વાયુપુરાણમ્

અનષ્ટદ્રવ્યશ્ચૈવાસીન્ન શોકો ન ચ વિભ્રમઃ। પ્રભાવેણ મહારાજ્ઞઃ પ્રજા ધર્મ્મેણ રક્ષતઃ ।। ૩૨.

મહાન રાજાના પ્રભાવથી, જે પ્રજાને ધર્મથી રક્ષતો હતો, ત્યાં કોઈ સંપત્તિ ગુમાતી નહોતી, દુઃખ કે ગભરાટ પણ નહોતો.

પઞ્ચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં સ નરાધિપઃ। સપ્ત સપ્ત વારાન્ સમ્રાટ્ ચક્રવર્ત્તી બભૂવ હ ।। ૩૨.

એ મનુષ્યોના અધિપતિ, સર્વજ્ઞ રાજા, પચાસ હજાર પચાસ વર્ષ સુધી, સાત સાત વાર રાજ કરતો રહ્યો.

સ એવ પશુપાલોઽભૂત્ ક્ષેત્રપાલસ્તથૈવ ચ। સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જ્જુનોઽભવત્ ।। ૩૨.

એ જ ગૌઓનો રક્ષક અને ખેતરોનો રક્ષક બન્યો; પોતાના યોગથી એ પર્જન્ય અને અર્જુન પણ બન્યો.

સ વૈ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનેન ચ । ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ ।। ૩૨.

એના હજાર બાહુ, ધનુષની ડોરથી કઠણ થયેલા, હજાર કિરણોથી ચમકતા, શરદના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો.

સ હિ નાગસહસ્રેણ માહિષ્મત્યાં નરાધિપઃ। કર્કોટકસભાઞ્જિત્વા પુરીં તત્ર ન્યવેશયત્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ, હજાર હાથીઓ સાથે, માહિષ્મતીમાં કર્કોટકની સભાને જીતીને, ત્યાં પોતાની નગર સ્થાપી.

સ વૈ વેગે સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલામ્બુજેક્ષણઃ । ક્રીડન્નિવ સુખોદ્વિગ્નઃ પ્રાવૃટ્કાલઞ્ચકાર હ ।। ૩૨.

વરસાદના ઋતુમાં સમુદ્રની ઝડપથી, કમળ જેવી આંખો સાથે, એ આનંદથી રમતો હતો અને પૃથ્વી પર પ્રાવૃષ્ટ ઋતુ લાવ્યો.

લુલિતા ક્રીડતા તેન હેમસ્રગ્દામમાલિની। ઊર્મ્મિભ્રૂકુટિસન્નાદા શઙ્કિતાભ્યેતિ નર્મદા ।। ૩૨.

એના રમતાં હલાવવાથી, સોનાની ફૂલોની વાળથી સજ્જ નર્મદા, તરંગોની ભ્રુકુટી અને ગર્જનથી ડરીને નજીક આવે છે.

પુરા સ તામનુસરન્નવગાઢો મહાર્ણવમ્। ચકારોદ્ધૃત્ત્ય વેલાન્તં સ કાલઃ પ્રાવૃણોદ્વનમ્ ।। ૩૨.

એક વખત, એ નર્મદાને પછડાવતો, મહાસાગરમાં ઊંડે ઉતરી ગયો અને કિનારે પહોંચીને, વનને વરસાદની ઋતુ આપી.

તસ્ય બાહુ સહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહાદધૌ। ભવન્તિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ ।। ૩૨.

એના હજાર બાહુઓથી મહાસાગર ઉથલાતો ત્યારે, પાતાળમાં રહેલા મહાસુરો ડૂબી ગયા અને નિષ્ક્રિય બની ગયા.

ચૂર્ણીકૃતમહાવીચિલીનમીનમહાવિષાઃ। પતિતા વિદ્ધફેનૌઘમાવર્ત્તક્ષિપ્તદુસ્સહમ્ ।। ૩૨.

મહા તરંગોથી કચડાયેલા, મોટા ઝેરી જીવ અને માછલીઓ, ફેનના સમૂહ અને ઘૂંટાળાથી ઉછળીને નીચે પડી ગયા.

ચકાર ક્ષોભયન્રાજા દોઃસહસ્રેણ સાગરમ્। દેવાસુરપરિક્ષિપ્તં ક્ષીરોદમિવ સાગરમ્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ પોતાના હજાર બાહુઓથી સાગરને ઉથલાવ્યો, જાણે દેવો અને દાનવો ઘેરેલા ક્ષીર સાગર ઉથલાવતો હોય.

મન્દરક્ષોભણકૃતા હ્યમૃતોદકશઙ્કિ તાઃ। સહસોત્પાદિતા ભીતા ભીમં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમમ્ ।। ૩૨.

મંદર પર્વતથી અમૃત સાગર ઉથલાય છે એમ માની, ભયથી એ જલજીવો એક સાથે ઊભા થયા, અને મહાન રાજાને જોઈને ડરી ગયા.

નતનિશ્ચલમૂર્દ્ધાનો બભૂવુશ્ચ મહોરગાઃ। સાયાહ્ને કદલીષણ્ડા નિર્વાતસ્તિમિતા ઇવ ।। ૩૨.

મોટા સાપો નમેલા અને સ્થિર થઈ ગયા, સાંજના કેલા વન જેવી શાંત અને પવન વગર.

સ વૈ બદ્ધ્વા ધનુર્યાન ઉત્સિક્તઃ પઞ્ચભિઃ શતૈઃ। લઙ્કાયાં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્। નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ચાનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ તમ્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ ધનુષમાં પાંચસો બાણ બાંધીને, રથમાં બેઠો, લંકામાં રાવણ અને તેની સેના bewilder કરી, જીત્યો અને બાંધ્યો, પછી તેને માહિષ્મતીમાં લઈ આવ્યો.

તતો ગત્વા પુલસ્ત્યસ્તુ અર્જુનં ચ પ્રસાદયત્। મુમોચ રાજા પૌલસ્ત્યં પુલસ્ત્યેનાનુપાલિતમ્ ।। ૩૨.

પછી પુલસ્ત્યે જઈને અર્જુનને પ્રસન્ન કર્યો; રાજાએ પુલસ્ત્યની વિનંતીથી પૌલસ્ત્ય રાવણને મુક્ત કર્યો.

તસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ। યુગાન્તેઽમ્બુદવૃક્ષસ્ય સ્ફુટિતસ્યાશનેરિવ ।। ૩૨.

એના હજાર હાથોની તાણની ધ્વનિ એવી ગૂંજાઈ, જાણે યુગના અંતે વીજળી પડવાથી મોટા વાદળના વૃક્ષમાં ફાટ પડતી હોય.

અહો મૃધે મહાવીર્યં ભાર્ગવો યસ્ય સોઽચ્છિનત્। મૃધે સહસ્રં બાહૂનાં હેમતાલવનં યથા ।। ૩૨.

અરે, એના યુદ્ધમાં કેટલું મોટું બલ! ભારગવએ યુદ્ધમાં તેના હજાર હાથ કાપી નાખ્યા, જાણે સોનાના તાડના વનને કાપી નાખ્યું હોય.

તૃષિતેન કદાચિત્સ ભિક્ષિતશ્ચિત્રભાનુના। સપ્ત દ્વીપાંશ્ચિત્રભાનોઃ પ્રાદાદ્ભિક્ષાં વિશામ્પતિઃ ।। ૩૨.

એક વખત, જ્યારે તે તરસ્યો હતો, ચિત્રભાનુએ તેના પાસેથી ભિક્ષા માંગી, અને રાજાએ ચિત્રભાનુને સાત દ્વીપો ભિક્ષામાં આપી દીધા.

પુરાણિ ઘોષાન્ ગ્રામાંશ્ચ પત્તનાનિ ચ સર્વ્વશઃ ૩૨.

એણે જૂના વસાહતો, ગામો અને શહેરો બધાં પૂરેપૂરા આપી દીધાં.

સ તસ્ય પુરુષેન્દ્રસ્ય પ્રભાવેણ મહાયશાઃ। દદાહ કાર્તવીર્યસ્ય શૈલાંશ્ચાપિ વનાનિ ચ ।। ૩૨.

એ પુરુષેન્દ્રના પ્રભાવથી, મહાન યશવંતે કાર્તવીર્યના પર્વતો અને વનને બળી નાખ્યા.

સ શૂન્યમાશ્રમં સર્વં વરુણસ્યાત્મજસ્ય વૈ। દદોહ સવનદ્વીપાંશ્ચિત્રભાનુઃ સહૈહયઃ ।। ૩૨.

ચિત્રભાનુએ હૈહય સાથે મળીને, વરુણના પુત્રના ખાલી આશ્રમ અને દ્વીપો બધાં સુકવી નાખ્યાં.

સંલેભે વરુણઃ પુત્રં પુરા ભાસ્વિનમુત્તમમ્। વસિષ્ઠનામા સ મુનિઃ ખ્યાતશ્ચાપઃ શ્રિતઃ શ્રુતઃ ।। ૩૨.

કદી વરુણને એક ઉત્તમ પુત્ર થયો, જે ભાસ્વિન નામનો મહાન ઋષિ હતો, વશિષ્ઠ નામે પ્રસિદ્ધ અને જળમાં તપ કરનાર.

તત્રાપદસ્તદા ક્રોધાદર્જુનં શપ્તવાન્વિભુઃ। યસ્માન્ન વર્જિતમિદં વનં તે મમ હૈહય ।। ૩૨.

ત્યારે, ક્રોધ અને દુઃખમાં, એ મહાન પુરુષે અર્જુનને શાપ આપ્યો: 'હૈહય, તું મારા વનને બચાવ્યું નથી.'

તસ્માત્ તે દુષ્કરં કર્મ્મ કૃતમન્યો હનિષ્યતિ। અર્જુનો નામ કૌન્તેયો ન ચ રાજા ભવિષ્યતિ ।। ૩૨.

'એ કારણે, તું જે અઘરું કામ કર્યું છે, તેના માટે બીજું કોઈ તને મારશે. અર્જુન, કુંતીપુત્ર, રાજા નહીં બનશે.'

અર્જુન ત્વાં મહાવીર્યો રામઃ પ્રહરતાં વરઃ। છિત્ત્વા બાહુસહસ્રં વૈ પ્રમથ્ય તરસા બલીં ।। ૩૨.

અર્જુન, મહાબલશાળી રામ, યુદ્ધમાં સર્વશ્રેષ્ઠ, તારા હજાર હાથ કાપી નાખશે અને તને બળથી દમન કરશે.

તપસ્વી બ્રાહ્મણશ્ચૈવ વધિષ્યતિ મહાબલઃ। તસ્ય રામસ્તદા હ્યાસીન્મૃત્યુશાપેન ધીમતઃ ।। ૩૨.

એક તપસ્વી બ્રાહ્મણ, મહાબલશાળી, તને મારે છે; એ માટે, રામ એ વિદ્વાનના શાપથી મૃત્યુનો કારણ બન્યો.

રાજ્ઞા તેન વરશ્ચૈવ સ્વયમેવ વૃતઃ પુરા। તસ્ય પુત્રશતં હ્યાસીત્ પઞ્ચ તત્ર મહારથાઃ ।। ૩૨.

એ રાજાએ પહેલાં પોતે એક વર માંગ્યો હતો; તેના સો પુત્ર હતા, જેમાંથી પાંચ મહાન રથયોધા હતા.

કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્મ્માત્માનો યશસ્વનઃ । શૂરશ્ચ શૂરસેનશ્ચ વૃષ્ટ્યાદ્યં વૃષ એવ ચ ।। ૩૨.

એના પુત્રો શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ, બલવાન, શૂરવીર, ધર્મપ્રિય અને પ્રસિદ્ધ હતા: શૂર, શૂરસેન, વૃષ્ટિ, વૃષ અને જયધ્વજ.

જયધ્વજશ્ચ વૈ પુત્રા અવન્તિષુ વિશાંપતેઃ। જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજઙ્ઘઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૩૨.

અવંતિના રાજા જયધ્વજના પુત્રનું નામ તાળજંઘ હતો, જે પરાક્રમમાં પ્રસિદ્ધ હતો.