વાયુપુરાણમ્

અધર્મ્મે દીયમાનસ્ય સદ્ભિસ્તસ્માન્નિવારણમ્। ધર્મ્મેણ પૃથિવીઞ્જિત્વા ધર્મ્મેણૈવાનુપાલનમ્ ।। ૩૨.

અધર્મ કરતા સમયે સદ્ભાવનાવાળાઓ દ્વારા રોકવામાં આવું, ધર્મથી પૃથ્વી જીતવી અને ધર્મથી જ શાસન કરવું — એમ તેમણે વરદાન માંગ્યું.

સંગ્રામાંસ્તુ બહૂન્ જિત્ત્વા હત્વા ચારીન્ સહસ્રશઃ। સંગ્રામે યુદ્ધયમાનસ્ય વધઃ સ્યાદધિકાદ્રણે ।। ૩૨.

અણેક યુદ્ધો જીતીને અને હજારો દુશ્મનોને માર્યા પછી, તેમણે ઈચ્છા રાખી કે જો યુદ્ધમાં મૃત્યુ આવે તો એ મહા યુદ્ધમાં જ આવે.

તેનેયં પૃથિવી કૃત્સ્ના સપ્તદ્વીપા સપત્તના । સપ્તોદધિપરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્રેણ વિધિના જનાઃ ।। ૩૨.

એ રાજાએ આખી પૃથ્વી, સાત દ્વીપો અને શહેરો, સાત મહાસાગરો દ્વારા ઘેરાયેલી, ક્ષત્રિય નિયમ પ્રમાણે શાસન કરી.

તસ્ય બાહુસહસ્રન્તુ યુદ્ધ્યતઃ કિલ ધીમતઃ। યૌદ્ધો ધ્વજો રથશ્ચૈવ પ્રાદુર્ભવતિ માયયા ।। ૩૨.

તે બુદ્ધિશાળી રાજા જ્યારે હજારો હાથોથી યુદ્ધ કરતા, ત્યારે તેમના માટે યુદ્ધનો ધ્વજ અને રથ તેમની શક્તિથી પ્રગટતા.

દશયજ્ઞસહસ્રાણિ તેષુ દ્વીપેષુ સપ્તસુ। નિરર્ગલાઃ સ્મ નિર્વૃત્તાઃ શ્રૂયન્તે તસ્ય ધીમતઃ ।। ૩૨.

સાતેય દ્વીપોમાં, તે બુદ્ધિશાળી રાજાએ દસ હજાર યજ્ઞો સતત અને વિઘ્નરહિત રીતે કર્યા, એવી વાત સાંભળવામાં આવે છે.

સર્વે યજ્ઞા મહાબાહોસ્તસ્યાસન્ ભૂરિતેજસઃ। સર્વે કાઞ્ચનવેદીકાઃ સર્વે યૂપૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ ।। ૩૨.

મહા બાહુ અને તેજસ્વી રાજાના બધા યજ્ઞો સોનાની વેદી અને સોનાના યૂપ સાથે કરવામાં આવ્યા.

સર્વે દેવૈર્મ્માહાભાગૈર્વિમાનસ્થૈરલંકૃતાઃ। ગન્ધર્વ્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવોપશોભિતાઃ ।। ૩૨.

બધા યજ્ઞો મહાભાગ્યશાળી દેવતાઓ દ્વારા, તેમના વિમાનમાં શોભિત, અને ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓ દ્વારા હંમેશા શોભાવ્યા હતા.

તસ્ય રાજ્ઞો જગૌ ગાથાં ગન્ધર્વો નારદસ્તથા। ચરિતં તસ્ય રાજર્ષેર્મહિમાનં નિરીક્ષ્ય ચ ।। ૩૨.

પછી ગંધર્વ નારદે એ રાજાના મહિમા અને કાર્યો જોઈને, તેની ગાથા ગાઈ.

ન નૂનં કાર્ત્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ માનવાઃ। યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ ।। ૩૨.

માણસો કર્તવીર્યના માર્ગ સુધી ક્યારેય પહોંચી શકશે નહીં, ભલે યજ્ઞ, દાન, તપ, શૌર્ય કે શીખવાથી પ્રયત્ન કરે.

દ્વીપેષુ સપ્તસુ સ વૈ ખડ્ગી વરશરાસની। રથી રાજાપ્યનુચરોઽન્યોઽગાચ્ચૈવાનુદૃશ્યતે ।। ૩૨.

સાત દ્વીપોમાં એ જ રાજા, તલવાર અને ઉત્તમ ધનુષથી સજ્જ, રથમાં બેઠો હતો; ત્યાં બીજો કોઈ સહાયક દેખાતો નથી.

અનષ્ટદ્રવ્યશ્ચૈવાસીન્ન શોકો ન ચ વિભ્રમઃ। પ્રભાવેણ મહારાજ્ઞઃ પ્રજા ધર્મ્મેણ રક્ષતઃ ।। ૩૨.

મહાન રાજાના પ્રભાવથી, જે પ્રજાને ધર્મથી રક્ષતો હતો, ત્યાં કોઈ સંપત્તિ ગુમાતી નહોતી, દુઃખ કે ગભરાટ પણ નહોતો.

પઞ્ચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં સ નરાધિપઃ। સપ્ત સપ્ત વારાન્ સમ્રાટ્ ચક્રવર્ત્તી બભૂવ હ ।। ૩૨.

એ મનુષ્યોના અધિપતિ, સર્વજ્ઞ રાજા, પચાસ હજાર પચાસ વર્ષ સુધી, સાત સાત વાર રાજ કરતો રહ્યો.

સ એવ પશુપાલોઽભૂત્ ક્ષેત્રપાલસ્તથૈવ ચ। સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જ્જુનોઽભવત્ ।। ૩૨.

એ જ ગૌઓનો રક્ષક અને ખેતરોનો રક્ષક બન્યો; પોતાના યોગથી એ પર્જન્ય અને અર્જુન પણ બન્યો.

સ વૈ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનેન ચ । ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ ।। ૩૨.

એના હજાર બાહુ, ધનુષની ડોરથી કઠણ થયેલા, હજાર કિરણોથી ચમકતા, શરદના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો.

સ હિ નાગસહસ્રેણ માહિષ્મત્યાં નરાધિપઃ। કર્કોટકસભાઞ્જિત્વા પુરીં તત્ર ન્યવેશયત્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ, હજાર હાથીઓ સાથે, માહિષ્મતીમાં કર્કોટકની સભાને જીતીને, ત્યાં પોતાની નગર સ્થાપી.

સ વૈ વેગે સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલામ્બુજેક્ષણઃ । ક્રીડન્નિવ સુખોદ્વિગ્નઃ પ્રાવૃટ્કાલઞ્ચકાર હ ।। ૩૨.

વરસાદના ઋતુમાં સમુદ્રની ઝડપથી, કમળ જેવી આંખો સાથે, એ આનંદથી રમતો હતો અને પૃથ્વી પર પ્રાવૃષ્ટ ઋતુ લાવ્યો.

લુલિતા ક્રીડતા તેન હેમસ્રગ્દામમાલિની। ઊર્મ્મિભ્રૂકુટિસન્નાદા શઙ્કિતાભ્યેતિ નર્મદા ।। ૩૨.

એના રમતાં હલાવવાથી, સોનાની ફૂલોની વાળથી સજ્જ નર્મદા, તરંગોની ભ્રુકુટી અને ગર્જનથી ડરીને નજીક આવે છે.

પુરા સ તામનુસરન્નવગાઢો મહાર્ણવમ્। ચકારોદ્ધૃત્ત્ય વેલાન્તં સ કાલઃ પ્રાવૃણોદ્વનમ્ ।। ૩૨.

એક વખત, એ નર્મદાને પછડાવતો, મહાસાગરમાં ઊંડે ઉતરી ગયો અને કિનારે પહોંચીને, વનને વરસાદની ઋતુ આપી.

તસ્ય બાહુ સહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહાદધૌ। ભવન્તિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ ।। ૩૨.

એના હજાર બાહુઓથી મહાસાગર ઉથલાતો ત્યારે, પાતાળમાં રહેલા મહાસુરો ડૂબી ગયા અને નિષ્ક્રિય બની ગયા.

ચૂર્ણીકૃતમહાવીચિલીનમીનમહાવિષાઃ। પતિતા વિદ્ધફેનૌઘમાવર્ત્તક્ષિપ્તદુસ્સહમ્ ।। ૩૨.

મહા તરંગોથી કચડાયેલા, મોટા ઝેરી જીવ અને માછલીઓ, ફેનના સમૂહ અને ઘૂંટાળાથી ઉછળીને નીચે પડી ગયા.

ચકાર ક્ષોભયન્રાજા દોઃસહસ્રેણ સાગરમ્। દેવાસુરપરિક્ષિપ્તં ક્ષીરોદમિવ સાગરમ્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ પોતાના હજાર બાહુઓથી સાગરને ઉથલાવ્યો, જાણે દેવો અને દાનવો ઘેરેલા ક્ષીર સાગર ઉથલાવતો હોય.

મન્દરક્ષોભણકૃતા હ્યમૃતોદકશઙ્કિ તાઃ। સહસોત્પાદિતા ભીતા ભીમં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમમ્ ।। ૩૨.

મંદર પર્વતથી અમૃત સાગર ઉથલાય છે એમ માની, ભયથી એ જલજીવો એક સાથે ઊભા થયા, અને મહાન રાજાને જોઈને ડરી ગયા.

નતનિશ્ચલમૂર્દ્ધાનો બભૂવુશ્ચ મહોરગાઃ। સાયાહ્ને કદલીષણ્ડા નિર્વાતસ્તિમિતા ઇવ ।। ૩૨.

મોટા સાપો નમેલા અને સ્થિર થઈ ગયા, સાંજના કેલા વન જેવી શાંત અને પવન વગર.

સ વૈ બદ્ધ્વા ધનુર્યાન ઉત્સિક્તઃ પઞ્ચભિઃ શતૈઃ। લઙ્કાયાં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્। નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ચાનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ તમ્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ ધનુષમાં પાંચસો બાણ બાંધીને, રથમાં બેઠો, લંકામાં રાવણ અને તેની સેના bewilder કરી, જીત્યો અને બાંધ્યો, પછી તેને માહિષ્મતીમાં લઈ આવ્યો.

તતો ગત્વા પુલસ્ત્યસ્તુ અર્જુનં ચ પ્રસાદયત્। મુમોચ રાજા પૌલસ્ત્યં પુલસ્ત્યેનાનુપાલિતમ્ ।। ૩૨.

પછી પુલસ્ત્યે જઈને અર્જુનને પ્રસન્ન કર્યો; રાજાએ પુલસ્ત્યની વિનંતીથી પૌલસ્ત્ય રાવણને મુક્ત કર્યો.

તસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ। યુગાન્તેઽમ્બુદવૃક્ષસ્ય સ્ફુટિતસ્યાશનેરિવ ।। ૩૨.

એના હજાર હાથોની તાણની ધ્વનિ એવી ગૂંજાઈ, જાણે યુગના અંતે વીજળી પડવાથી મોટા વાદળના વૃક્ષમાં ફાટ પડતી હોય.

અહો મૃધે મહાવીર્યં ભાર્ગવો યસ્ય સોઽચ્છિનત્। મૃધે સહસ્રં બાહૂનાં હેમતાલવનં યથા ।। ૩૨.

અરે, એના યુદ્ધમાં કેટલું મોટું બલ! ભારગવએ યુદ્ધમાં તેના હજાર હાથ કાપી નાખ્યા, જાણે સોનાના તાડના વનને કાપી નાખ્યું હોય.

તૃષિતેન કદાચિત્સ ભિક્ષિતશ્ચિત્રભાનુના। સપ્ત દ્વીપાંશ્ચિત્રભાનોઃ પ્રાદાદ્ભિક્ષાં વિશામ્પતિઃ ।। ૩૨.

એક વખત, જ્યારે તે તરસ્યો હતો, ચિત્રભાનુએ તેના પાસેથી ભિક્ષા માંગી, અને રાજાએ ચિત્રભાનુને સાત દ્વીપો ભિક્ષામાં આપી દીધા.

પુરાણિ ઘોષાન્ ગ્રામાંશ્ચ પત્તનાનિ ચ સર્વ્વશઃ ૩૨.

એણે જૂના વસાહતો, ગામો અને શહેરો બધાં પૂરેપૂરા આપી દીધાં.