ય પ્રભાવેણ મહાયશાઃ। દદાહ કાર્તવીર્યસ્ય શૈલાંશ્ચાપિ વનાનિ ચ ।। ૩૨.

એ પુરુષેન્દ્રના પ્રભાવથી, મહાન યશવંતે કાર્તવીર્યના પર્વતો અને વનને બળી નાખ્યા.

સ શૂન્યમાશ્રમં સર્વં વરુણસ્યાત્મજસ્ય વૈ। દદોહ સવનદ્વીપાંશ્ચિત્રભાનુઃ સહૈહયઃ ।। ૩૨.

ચિત્રભાનુએ હૈહય સાથે મળીને, વરુણના પુત્રના ખાલી આશ્રમ અને દ્વીપો બધાં સુકવી નાખ્યાં.

સંલેભે વરુણઃ પુત્રં પુરા ભાસ્વિનમુત્તમમ્। વસિષ્ઠનામા સ મુનિઃ ખ્યાતશ્ચાપઃ શ્રિતઃ શ્રુતઃ ।। ૩૨.

કદી વરુણને એક ઉત્તમ પુત્ર થયો, જે ભાસ્વિન નામનો મહાન ઋષિ હતો, વશિષ્ઠ નામે પ્રસિદ્ધ અને જળમાં તપ કરનાર.

તત્રાપદસ્તદા ક્રોધાદર્જુનં શપ્તવાન્વિભુઃ। યસ્માન્ન વર્જિતમિદં વનં તે મમ હૈહય ।। ૩૨.

ત્યારે, ક્રોધ અને દુઃખમાં, એ મહાન પુરુષે અર્જુનને શાપ આપ્યો: 'હૈહય, તું મારા વનને બચાવ્યું નથી.'

તસ્માત્ તે દુષ્કરં કર્મ્મ કૃતમન્યો હનિષ્યતિ। અર્જુનો નામ કૌન્તેયો ન ચ રાજા ભવિષ્યતિ ।। ૩૨.

'એ કારણે, તું જે અઘરું કામ કર્યું છે, તેના માટે બીજું કોઈ તને મારશે. અર્જુન, કુંતીપુત્ર, રાજા નહીં બનશે.'

અર્જુન ત્વાં મહાવીર્યો રામઃ પ્રહરતાં વરઃ। છિત્ત્વા બાહુસહસ્રં વૈ પ્રમથ્ય તરસા બલીં ।। ૩૨.

અર્જુન, મહાબલશાળી રામ, યુદ્ધમાં સર્વશ્રેષ્ઠ, તારા હજાર હાથ કાપી નાખશે અને તને બળથી દમન કરશે.

તપસ્વી બ્રાહ્મણશ્ચૈવ વધિષ્યતિ મહાબલઃ। તસ્ય રામસ્તદા હ્યાસીન્મૃત્યુશાપેન ધીમતઃ ।। ૩૨.

એક તપસ્વી બ્રાહ્મણ, મહાબલશાળી, તને મારે છે; એ માટે, રામ એ વિદ્વાનના શાપથી મૃત્યુનો કારણ બન્યો.

રાજ્ઞા તેન વરશ્ચૈવ સ્વયમેવ વૃતઃ પુરા। તસ્ય પુત્રશતં હ્યાસીત્ પઞ્ચ તત્ર મહારથાઃ ।। ૩૨.

એ રાજાએ પહેલાં પોતે એક વર માંગ્યો હતો; તેના સો પુત્ર હતા, જેમાંથી પાંચ મહાન રથયોધા હતા.

કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્મ્માત્માનો યશસ્વનઃ । શૂરશ્ચ શૂરસેનશ્ચ વૃષ્ટ્યાદ્યં વૃષ એવ ચ ।। ૩૨.

એના પુત્રો શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ, બલવાન, શૂરવીર, ધર્મપ્રિય અને પ્રસિદ્ધ હતા: શૂર, શૂરસેન, વૃષ્ટિ, વૃષ અને જયધ્વજ.

જયધ્વજશ્ચ વૈ પુત્રા અવન્તિષુ વિશાંપતેઃ। જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજઙ્ઘઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૩૨.

અવંતિના રાજા જયધ્વજના પુત્રનું નામ તાળજંઘ હતો, જે પરાક્રમમાં પ્રસિદ્ધ હતો.

તસ્ય પુત્રશતં હ્યેવ તાલજઙ્ઘા ઇતિ શ્રુતમ્। તેષાં પઞ્ચ ગણાઃ ખ્યાતા હૈહયાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૨.

તાળજંઘના પણ સો પુત્ર હતા, જેમને તાળજંઘો કહેવાતા; હૈહયના મહાત્માઓમાં પાંચ કુળો પ્રસિદ્ધ થયા.

વીરહોત્રા હ્યસઙ્ખ્યાતા ભોજાશ્ચાવર્તયસ્તથા। તુણ્ડિકેરાશ્ચ વિક્રાન્તાસ્તાલજઙ્ઘાસ્તથૈવ ચ ।। ૩૨.

વીરહોત્રો, જે ગણતરીથી બહાર હતા, ભોજો, અવર્તો, શૂરવીર તુંડિકેરો અને એ જ રીતે તાળજંઘો.

વીરહોત્રસુતશ્ચાપિ અનન્તો નામ પાર્થિવઃ। દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવામિત્રદર્શનઃ ।। ૩૨.

વીરહોત્રનો પુત્ર અનંત નામે રાજા હતો; તેના પુત્ર દુર્જય, દુશ્મનો માટે ભયજનક અને અપરાજિત હતો.

અનષ્ટદ્રવ્યતા ચૈવ તસ્ય રાજ્ઞો બભૂવ હ। પ્રભાવેણ મહારાજઃ પ્રજાસ્તાઃ પર્ય્યપાલયત્ ।। ૩૨.

એ રાજાને અવિનાશી સંપત્તિ હતી; પોતાના પ્રભાવથી મહારાજાએ પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

ન તસ્ય વિત્તનાશશ્ચ નષ્ટં પ્રતિલભેત સઃ। કાર્તવીર્યસ્ય યો જન્મ કથયેદિહ ધીમતઃ ।। ૩૨.

જે વ્યક્તિ અહીં કર્તવીર્યના જન્મની વાત કરે છે, તેના ધનનો ક્યારેય નાશ થતો નથી, અને જે કંઈ ગુમાય છે, તે ફરીથી મેળવી લે છે.

વિત્તવાન્ ભવત્યત્રૈવ ધર્મ્મશ્ચાસ્ય વિવર્દ્ધતે। યથા ત્વષ્ટા યથા દાતા તથા સ્વર્ગે મહીયતે ।। ૩૨.

આ જ દુનિયામાં તે ધનવાન બને છે અને તેનો ધર્મ વધે છે; જેમ ત્વષ્ટા અને દાતા સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે, તેમ તે પણ સ્વર્ગમાં મહાન બને છે.

ઋષય ઊચુઃ।। કિમર્થં ભુવનં દગ્ધમપવસ્યં મહાત્મનામ્। કાર્તવીર્યેણ વિક્રમ્ય તન્નઃ પ્રબ્રૂહિ પૃચ્છતામ્ ।। ૩૩.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: કર્તવીર્યના પરાક્રમથી મહાન આત્માઓના નિવાસસ્થાન, આ જગત કેમ બળી ગયું? અમને કહો, અમે પૂછીએ છીએ.

રક્ષિતા સ તુ રાજર્ષિઃ પ્રજાનામિતિ નઃ શ્રુતમ્। કથં સ રક્ષિતા ભૂત્વાનાશયત્તત્તપોવનમ્ ।। ૩૩.

અમે સાંભળ્યું છે કે આ રાજર્ષિ પ્રજાનો રક્ષક હતો; તો પછી રક્ષક થઈને તેણે તે તપોવન કેમ નાશ કર્યો?

સૂત ઉવાચ।। આદિત્યો વિપ્રરૂપેણ કાર્તવીર્યમુપસ્થિતઃ। તૃપ્તિકામઃ પ્રયચ્છાન્નમાદિત્યોઽહં ન સંશયઃ ।। ૩૩.

સૂતાએ કહ્યું: આદિત્યે બ્રાહ્મણ રૂપ ધારણ કરીને કર્તવીર્ય પાસે આવ્યો, તૃપ્તિ ઈચ્છતા, અને કહ્યું, 'હું આદિત્ય છું, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'

રાજોવાચ।। ભગવન્ કેન તે તુષ્ટિર્ભવેદ્બ્રૂહિ દિવાકર। કીદૃશં ભોજનં દઝિ શ્રુત્વા ચ વિદધામ્યહમ્ ।। ૩૩.

રાજાએ કહ્યું: ભગવન, તમે કેવી રીતે તૃપ્ત થશો, એ કહો, દિવાકર; કઈ જાતનું ભોજન આપું? તમે કહો, હું એ જ આપું.